I. Общие сведения и происхождение рода.

Остан­ні дру­ць­кі князі з поло­ць­кої дина­стії зга­ду­ють­ся в кін­ці XII ст. Зно­ву у дже­ре­лах князі Дру­ць­кі з’являються з пер­шої поло­ви­ни XIV ст. Спро­би їх пов’язання з литовсь­ки­ми дина­стія­ми непе­ре­кон­ливі. Гер­би біль­шо­сті дру­ць­ких князів по гра­фі­ці ближ­чі до «три­зубів» Рюри­ко­ви­чів, ніж до «погоні» чи «колюм­ни». Поход­жен­ня цих князів, якщо вони були Рюри­ко­ви­ча­ми (у чому біль­шість дослід­ни­ків не сум­ні­ваєть­ся), немож­ли­во виво­ди­ти від іншої гіл­ки, окрім Поло­ць­ких Ізя­с­ла­ви­чів. Тіль­ки Г.Власьєв та М.Хмиров помил­ко­во вва­жа­ли їх нащад­ка­миж белзь­ко­го кня­зя Олек­сандра Все­во­ло­до­ви­ча, виво­дя­чи їх від Михай­ла, сина неіс­ну­ю­чо­го волинсь­ко­го кня­зя Рома­на Олек­сан­дро­ви­ча.
Напев­но про­тя­гом дру­гої поло­ви­ни XIII — почат­ку XIV ст. Дру­ць­ке князів­ство про­до­в­жу­ва­ли утри­му­ва­ти нащад­ки Рогво­ло­да Все­сла­ви­ча. За вер­сію непе­ре­рв­но­сті дру­ць­кої дина­стії гово­рять і пові­дом­лен­ня про дру­ць­ких князів Семе­на Михай­ло­ви­ча (який заги­нув у бороть­бі з ордин­ця­ми у XIII ст.) та Дмит­ра (який ніби-то від­ро­див Дру­ць­ке князів­ство, при­ї­хав­ши сюди з Киє­ва, зруй­но­ва­но­го Батиєм), що збе­рег­ли­ся у леген­дар­ній частині литовсь­ко-біло­русь­ких літо­писів (140, с. 129, 146, 194), які, мож­ли­во, від­би­ва­ють пев­ні реалії подій дру­гої поло­ви­ни XIII ст. — почат­ку XIV ст. Кня­зя Дмит­ра інші дже­ре­ла не зна­ють. Тра­ди­ція пов’язула його з Чер­ні­го­вом, куди ніби-то спо­чат­ку схо­вав­ся цей князь піс­ля здо­бут­тя мон­го­ла­ми Киє­ва. Князь Дмит­ро з різ­них при­чин справ­ді міг пере­бу­ва­ти у Сіверсь­кій зем­лі, зв’язки якої з Дру­ць­ким князів­ством були тра­ди­цій­ни­ми. За Стрий­ковсь­ким дру­ць­кий князь Дмит­ро був учас­ни­ком коалі­ції князів про­ти Рин­голь­та. До цієї коалі­ції вхо­ди­ли київсь­кий князь Стані­слав і воло­ди­мирсь­кий [луць­кий] Лев. Коалі­ція була роз­гром­ле­на біля Могиль­но (293, cz. l, s.252). Тут мож­на здо­га­ду­ва­ти­ся, що якесь заплу­тане дже­ре­ло, мож­ли­во і дру­ць­ке, збе­рег­ло від­го­мін похо­ду Геди­мі­на на Київ. Бит­ва біля Могиль­но мог­ла пере­ду­ва­ти битві на р.Ірпені (у 1324 р, за Ф.Шабульдо). Піс­ля цієї пораз­ки дру­ць­кий князь ніби-то втік у Луцьк (138, с.25). Над­то мало збе­рег­ло­ся дже­рел, але все ж мож­на вва­жа­ти, що Дру­ць­ке князів­ство існу­ва­ло про­тя­гом XIII — почат­ку XIV ст.
Від­лік колін для дру­ць­ких князів умов­ний, по ана­ло­гії з ровес­ни­ка­ми кня­зя Іва­на. Таб­ли­ця і комен­тарі скла­дені на під­ставі літо­писів, пом’яників, хронік М.Стрийковського (293, cz.2, s.76) та М.Бельського (205, t.2, s. 140), пра­ць Ю.Вольфа (2111, s.34; 2112, s.56-66), А.Бонєцкого (1765, s.248,322-324), М.Улащика (1528, c.29-32) та Н.Яковенко (1700, c.289-291).

В то же вре­мя сле­ду­ет заме­тить, что в пер­вой поло­вине XIII в. друц­кие кня­зья не /24/ упо­ми­на­ют­ся в каче­стве союз­ни­ков полоц­ких кня­зей в борь­бе про­тив литов­ской угро­зы и немец­ких захват­чи­ков. Ника­ких сов­мест­ных акций полоц­кий и друц­кий кня­зья не пред­при­ни­ма­ют. Друц­кие кня­зья совер­шен­но не участ­ву­ют во внут­ри­по­ли­ти­че­ской жиз­ни Полоц­ко­го кня­же­ства. В запад­но­рус­ской лето­пис­ной тра­ди­ции или, точ­нее гово­ря, в бело­рус­ско-литов­ской, сохра­ни­лась память о раз­дель­ном суще­ство­ва­нии Полоц­ко­го и Друц­ко­го уде­лов в XIII в.

Поль­ский хро­нист М. Стрый­ков­ский при­вел инте­рес­ную родо­слов­ную друц­ких кня­зей (в дан­ном слу­чае при­во­дит­ся толь­ко нача­ло):

Роман Мсти­сла­вич Галиц­ко-Волын­ский, ум. в 1205 г.
Все­во­лод Мсти­сла­вич (Белз­ский удел)
Алек­сандр Все­во­ло­до­вич Белз­ский
Роман Алек­сан­дро­вич Волын­ский
Миха­ил Рома­но­вич
Семен Михай­ло­вич (от это­го кня­зя пошла даль­ней­шая ветвь друц­ких князей)58)
Эту родо­слов­ную срав­ни­тель­но ред­ко исполь­зо­ва­ли в спе­ци­аль­ной лите­ра­ту­ре. В основ­ном она при­во­ди­лась в гене­а­ло­ги­че­ских спра­воч­ни­ках. Пер­вым это сде­лал П.В. Долгоруков.59) Н.А. Баум­гар­тен в сво­их рабо­тах высту­пил кате­го­ри­че­ски про­тив подоб­ных трак­то­вок. Он счи­тал, что кня­зья Друц­кие, дей­ство­вав­шие в XIV в., про­ис­хо­дят от пред­ше­ству­ю­щей вет­ви друц­ких кня­зей (XII в.).60) Прав­да, чем запол­ня­ет­ся дан­ный про­бел, Н.А. Баум­гар­тен не уточ­нил. Друц­кий князь Семен Михай­ло­вич, впро­чем, как и дру­гие запад­но­рус­ские кня­зья, упо­ми­на­е­мые во II-м Бело­рус­ско-литов­ском лето­пис­ном сво­де, Н.А. Баум­гар­те­ном как досто­вер­ная исто­ри­че­ская пер­со­на­лия не рас­смат­ри­ва­ют­ся. Прав­да, надо заме­тить, что ника­ких серьез­ных аргу­мен­тов в поль­зу сво­е­го мне­ния Н.А. Баум­гар­те­ном не приводится.61) Меж­ду тем в све­те при­ве­ден­ных выше рас­суж­де­ний вопрос о про­ис­хож­де­нии друц­ких кня­зей при­об­ре­та­ет прин­ци­пи­аль­ное зна­че­ние. Для его выяс­не­ния и необ­хо­ди­мо вновь обра­тить­ся к Хро­ни­ке Стрый­ков­ско­го.

Иссле­до­ва­те­ли неод­но­крат­но отме­ча­ли, что М. Стрый­ков­ский исполь­зо­вал весь­ма широ­кий круг рус­ских и в осо­бен­но­сти литов­ско-бело­рус­ских летописей.62) В ряде слу­ча­ев Хро­ни­ка Стрый­ков­ско­го сохра­ни­ла уни­каль­ные све­де­ния, неиз­вест­ные дру­гим источ­ни­кам. Напри­мер, Стрый­ков­ским ука­зан, пожа­луй, самый ран­ний слу­чай раз­гро­ма ордын­цев рус­ско-литов­ским войском.63) Родо­слов­ная друц­ких кня­зей мог­ла быть взя­та Стрый­ков­ским из како­го-либо неиз­вест­но­го, не дошед­ше­го до наших дней источ­ни­ка, досто­вер­ность кото­ро­го опре­де­лить слож­но, но во вся­ком слу­чае общий уро­вень досто­вер­но­сти «рус­ских» изве­стий Хро­ни­ки по пери­о­ду XIII — пер. пол. XV вв. не поз­во­ля­ет с ходу ее отверг­нуть.

Вто­рая редак­ция Бело­рус­ско-литов­ской лето­пи­си подроб­но изла­га­ет исто­рию фор­ми­ро­ва­ния тер­ри­то­рии Литов­ско­го госу­дар­ства в XIII в., затра­ги­вая неко­то­рые уде­лы Полоц­кой зем­ли, в част­но­сти Друцкий.64) Упо­ми­на­ет­ся и князь Семен Михай­ло­вич, что в свою оче­редь под­твер­жда­ет изве­стия М. Стрый­ков­ско­го. Вто­рой свод /25/ так­же содер­жит ска­за­ние о друц­ких кня­зьях: вели­кий князь Дмит­рий сбе­жал от татар в Чер­ни­гов, а отту­да, услы­шав «ижь меш­ка­ють мужи­ки без госу­да­ря а зовут­ся дру­чане», при­шел в их область, «зару­бил» город Друцк и стал вели­ким кня­зек друц­ким (этот рас­сказ при­ве­ден в лето­пи­сях Кра­син­ско­го, Рачин­ско­го и Румянцевской).65)

Необ­хо­ди­мо отме­тить, что в бело­рус­ско-литов­ских лето­пи­сях не сохра­ни­лась родо­слов­ная друц­ких кня­зей, а вме­сто нее име­ют место выше­при­ве­ден­ные глу­хие упо­ми­на­ния. Это объ­яс­ня­ет­ся тем, что литов­ской исто­рио­гра­фии XV-XVI вв. невы­год­но было пред­став­лять древ­нее про­ис­хож­де­ние рус­ских кня­зей, в осо­бен­но­сти сохра­нив­ших уде­лы на тер­ри­то­рии буду­щей Бело­рус­сии. Поль­ским исто­ри­кам, наобо­рот, име­ло смысл исполь­зо­вать сооб­ще­ния раз­лич­ных позд­них южно­рус­ских и запад­но­рус­ских лето­пи­сей. Типич­ный это­му при­мер — «Рус­ская хро­нич­ка» Стрыйковского.66) В этой свя­зи сле­ду­ет под­черк­нуть, что два при­ве­ден­ных изве­стия Бело­рус­ско-литов­ско­го сво­да вызы­ва­ют опре­де­лен­ные сомне­ния.

Вме­сте с тем, учи­ты­вая ука­зан­ные воз­мож­но­сти М. Стрый­ков­ско­го отно­си­тель­но исполь­зо­ва­ния мно­гих до нас не дошед­ших мате­ри­а­лов и воз­мож­ность исполь­зо­ва­ния соста­ви­те­лем Бело­рус­ско-литов­ско­го сво­да неко­то­рых запад­но­рус­ских и южно­рус­ских источ­ни­ков, так­же до нас не дошедших,67) сле­ду­ет при­знать, что изве­стие о вокня­же­нии в Друц­ке новой дина­стии пред­став­ля­ет­ся вполне реаль­ным.

Теперь необ­хо­ди­мо рас­смот­реть воз­мож­но­сти захва­та Друц­ка пред­ста­ви­те­ля­ми той или иной кня­же­ской линии. Из воз­мож­ных пре­тен­ден­тов на Друцк сле­ду­ет выде­лить сле­ду­ю­щие кня­же­ства: Галиц­ко-Волын­ское, Вла­ди­ми­ро-Суз­даль­ское, Смо­лен­ское, Чер­ни­го­во-Север­ское, Муро­мо-Рязан­ское (хотя послед­ний вари­ант пред­став­ля­ет­ся крайне мало­ве­ро­ят­ным). В дан­ном слу­чае сле­ду­ет под­черк­нуть одно­знач­ный вывод, выте­ка­ю­щий из сопо­став­ле­ния лето­пис­ных тек­стов, — дина­стия друц­ких кня­зей не име­ла литов­ско­го про­ис­хож­де­ния:

1. Друц­кие кня­зья не фигу­ри­ру­ют в каче­стве литов­ских Геди­ми­но­ви­чей ни в каких родо­слов­ных (ни в поль­ских и литов­ских, ни в рус­ских).

2. Друц­кие кня­зья упо­ми­на­ют­ся как совер­шен­но само­сто­я­тель­ная линия в пер­вой поло­вине XIV в. Далее бело­рус­ско-литов­ские лето­пи­си не наста­и­ва­ют на литов­ском про­ис­хож­де­нии друц­ких кня­зей (хотя во мно­гих слу­ча­ях для бело­рус­ско-литов­ских лето­пи­сей были харак­тер­ны боль­шие гене­а­ло­ги­че­ские при­ме­ча­ния о литов­ском про­ис­хож­де­нии мно­гих рус­ских кня­зей), а в дан­ном слу­чае спе­ци­аль­но под­черк­ну­то про­ис­хож­де­ние друц­ких кня­зей от рус­ско­го кня­зя Дмит­рия.

3. Друц­кие кня­зья в XIV в. про­во­ди­ли совер­шен­но неза­ви­си­мую от вели­ких кня­зей литов­ских поли­ти­ку (порой даже про­ти­во­по­лож­ную. Друц­кий князь Иван при­ни­мал уча­стие в татар­ско-рус­ском похо­де Тов­лу­бия на союз­ни­ка литов­ско­го кня­зя, смо­лен­ско­го вели­ко­го кня­зя Ива­на Александровича).68) Таким обра­зом, /26/ вари­ант с литов­ским про­ис­хож­де­ни­ем дол­жен быть пол­но­стью отверг­нут.

Вла­ди­ми­ро-суз­даль­ские кня­зья тео­ре­ти­че­ски мог­ли захва­тить Друцк. Они обла­да­ли для подоб­ной акции доста­точ­ной силой вли­я­ния. Одна­ко дан­но­му утвер­жде­нию про­ти­во­ре­чит целый ряд обсто­я­тельств.

Во-пер­вых, по исто­рии Вла­ди­ми­ро-Суз­даль­ской Руси того пери­о­да сохра­ни­лись подроб­ные лето­пис­ные ста­тьи во мно­гих извест­ных нам лето­пи­сях. Поэто­му такое собы­тие, если бы оно и про­изо­шло, веро­ят­нее все­го, нашло бы отра­же­ние на стра­ни­цах лето­пис­ных сво­дов.

Во-вто­рых, гене­а­ло­гия всех вла­ди­ми­ро-суз­даль­ских кня­зей хоро­шо извест­на. Сре­ди кня­зей ростов­ских, яро­слав­ских, углиц­ких, пере­я­с­лав­ских, мос­ков­ских, твер­ских, суз­даль­ских, юрьев­ских, ста­ро­дуб­ских на ука­зан­ный пери­од не упо­ми­на­ют­ся кня­зья не толь­ко с име­на­ми Дмит­рий, но и Миха­ил.

В-тре­тьих, вла­ди­ми­ро-суз­даль­ских кня­зей преж­де все­го инте­ре­со­вал Полоцк, а не южные зем­ли полоц­ко­го кня­же­ства.

Сре­ди смо­лен­ских кня­зей име­на Миха­ил и Дмит­рий не фигу­ри­ро­ва­ли.

Пере­чень смо­лен­ских кня­зей того пери­о­да сле­ду­ю­щий:

Мсти­слав Рома­но­вич (убит в 1223 г.)
Свя­то­слав Мсти­сла­вич (упом. в 1232 г.)
Изя­с­лав Мсти­сла­вич (упом. в 1236 г., 1252 г.)
Рости­слав Мсти­сла­вич (уве­зен в Вен­грию в 1240 г., где и умер вско­ре).
Мсти­слав Давы­до­вич Смо­лен­ский (кня­жил в Смо­лен­ске в 1223-1230 гг.). Мно­гие исто­ри­ки гене­а­ло­гии пола­га­ют, что он имел сына Рости­сла­ва, кото­рый дей­ство­вал в Смо­лен­ске в 40-е гг. XIII в.69)
Все­во­лод Мсти­сла­вич (кня­жил в Смо­лен­ске в 40-е годы и по неко­то­рым дан­ным скон­чал­ся в 1246 г., т.е. спу­стя семь лет после сво­е­го вокняжения.70)
Таким обра­зом, при­ве­ден­ная выше гене­а­ло­гия смо­лен­ских кня­зей пери­о­да 20-40-х гг. XIII в. не дает воз­мож­но­сти про­ве­сти отож­деств­ле­ние како­го-либо смо­лен­ско­го кня­зя с Дмит­ри­ем или Миха­и­лом Друц­ки­ми. Гене­а­ло­гия чер­ни­гов­ских кня­зей того пери­о­да в отли­чие от всех пред­ше­ству­ю­щих гене­а­ло­гий дает боль­ше воз­мож­но­стей для сопо­став­ле­ния и ана­ли­за.

Для пери­о­да кон­ца 30-х — нача­ла 40-х гг. XIII в. гене­а­ло­гия чер­ни­гов­ских кня­зей тако­ва:

сыно­вья чер­ни­гов­ско­го кня­зя Вла­ди­ми­ра:

Борис Вла­ди­ми­ро­вич
Давыд Вла­ди­ми­ро­вич
Андрей Вла­ди­ми­ро­вич
Свя­то­слав-Дмит­рий Вла­ди­ми­ро­вич
(Р.В. Зотов в сво­ем иссле­до­ва­нии ука­зы­ва­ет, что эти кня­зья были сыно­вья­ми чер­ни­гов­ско­го кня­зя Вла­ди­ми­ра, умер­ше­го в нача­ле XIII в.)

Из чис­ла дру­гих чер­ни­гов­ских кня­зей это­го пери­о­да наи­бо­лее извест­ны: Миха­ил Все­во­ло­до­вич (уби­тый тата­ра­ми в Орде в 1246 г.);71) Мсти­слав-Федор Гле­бо­вич, бежав­ший из Чер­ни­го­ва в 1239 г. в канун Баты­ева погро­ма Чернигова;72) Все­во­лод-Лав­рен­тий /27/ Яро­пол­ко­вич, кня­жив­ший в Чер­ни­го­ве во вто­рой поло­вине XIII в.;73) Все­во­лод-Семи­он, удель­ный чер­ни­гов­ский князь, актив­но боров­ший­ся с литовцами;74) Олег Кур­ский, участ­во­вав­ший в бит­ве на реке Кал­ке в 1223 г.;75) Свя­то­слав Труб­чев­ский. Никто из выше­пе­ре­чис­лен­ных кня­зей не под­хо­дит для захва­та Друц­ка в 40-е гг. XIII в.

У Миха­и­ла Все­во­ло­до­ви­ча лето­пис­цы и соста­ви­те­ли раз­лич­ных родо­сло­вий пере­чис­ля­ют сле­ду­ю­щих сыновей:76) Рости­слав, Роман, Семи­он, Мсти­слав, Юрий. Как извест­но, в самом нача­ле 40-х гг. сыно­вья Миха­и­ла Все­во­ло­до­ви­ча нахо­ди­лись на Руси. Сам же Миха­ил Все­во­ло­до­вич отсутствовал.77) В этой свя­зи при­зва­ние Семи­о­на пред­став­ля­ет­ся вполне веро­ят­ным, посколь­ку Рости­слав был пол­но­стью погру­жен в запад­но­ев­ро­пей­ские и галиц­ко-волын­ские дела. Роман являл­ся пря­мым наслед­ни­ком сво­е­го отца на чер­ни­гов­ском кня­же­ском столе.78) При­зва­ние (или захват — в точ­но­сти кар­ти­ну вос­ста­но­вить не пред­став­ля­ет­ся воз­мож­ным) мог­ло быть осу­ществ­ле­но толь­ко в момент галиц­ко-чер­ни­гов­ской вой­ны.

Галиц­ко-чер­ни­гов­ская вой­на про­ис­хо­ди­ла в пери­од 1240-1246 гг. Имен­но тогда уси­ли­лась литов­ская актив­ность. Поэто­му вокня­же­ние в Друц­ке пред­ста­ви­те­ля чер­ни­гов­ской линии логич­нее отно­сить к пер­вой поло­вине 40-х гг. XIII в. (при­бли­зи­тель­но до 1246 г.).

Вокня­же­ние в Друц­ке кня­зя, про­ис­хо­див­ше­го из галиц­ко-волын­ской линии, дума­ет­ся, было невоз­мож­ным исхо­дя из сле­ду­ю­щих обсто­я­тельств:

1. Подоб­ный захват непре­мен­но был бы под­черк­нут Ипа­тьев­ской лето­пи­сью.

2. Если бы в Друц­ке кня­жил род­ствен­ник галиц­ко-волын­ских кня­зей, то он дол­жен был обя­за­тель­но участ­во­вать в галиц­ко-литов­ской войне 1252-1254 гг.

3. При­ве­ден­ная М. Стрый­ков­ским родо­слов­ная име­ет ряд гене­а­ло­ги­че­ских несо­об­раз­но­стей. Алек­сандр Все­во­ло­до­вич Белз­ский скон­чал­ся в кон­це 30-х гг. XIII в. Семи­он Михай­ло­вич Друц­кий по опре­де­ле­нию Бело­рус­ско-литов­ско­го сво­да пра­вил в 60-е гг. ХIII в. Сме­на за 20 лет двух поко­ле­ний пред­став­ля­ет­ся мало­ве­ро­ят­ной. Тем более суще­ство­ва­ние тако­го кня­зя, как Роман Алек­сан­дро­вич, лето­пис­ны­ми сво­да­ми не подтверждено.79)

В отно­ше­нии Дмит­рия Друц­ко­го мож­но ска­зать сле­ду­ю­щее: суще­ство­ва­ние тако­го кня­зя дру­ги­ми лето­пи­ся­ми не под­твер­жда­ет­ся. В XIV в. сре­ди друц­ких кня­зей суще­ство­вал Дмит­рий (друц­ких кня­зей с таким име­нем было несколь­ко). Веро­ят­но, соста­ви­тель Бело­рус­ско-литов­ско­го сво­да не рас­по­ла­гал точ­ны­ми дан­ны­ми о захва­те Друц­ка пред­ста­ви­те­ля­ми чер­ни­гов­ской линии. В то же вре­мя соста­ви­тель рас­по­ла­гал дан­ны­ми о бег­стве киев­ско­го намест­ни­ка Дмит­рия. В резуль­та­те полу­чи­лось соеди­не­ние несколь­ких исто­ри­че­ских собы­тий в еди­ное целое.

Вокня­же­ние в Друц­ке пред­ста­ви­те­ля дру­гой кня­же­ской дина­стии сыг­ра­ло важ­ную роль в после­ду­ю­щей исто­рии Друц­ко­го уде­ла. Это преж­де все­го обес­пе­чи­ло опре­де­лен­ную неза­ви­си­мость это­го уде­ла от Вели­ко­го кня­же­ства Литов­ско­го. Бело­рус­ско-литов­ские лето­пи­си /28/ сви­де­тель­ству­ют о доста­точ­но неза­ви­си­мой поли­ти­ке, кото­рую вели друц­кие кня­зья на про­тя­же­нии всей вто­рой поло­ви­ны XIV в.80)

В исто­рио­гра­фии дан­ный вопрос подроб­но не рас­смат­ри­вал­ся. Толь­ко В.Е. Дани­ле­вич при­шел к вполне опре­де­лен­ным выво­дам. По его мне­нию, Друцк был заво­е­ван Лит­вой меж­ду 1239 и 1246 гг.81) Все при­ве­ден­ное выше пока­зы­ва­ет, что на самом деле ника­ко­го заво­е­ва­ния Полоц­кой зем­ли со сто­ро­ны Лит­вы не про­ис­хо­ди­ло. Ско­рее, шел про­цесс ино­го рода: в пери­од неко­то­ро­го ослаб­ле­ния Полоц­кой зем­ли про­ис­хо­ди­ло вокня­же­ние пред­ста­ви­те­лей дру­гих кня­же­ских линий. При этом уде­лы сохра­ня­ли само­быт­ность и само­сто­я­тель­ное раз­ви­тие.

58) Stryjkowski М., указ. соч., т. I, с. 241.

59) Дол­го­ру­ков П.В. Рос­сий­ская родо­слов­ная кни­га. СПб., 1855, ч. 4, с. 2.

60) Baumgarten N. De Genealogues et mariages occidentoux des Rurikides Russes du X-e au XIII-e siecle…, 1927, vol. IX, № 35.

61) Там же.

62) А.И. Рогов, указ. соч.; Radziszewska J. Maciej Stryjkowski. Historyk i poeta z epoki Odrodzenia. — Katowice, 1978.

63) Stryjkowski M., указ. соч., Königsberg, 1582, с. 327.

64) ПСРЛ, т. XVII, СПб., 1907, стб. 246-262.

65) Там же.

66) Д.Н. Алек­сан­дров, Д.М. Воло­ди­хин. «Рус­ская хро­нич­ка» М. Стрый­ков­ско­го. // Вест­ник МГУ, сер. Исто­рия, 1993, № 2, с. 70-74.

67) А.И. Рогов, указ. соч., с. 152.

68) ПСРЛ, т. XVII, СПб., 1913, с. 92-93.

69) В.Л.Янин. Акто­вые печа­ти Древ­ней Руси X-XV bb. — М., 1970, т. I, с. 92-100.

70) Р.В. Зотов. О чер­ни­гов­ских кня­зьях по Любец­ко­му сино­ди­ку и о Чер­ни­гов­ском кня­же­стве в татар­ское вре­мя. — СПб., 1892, с. 66-117.

71) ПСРЛ, т. XVIII, СПб., 1913, с. 63-69.

72) Там же.

73) Р.В. Зотов, указ. соч., с. 66-117.

74) Там же.

75) Там же.

76) ВМО­ИДР, кн. X. — М., 1851, с. 68-69.

77) Р.В. Зотов, указ. соч., с. 66-117.

78) Там же.

79) См. выше.

80) ПСРЛ, т. XVII, СПб., 1907, стб. 246-262.

81) B.Е. Дани­ле­вич, указ. соч., с. 133-136.

82) ПСРЛ, т. II. — М., 1962, стб. 815-825.

II. Геральдика и сфрагистика.

Шмат­лікія галі­ны роду Друц­кіх у ВКЛ кары­сталі­ся адзі­ным гер­бам, вядо­мым як герб “Друцк” (на чырво­ным шчы­це — сяр­эбра­ны меч рука­яц­цю ўга­ру, аба­пал яго – чаты­ры зала­тыя паў­ме­ся­цы). Пра­васлаў­ныя роды не атры­малі поль­скія гер­бы разам з літоўс­кай ары­ста­кра­ты­яй у 1413 г., але мно­гія з іх кары­сталі­ся ста­ра­жыт­ны­мі там­га­па­доб­ны­мі зна­ка­мі, якія фак­тыч­на выкон­валі функ­цыю гер­баў. Яны змяш­чалі­ся на аса­бі­стых пячат­ках, а так­са­ма, нап­эў­на, выка­ры­стоў­валі­ся ў якас­ці клей­наў пры мар­кіроў­цы маё­мас­ці, пазна­ч­эн­ні зямель­ных межаў і інш. Ад гер­баў гэтыя зна­кі адроз­ні­ва­ла тое, што яны не мелі закон­ча­на­га выгля­ду: кож­ны прад­стаўнік роду, як праві­ла, уносіў у баць­коўскі знак пэў­ныя адме­ны, перат­ва­ра­ю­чы яго ў свой аса­бі­сты. Да нас дай­шлі пячат­кі, якія нале­жалі бра­там Іва­ну Бабе, Іва­ну Пуця­це і Васі­лю Крас­на­му. Дзве з іх заха­валі­ся пад­ве­ша­ны­мі да дага­вор­най гра­ма­ты 1431 г., пячат­ка Пуця­ты – адар­ва­най, але, нап­эў­на, ад гэтай жа гра­ма­ты.1 На іх мож­на ўба­чы­ць рода­выя зна­кі, пра­та­ты­пам якіх, віда­воч­на, пас­лу­жы­ла адна выя­ва, паз­ней вядо­мая як герб “Друцк”. На пячат­ках трох бра­тоў Друц­кіх мы бачым такія вары­я­цыі: у Васі­ля васт­рыё мяча аба­піра­ец­ца на адмыс­ло­вы завіток, у Іва­на Бабы меч заме­не­ны на стра­лу, а ў Пуця­ты меч перат­ва­ры­ў­ся ў крыж, а паў­ме­ся­цы – у S-падоб­ныя лініі, што выход­зя­ць з верх­ня­га кан­ца кры­жа і ата­ча­ю­ць яго з бакоў. Паз­ней гэтыя вары­ян­ты не мелі пра­ця­гу, а герб зама­ца­ваў­ся ў класіч­ным выгляд­зе: меч і чаты­ры паў­ме­ся­цы.

Вар­та адзна­чы­ць, што рода­вая эмбле­ма Друц­кіх, вера­год­на, з’яўляецца выні­кам эва­лю­цыі так зва­на­га “трох­зуб­ца” – ста­ра­жыт­на­га зна­ка Руры­каві­чаў. Выры­янт гэта­га зна­ка, які ўжы­ваў­ся ўла­да­ра­мі Друц­ка, меў высо­кі пра­мы цэн­траль­ны зубец і акруг­ла загну­тыя да яго бака­выя. Такі знак, надра­па­ны на шыфер­ным пра­сві­цы, быў знойдзе­ны пры рас­коп­ках Друц­ка­га гарад­зіш­ча,2 а вель­мі падоб­ны на яго – на ган­чар­ный клей­нах ХІІ – ХІІІ стст. з Магілё­ва, што навод­зі­ць на дум­ку аб пры­на­леж­на­сці апош­ня­га ў той час да Друц­ка­га княст­ва.3 Мож­на мер­ка­ва­ць, што ў пра­ц­э­се змен гэта­га зна­ка цэн­траль­ны зубец, дапоў­не­ны пера­кры­жа­ван­нем, перат­ва­ры­ў­ся ў меч, а закруг­ле­ныя бака­выя, адар­ваў­шы­ся ад яго – у дзве пары паў­ме­ся­цаў.

III. Поколенная роспись рода.

I коле­но Рюрик, князь Нов­го­род­ский
II коле­но Игорь Рюри­ко­вич, вели­кий князь Киев­ский +945
III коле­но Свя­то­слав I Иго­ре­вич, вели­кий Киев­ский 942-972
IV коле­но Вла­ди­мир I, вели­кий князь Киев­ский +1015
V коле­но ?
VI коле­но ?
VII коле­но ?
VIII коле­но ?
IX коле­но ?
X коле­но ?
XI коле­но ?

XII коле­но

1. ДАНИ­ИЛ

Ос­но­ва­те­лем 2-й ди­на­стии пра­ви­те­лей Д. к. стал кн. Да­ни­ил (сер. – 2-я пол. 13 в.). Род­ст­вен­ны­ми и поли­тич. от­но­ше­ния­ми он и его на­след­ни­ки бы­ли свя­за­ны с пра­ви­те­ля­ми Ви­теб­ско­го кн-ва (об этом кос­вен­но сви­де­тель­ст­ву­ет на­ли­чие ро­до­вых вла­де­ний у пра­ви­те­лей Д. к. на тер­ри­то­рии Ви­теб­ско­го кн-ва, напр. во­лос­тей Гос­мир и Дре­чьи Лу­ки).
памян­нік (сінод­зік) Кіева–Пячорскай лаў­ры. Гэты памян­нік тым больш каш­тоў­ны, што дата­ва­ны ран­нім часам: 1483—1526 г.Сярод іншых зве­стак, ён утрым­лі­вае запіс пад зага­лоў­кам: „Род кня­зя Дмит­риа Ива­но­ви­ча Путя­ти­ча, вое­во­ды киевь­ска­го“. Князь Дзміт­рый Іва­навіч Пуця­ціч нале­жаў да роду Друц­кіх і зай­маў паса­ду кіеўска­га ваяво­ды з 1492 г. і да смер­ці ў 1505 г.Не выклі­кае сум­ніву, што гэты запіс быў уне­се­ны ім на ўспа­мін свай­го роду і аса­бі­ста сябе ў перы­яд кіеўска­га вавод­ства. Сярод да­следчыкаў шыро­ка рас­паў­сюд­жа­на і з’яўляецца амаль што агуль­на­пры­ня­тай дум­ка аб цяж­кас­ці і спр­эч­на­сці інт­эр­пр­эта­цыі мат­э­ры­я­лаў памен­нікоў і, адпа­вед­на, іх невя­лі­кай каш­тоў­на­сці як гіста­рыч­най кры­ні­цы. Сапраў­ды, трак­та­ва­ць іх звест­кі над­звы­чай скла­да­на. Аднак гэта спра­ва не без­над­зей­ная і ў шэра­гу выпад­каў пэў­ныя закан­амер­на­сці ўсё ж такі мож­на вылучы­ць — праў­да, пры ўмо­ве аба­вяз­ко­ва­га выка­ры­стан­ня дадат­ко­вай інфар­ма­цыі. Адзін з такіх узо­раў — гэта памі­наль­ны запіс Дзміт­рыя Пуця­ці­ча. Ён скла­да­ец­ца, апра­ча цыта­ва­на­га зага­лоўка, з 32 імё­наў, 24 з якіх — муж­чын­скія і 8 — жаночыя. На пер­шым мес­цы пас­таў­ле­на імя само­га кня­зя Дзміт­рыя Пуця­ці­ча. Наступ­ныя ж шэс­ць імё­наў выгля­да­ю­ць вось як: „кня­зя Дани­ла Дрюц­ко­го, кня­зя Миха­и­ла, кня­зя Миха­и­ла, кня­зя Димит­риа, кня­зя Симео­на, кня­зя Иоан­на“. Спро­ба інт­эр­пр­эта­цыі гэта­га ўры­ўка рабіла­ся ў літа­ра­ту­ры, аднак яе нель­га прызна­ць цал­кам уда­лай.
[Древ­ний помян­ник Киево–Печерской лав­ры (кон­ца XV и нача­ла XVI сто­ле­тия) // Чте­ния в Исто­ри­че­ском обще­стве Несто­ра лето­пис­ца (далей — ЧИОНЛ). 1892. Кн. 6. При­ло­же­ние. С. IX; Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego 1386—1795. Kraków, 1885. S.].

XIII коле­но

2/1. МИХА­ИЛ ДАНИ­ЛО­ВИЧ

Бать­ко дру­ць­ких князів Васи­ля та Семе­на. Відо­мий з родо­водів. За віком був сучас­ни­ком кня­зя Іва­на, зга­да­но­го під 1339 р., мож­ли­во, що його бра­том. Вне­се­ний до Києво-Печерсь­ко­го пом’яника в числі роди­ни кня­зя Дмит­ра Путя­ти­ча.

XIV коле­но

3/2. МИХА­ИЛ МИХАЙ­ЛО­ВИЧ

В 1-й четв. 14 в. при вну­ке кн. Да­нии­ла – кн. Ми­хаи­ле Ми­хай­ло­ви­че Д. к. при­зна­ло над со­бой власть Вел. кн-ва Ли­тов­ско­го (ВКЛ). При этом со­хра­ни­лась за­ви­си­мость Д. к. от вла­сти ха­нов Зо­ло­той Ор­ды. Ус­та­нов­ле­ние по­ли­тич. сю­зе­ре­ни­те­та ВКЛ при­ве­ло к пер­вым отъ­ез­дам из Д. к. на служ­бу в Мо­ск­ву пред­ста­ви­те­лей ме­ст­ной кня­же­ской дина­стии.
4/2. Семен Михай­ло­вич († в бою з ордин­ця­ми)
Князь дру­ць­кий. Живу сере­дині XIV ст. Напев­но відо­мо­сті леген­дар­ної части­ни литовсь­ких літо­писів про заги­бель дру­ць­ко­го кня­зя Семе­на Михай­ло­ви­ча в бороть­бі з ордин­ця­ми від­но­ся­ть­ся саме до цьо­го кня­зя. Про­сто події помил­ко­во від­не­сені до XIII ст. На під­ставі Києво-Печерсь­ко­го пом’яника мож­на при­пус­ка­ти, що хре­стиль­ним іме­нем кня­зя було Дани­ло.
5/?. Иван Друц­кий (1339,1353)
У 1339 р. дру­ць­кий князь Іван брав участь у поході ординсь­кої раті Тов­лу­бея на Смо­ленськ, органі­зо­ва­но­му мос­ковсь­ким кня­зем Іва­ном Дани­ло­ви­чем Кали­тою. «Тоя же зимы выиде изъ орды посол име­нем Тов­лу­бии, его же царь послалъ ратью къ горо­ду къ Смо­лень­ску, а с нимъ князь Иванъ Коро­то­пол Рязан­скии… И отто­ле пои­де ратью ис Пере­я­с­лав­ля къ горо­ду къ Смо­лень­ску, а князь вели­ки Иван Дани­ло­вичь послалъ же свою рать с Тов­лу­бьемъ къ Смо­лен­ску, по царе­ву пове­ле­нию, а отпу­стил кня­зя Кон­стян­ти­на Суж­даль­ско­го, кня­зя Кон­стян­ти­на Ростов­ско­го, кня­зя Ива­на Яро­сла­ви­чя Юрьевь­ска­го, кня­зя Ива­на Дрют­ска­го, Федо­ра Фомин­ска­го, а с ними вое­во­ду Алек­сандра Ива­но­ви­чя, Фео­до­ра Акинфовичя»8. В этом похо­де наря­ду с вла­де­тель­ны­ми кня­зья­ми из Суз­да­ля, Росто­ва и Юрье­ва мы видим и слу­жи­ло­го кня­зя Ива­на. При­над­леж­ность его к слу­жи­лым кня­зьям под­твер­жда­ет и то, что город Друцк нахо­дил­ся намно­го запад­нее Смо­лен­ска, меж­ду Оршей и Бори­со­вым. Сам князь Иван имел вла­де­ния в Вели­ком Кня­же­стве Вла­ди­мир­ском. Одно из его сел «в Дмит­ро­ве» упо­мя­ну­то в духов­ной 1353 г. как куп­лен­ное вели­ким кня­зем Симео­ном Дани­ло­ви­чем Гор­дым 9. На той час Дру­ць­ке князів­ство було ординсь­ким васа­лом. Инте­рес­но, что послед­ний дмит­ров­ский князь Борис Дави­до­вич окон­чил свою жизнь в Орде одно­вре­мен­но с пре­бы­ва­ни­ем там вели­ко­го кня­зя Ива­на Кали­ты в 1334 году. В лето­пи­си собы­тие отме­че­но очень лако­нич­но: «Выиде князь вели­кии Иванъ изо Орды, а князь Борисъ Дмит­ровь­скыи въ Орде мертв»10. Напра­ши­ва­ет­ся догад­ка о вза­и­мо­свя­зи этих собы­тий. После смер­ти кня­зя Бори­са кня­же­ство ста­ло вымо­роч­ным и посту­пи­ло в рас­по­ря­же­ние вели­ко­го кня­зя Ива­на Дани­ло­ви­ча. Тот вполне мог отдать его как пла­ту за служ­бу в «дер­жа­ние» кня­зю Ива­ну Друц­ко­му. Впро­чем, это толь­ко догад­ки и без доку­мен­таль­но-го под­твер­жде­ния утвер­ждать или опро­вер­гать их бес­смыс­лен­но, как и то, в каких род­ствен­ных отно­ше­ни­ях князь Иван нахо­дил­ся с родо­на­чаль­ни­ком литов­ской дина­стии кня­зей Друц­ких Васи­ли­ем Михай­ло­ви­чем и его бра­том Семеном11. Был ли он их бра­том — неиз­вест­но.

Неиз­вест­на и даль­ней­шая судь­ба кня­зя Ива­на — а гэтым нашы звест­кі пра яго выч­эрп­ва­юц­ца. Трэ­ба пага­дзіцца з тымі даслед­чы­ка­мі, якія звяз­валі ад’езд кня­зя Іва­на Друц­ка­га ў Мас­к­ву з насту­пам вяліка­га кня­зя літоўска­га Гедымі­на на ўсход. Адно­сна ж яго сва­яц­кіх сувя­зяў нель­га ска­за­ць нічо­га пэў­на­га.
8 Симео­нов­ская лето­пись // ПСРЛ. — М., 2007. — Т. 18. С. 92–93.
9. Духов­ные и дого­вор­ные гра­мо­ты вели­ких и удель­ных кня­зей XIV–XVI вв. — М.; Л., 1950. — № 3. — С. 14.
10 Рогож­ский лето­пи­сец // ПСРЛ. — М., 2000. — Т. 15. — Стб. 47.
11ВКЛ. Энцы­кла­пе­дыя. — Минск, 2007. — Т. 1. — С. 600.
[Вос­кре­сен­ская лето­пись // ПСРЛ. Т. 7. С.–Петербург, 1856. С. 206; Пат­ри­ар­шая или Нико­нов­ская лето­пись // Там­са­ма. Т. 10. С.–Петербург, 1885. С. 211; Лето­пись Авра­ам­ки // Там­са­ма. Т. 16. С.–Петербург, 1889. С. 73.
Духов­ные и дого­вор­ные гра­мо­ты вели­ких и удель­ных кня­зей XIV—XVI вв. (далей — ДДГ). Москва — Ленин­град, 1950. № 3. С. 14. Paszkiewicz H. O genezie i wartości Krewa. Warszawa, 1938. S. 313; Насевіч В. Род кня­зёў Друц­кіх… С. 85. Сели­вер­стов Д.А. Литов­ские выход­цы в Вели­ком Кня­же­стве Мос­ков­ском в пер­вой поло­вине XV в. [Элек­трон­ный ресурс] // Исто­рия воен­но­го дела: иссле­до­ва­ния и источ­ни­ки. — 2018.
— Спе­ци­аль­ный выпуск IX. Ино­зем­цы на рус­ской воен­ной служ­бе в XV-XIX вв. — Ч. I. — C. 2-73 <http://​www​.milhist​.info/​2​0​1​8​/​0​9​/​2​3​/​s​e​l​i​v​e​r​s​t​o​v_2> (23.09.2018).]

XV коле­но

6/3. ВАСИЛЬ МИХАЙ­ЛО­ВИЧ ДРУЦ­КИЙ

Во 2-й пол. 14 в., в прав­ле­ние в Д. к. сы­но­вей кн. Ми­хаи­ла Ми­хай­ло­ви­ча – кня­зей Дмит­рия Ми­хай­ло­ви­ча (1370-е гг.) и Ва­си­лия Ми­хай­ло­ви­ча (ум. по­сле 1392), про­изо­шёл окон­ча­тель­ный раз­дел во­лос­тей Д. к. на «дель­ни­цы». В Д. к. вы­де­лил­ся ста­рей­ший стол в г. Друцк, сам го­род раз­де­лён на тре­ти. По др.-рус. тра­ди­ции власть пе­ре­хо­ди­ла к стар­ше­му в ро­де из чис­ла пра­ви­те­лей Д. к. Вер­хов­ным сю­зе­ре­ном пра­ви­те­лей Д. к. в 1370-е гг. вы­сту­пал по­лоц­кий кн. Ан­д­рей Оль­гер­до­вич. Вме­сте с ним они уча­ст­во­ва­ли в по­хо­де кн. Оль­гер­да на Мо­ск­ву (1372) и на зем­ли Ли­вон­ско­го ор­де­на (1370-е гг.), а так­же в по­ли­тич. борь­бе в ВКЛ, раз­вер­нув­шей­ся по­сле смер­ти Оль­гер­да (1377).
Князь дру­ць­кий. Жив у сере­дині XIV ст. Стар­ший брат кня­зя Семе­на Михай­ло­ви­ча.
Апра­ча расій­скіх рада­вод­ных кніг, ён вядо­мы і па дзвюх кры­ні­цах XIV ст. Гэта — уклад­ны запіс у Друц­кім еван­гел­лі і дар­чая гра­ма­та вяліка­га кня­зя полац­ка­га Андр­эя Аль­гер­даві­ча Фёда­ру і Дзміт­рыю Кор­са­кам. Абед­зве кры­ні­цы не маю­ць даклад­ных дат. Андр­эй Аль­гер­давіч, у гра­ма­це яко­га князь Васіль Друц­кі высту­пае ў якас­ці свед­кі, пана­ваў у Полац­ку пачы­на­ю­чы з 1348 г. і да 1387 г. з невя­лікім пера­пын­кам у 1377/1378—1382(?) г. Мож­на пагад­зіц­ца з Г.Л. Хараш­кевіч, якая дата­ва­ла гра­ма­ту Андр­эя Аль­гер­даві­ча 80–мі гада­мі. Як зда­ец­ца, яна маг­ла быць выдад­зе­на і ў 1377 г. Зна­чы­ць, князь Васіль Міхай­лавіч жыў у гэты час. Праў­да, ён мог жыць і раней, і паз­ней. Імя Васі­ля Міхай­лаві­ча не зга­д­ва­ец­ца ў Кіева–Пячорскім сінод­зіку ў лініі прод­каў кня­зя Дзміт­рыя Пуця­ці­ча. Аднак яго імя па баць­ку і факт кня­жан­ня ў Друц­ку, як зда­ец­ца, з дастат­ко­вай сту­пен­ню вера­год­на­сці ўказ­ва­ю­ць на паход­жанне ад адна­го з Міхаілаў. Мож­на выка­за­ць дзве вер­сіі наконт яго сва­яц­кіх сувя­зяў. Васіль Міхай­лавіч мог быць сынам Міхаі­ла Данілаві­ча і бра­там Міхаі­ла Міхай­лаві­ча. Такім чынам, ён тады не ўва­х­од­зіў у пра­мую лінію, прад­стаў­ле­ную ў памен­ніку. Павод­ле дру­гой гіпот­э­зы, ён з’яўляўся сынам Міхаі­ла Міхай­лаві­ча і ўну­кам Міхаі­ла Данілаві­ча. Калі гэта было сапраў­ды так, ён мог кня­жы­ць у Друц­ку і не адзін. На гэта як быц­цам указ­вае тая акаліч­на­сць, што насе­ле­ныя пунк­ты, адзна­ча­ныя ва ўклад­ным запі­се, раз­меш­ча­ны ў паў­ноч­ным і паўночна–заходнім кірун­ках ад Друц­ка. Тым не менш запіс малюе Васі­ля Міхай­лаві­ча як дастат­ко­ва магут­на­га і бага­та­га вала­да­ра свай­го княст­ва. Яго рэзід­эн­цыя зна­ход­зіла­ся ў Друц­ку. На кары­с­ць гэта­га свед­ча­ць так­са­ма вель­мі дара­гі ўклад (пер­га­мі­на­вае еван­гел­ле ў абклад­зе) ды шчод­рыя зямель­ныя пада­ра­ван­ні, у тым ліку і вель­мі адда­ле­ных вёсак. Такім чынам, калі Васіль Міхай­лавіч кня­жыў у Друц­кім княст­ве не адзін, усё ж такі на той момант яго драб­ленне за­йшло яшчэ не вель­мі далё­ка. Хранала­гічна яго кня­жанне трэ­ба звяз­ва­ць з сяр­эд­зі­най — дру­гой пало­вай XIV ст.
[Полоц­кие гра­мо­ты XIII — нача­ла XVI вв. Вып. 1. Москва, 1977. № 6. С. 44. Вып. 3. Москва, 1980. С. 149.]
7/3(или 4). Дмит­рий [Михайлович?Семенович] Друц­кий
Князь дру­ць­кий. Був одру­же­ний з Ана­стасією, доч­кою вели­ко­го рязансь­ко­го кня­зя Оле­га Іва­но­ви­ча.
Як союз­ник тверсь­ко­го кня­зя Михай­ла Олек­сан­дро­ви­ча взяв участь в мос­ковсь­ко-тверсь­кій вій­ні у 1372 р. і під­па­лив Пере­я­с­лав-Залісь­кий.

8/5. Миха­ил Ива­но­вич

XVI коле­но

9/6. Глеб Васи­лье­вич
У 1380 р. очо­лю­вав дру­ць­ку дру­жи­ну в битві на Кули­ко­во­му полі (122, с. 58). Це може свід­чи­ти, що Дру­ць­ке князів­ство або його уді­ли на той час про­до­в­жу­ва­ли зали­ша­ти­ся неза­леж­ни­ми, маневру­ю­чи між Лит­вою, Мос­ковсь­кою і Тверсь­кою державами.У сінод­зіку Мас­коўска­га крам­лёўска­га Успен­ска­га сабо­ра зга­да­ны князь Глеб Друц­кі, які загі­нуў 15 студ­зе­ня 1411 г. у бітве на Лыс­ко­ве (70 км на паўд­нё­вы ўсход ад Ніж­ня­га Ноў­га­ра­да). Тут ніжа­га­род­скія князі раз­білі ваявод вяліка­га кня­зя мас­коўска­га Васі­ля I. Мяр­ку­ю­чы па ўсім, Глеб Друц­кі быў адным з кіраўнікоў мас­коўска­га вой­ска. Дру­гі сінод­зік (Рас­тоўскі сабор­ны) назы­вае імя па баць­ку гэта­га кня­зя — Васілевіч. Кня­зя Гле­ба Друц­ка­га трэ­ба прызна­ць сынам Васі­ля Міхай­лаві­ча.

10/6. ЛЕВ ВАСИ­ЛЬЕ­ВИЧ († піс­ля 1384)

Князь дру­ць­кий. Шурин литовсь­ко­го кня­зя Віто­вта Кей­с­ту­то­ви­ча, тоб­то він був одру­же­ний з незна­ною Кей­с­тутів­ною або ж сест­рою пер­шої дру­жи­ни Віто­вта княж­ною Лукомсь­кою. У 1384 р. разом з Віто­втом пере­бу­вав у хре­сто­нос­ців (2112, s.56; 2097, s.26). Спро­би зро­би­ти з цьо­го кня­зя Геди­мі­но­ви­ча дуже слаб­кі (2077, s. 113-115). Єди­ний поваж­ний аргу­мент — опис печат­ки на доку­мен­ті 1384 р., ніби-то схо­жої на «пого­ню», не від­по­ві­дає відо­мим гер­бо­вим зна­кам князів Дру­ць­ких. Напев­но, печат­ка Лева пере­п­лу­та­на з печат­кою кня­зя Суде­мун­та.
11/7. Иван Дмит­рие­вич (Кин­дырь) Друц­кий
Князь дру­ць­кий. У 1398 р. в числі інших васалів Віто­вта Кей­с­ту­то­ви­ча під­пи­сав трак­тат Лит­ви з Орде­ном (2112, s.56). Запи­са­ний у Києво-Печерсь­ко­му пом’янику у числі роди­ни кня­зя Дмит­ра Путятича.По­сле смер­ти кн. В. М. Друц­ко­го ста­рей­ший стол в Д. к. унас­ле­до­вал его стар­ший пле­мян­ник кн. Иван Дмит­рие­вич Друц­кий (Кин­дырь) (ум. 12.8.1399), дей­ст­во­вав­ший в рус­ле по­ли­ти­ки Ви­тов­та, ко­то­рый в нач. 1393 во вре­мя сво­его по­хо­да про­тив вел. кн. ли­тов­ско­го Свид­ри­гай­ло на Ор­шу и Ви­тебск под­чи­нил всё Д. к. сво­ей вер­хов­ной вла­сти. Кн. И. Д. Друц­кий (Кин­дырь) был уча­ст­ни­ком за­клю­че­ния Са­лин­ско­го до­го­во­ра ВКЛ с Тев­тон­ским ор­де­ном (1398), по­гиб в бит­ве на р. Вор­ск­ла.
12/7. Андрей Дмит­рие­вич († 12.08.1399)
Князь дру­ць­кий. Заги­нув у 12.08.1399 р. в битві на Вор­склі (131, с.65,71 -73). Його нащад­ки вигас­ли до 1411 р.
Ан­д­рей Ва­силь­е­вич? (? – 12.8.1399) по­гиб в бит­ве с ор­дын­ца­ми на р. Вор­ск­ла, а по­сле ран­ней смер­ти его без­дет­ных сы­но­вей быв. дер­жа­ния в Блу­жах, Ми­лей­ко­ви­чах и др. мес­тах бы­ли по­жа­ло­ва­ны вел. кн. ли­тов­ским Ви­тов­том во вла­де­ние Ви­лен­ско­му ка­пи­ту­лу.
13/7. Васи­лий Дмит­рие­вич
Князь дру­ць­кий. Жив у пер­шій поло­вині XV ст.
14/7. Семен Дмит­рие­вич († піс­ля 1422)
Князь дру­ць­кий. Васал вели­ко­го кня­зя Віто­вта Кей­с­ту­то­ви­чау 1401-1422 рр. Запи­са­ний у Києво-Печерсь­ко­му пом’янику у числі роди­ни кня­зя Дмит­ра Путятича.Увесь далей­шы род кня­зёў Друц­кіх пай­шоў ад адной асо­бы – Сямё­на Дзміт­ры­еві­ча. Ён у 1401 г. быў сярод дарадцаў Вітаўта, якія засвед­чы­лі акт уніі паміж Польш­чай і ВКЛ. Паз­ней Сямён Дзміт­ры­евіч пры­га­д­ва­ец­ца ў адным бела­рус­ка-літоўскім лета­пі­се (Хроні­цы Быхаў­ца) пры апа­вя­дан­ні пра апош­ні шлюб поль­ска­га кара­ля Ўлад­зі­сла­ва-Ягай­лы. Абран­ні­цай кара­ля ста­ла юная кня­зёў­на Соф’я Галь­шан­ская, якая была дач­кой род­най сяст­ры Сямё­на Друц­ка­га – Аляк­сан­дры, выдад­зе­най за літоўска­га кня­зя Андр­эя Галь­шан­ска­га. Павод­ле лета­пі­са, заручы­ны Ягай­лы адбы­лі­ся пры непа­ср­эд­ным удзе­ле кня­зя Сямё­на, у сям’і яко­га выхоў­ва­ла­ся буду­чая кара­ле­ва пас­ля смер­ці сва­ёй маці. З іншых кры­ніц вядо­ма, што шлюб Ягай­лы з Соф’яй Галь­шан­с­кай адбы­ў­ся ў 1422 г. Калі паве­дам­ленне Хронікі Быхаў­ца даклад­нае, то Сямён Друц­кі быў яшчэ жывы ў той час, аднак сярод под­пі­саў знат­ных асоб на роз­ных дзяр­жаў­ных актах 1420-х гг. яго под­піс не сустра­ка­ец­ца. Дата смер­ці яго даклад­на невя­до­мая. Не заста­ло­ся зве­стак і пра тое, хто была яго жон­ка, з якой ён пакі­нуў шэс­ць сыноў.
Пре­ем­ни­ком кн. Ива­на Дмит­ри­е­ви­ча в Д. к. стал его млад­ший брат кн. Се­мён Дмит­рие­вич (ум. по­сле 1422). В 1401 он дал клят­ву вер­но­сти польск. ко­ро­лю Вла­ди­сла­ву II и обя­зал­ся не ис­кать се­бе сю­зе­ре­на, по­ми­мо не­го, по­сле смер­ти вел. кн. Ви­тов­та. В 1422 кн. С. Д. Друц­кий уча­ст­во­вал в уст­рой­ст­ве бра­ка сво­ей пле­мян­ни­цы княж­ны Со­фии Ан­д­ре­ев­ны, до­че­ри кн. Ан­д­рея Ива­но­ви­ча Голь­шан­ско­го и кн. Алек­сан­д­ры Дмит­ри­ев­ны Друц­кой. Она ста­ла по­след­ней же­ной Вла­ди­сла­ва II и ма­те­рью Вла­ди­сла­ва III Вар­нень­чи­ка и Ка­зи­ми­ра IV Ягел­лон­чи­ка. Её брак не толь­ко под­твер­дил важ­ную роль пра­ви­те­лей Д. к. в уп­рав­ле­нии ВКЛ, но и спо­соб­ст­во­вал даль­ней­ше­му рос­ту влия­ния сы­но­вей кн. С. Д. Друц­ко­го.
Acta unii Polski z Litwą. 1385 – 1791 / Wyd. S. Kutrzeba i W. Semkowicz. – Kraków, 1932.ПСРЛ. Т. 32. М., 1975. С. 149.
15/7. Миха­ил Дмит­рие­вич Под­бе­рез­кий († 12.08.1399)
Князь під­бе­резь­кий. Заги­нув 12.08.1399 р. у битві на р.Ворсклі (131, с.65,71-73). На дум­ку Ю.Вольфа був бра­том дру­ць­ко­го кня­зя Іва­на Дмит­ро­ви­ча. З ним мож­на пого­ди­ти­ся, що Михай­ло і Олек­сандр Під­бе­резь­кі, які заги­ну­ли у 1399 р. в битві на Вор­склі, мог­ли володіти Під­бе­ре­зою як дру­ць­ким уді­лом, але не мають нічо­го спіль­но­го з Ямон­то­ви­ча­ми-Під­бе­резь­ки­ми (2112, s.61). Запи­са­ний у Києво-Печерсь­ко­му пом’янику у числі роди­ни кня­зя Дмит­ра Путя­ти­ча, що також під­твер­джує вер­сію Ю.Вольфа.
16/7. Алек­сандр Дмит­рие­вич Под­бе­рез­ский († 12.08.1399)
Князь під­бе­резь­кий. Заги­нув 12.08.1399 р. у битві на р. Вор­склі (131, с.97). Його належ­ність до роди­ни князів Дру­ць­ких досить віро­гід­на. Запи­са­ний у Києво-Печерсь­ко­му пом’янику у числі роди­ни кня­зя Дмит­ра Пугя­ти­ча.
17/7. Алек­сандра Дмит­рие­вна († 1426)
Помер­ла у 1426 р. Вида­на заміж за вязансь­ко­го кня­зя Андрія Іва­но­ви­ча Голь­шансь­ко­го з яким мала трьох доньок. По смер­ті мужа жила з доч­ка­ми у Дру­ць­ку. її серед­ня доч­ка Софія у 1422 р. була вида­на за польсь­ко­го коро­ля Вла­ди­сла­ва Ягай­ла Стар­ша доч­ка Васи­ли­са вий­ш­ла за кня­зя Іва­на Бельського,а молод­ша — за гос­по­да­ря Вала­хії Ілля­ша І.

18/7. АНДРЕЙ МИХАЙ­ЛО­ВИЧ ОДИ­НЕЦ?

NN князі ОДИН­ЦЕ­ВИ­ЧІ, князі ГОЛЬ­ЦОВСЬ­КІ, князі БАГ­РИ­НОВСЬ­КІ, князі ПЛАК­СИ­ЧІ [?], князі ТЕТИ [?]
Незна­ний пре­док князів Один­це­ви­чів, Тет та Плак­си­чів.
Від Федо­ра Один­це­ви­ча чи Один­ця, який в числі при­хиль­ни­ків Свид­ри­гай­ла Оль­гер­до­ви­ча у 1432 р. в битві під Ошмя­на­ми потра­пив в полон до Зиг­мун­та Кей­с­ту­то­ви­ча, пішли князі Один­це­ви­чі. їх родо­від досить заплу­та­ний, одна вер­сія від­би­ває мод­ний в піз­ньо­му серед­ньо­віч­чі варіант вихо­ду роду «з німе­ць». Отчи­на Один­це­ви­чів, які перей­шли на мос­ковсь­ку служ­бу, с.Репухово зна­хо­ди­лась у Дру­ць­ко­му князів­стві. У 1461 р. Один­це­ви­чі отри­ма­ли с.Прихаби, дав­нє володін­ня кня­зя Костян­ти­на Бабич-Дру­ць­ко­го. Отже, поход­жен­ня Один­це­ви­чів від дру­ць­ких князів не викли­кає вели­ких сум­нівів. Вони мог­ли похо­ди­ти від одно­го з молод­ших дру­ць­ких князів, який жив на почат­ку XIV ст. За Ю.Вольфом, Федір Оди­не­ць був сином кня­зя Андрія Михай­ло­ви­ча і пра­вну­ком кня­зя Іва­на (поз. 1) (2112, s.286-288).
У Федо­ра Один­це­ви­ча були брат Олек­сандр та сест­ра, яку вида­ли за Зиг­мун­та Кей­с­ту­то­ви­ча. Син Олек­сандра — Гри­горій зга­дуєть­ся у доку­мен­ті 1442 р. Князь Федір Один­це­вич мав чет­ве­ро синів (Дмит­ра, Іва­на, Бог­да­на і Гри­горія) та доч­ку Марію.
Дмит­ро Федо­ро­вич († до 1508 р.) отри­мав неве­лич­кий уділ з цен­тром у Голь­цо­ві на пів­ден­ний захід від Орші. Його сини Василь, Іван, Оре­хва та Андрій (який від’їхав з Глинсь­ким у Моск­ву у 1508 р.) писа­ли­ся ГОЛЬ­ЦОВСЬ­КИ­МИ. Крім них Дмит­ро Федо­ро­вич мав ще дочок Федь­ку й Анну († піс­ля 1527 р.).
Іван Федо­ро­вич засвід­че­ний у доку­мен­тах 1486-1499 рр. Напев­но йому нале­жа­ло неве­лич­ке Баг­ри­новсь­ке князів­ство, бо його нащад­ки писа­ли­ся БАГ­РИ­НОВСЬ­КИ­МИ. Гри­горій Іва­но­вич Баг­ри­новсь­кий († 1559 р.) у 1507 р. одру­жи­вся з Анною, поход­жен­ня якої незнане. Його брат Василь († 1555 р.) зустрі­чаєть­ся і доку­мен­тах від 1509 р. Нащад­ків у ньо­го не було. Гри­горій Іва­но­вич мав сина кня­зя Іва­на Баг­ри­новсь­ко­го († до 1559 р.) та двох дочок: Мари­ну, вида­ну за Яна Полу­ць­ко­го, та Аксинію, вида­ну за Бог­да­на Шаш­ке­ви­ча. У Іва­на Гри­го­ро­ви­ча були сини Семен (згад. у 1559 р.), Дмит­ро (згад. у 1595 р.) та доч­ки Тамі­ла і Бог­да­на. Оста­ньою у родині князів БАГ­РИ­НОВСЬ­КИХ була Олек­сандра Семенів­на († 9.07.1622), одру­же­на з Пав­лом Унховсь­ким.
Бог­дан Федо­ро­вич зга­дуєть­ся у доку­мен­тах 1499-1528 рр. Його дру­жи­на була доч­кою Сен­ка Даш­ко­ви­ча. Єди­ний син Семен († 1542 р.) зга­дуєть­ся з 1506 р. Він був одру­же­ний з княж­ною Ана­стасією Сан­гуш­ко (* до 1510 † 1559). їх син Андрій († 1566 р) був гос­по­дарсь­ким мар­шал­ком. Крім того, у них було дві доч­ки: Марія (вида­на за Лева Образ­цо­ва), та Анна (вида­на за кня­зя Соло­ми­ре­ць­ко­го, а потім вий­ш­ла за кня­зя Федо­ра Пет­ро­ви­ча Голов­ню-Остро­же­ць­ко­го).
Гри­горій Федо­ро­вич зга­дуєть­ся у доку­мен­тах 1486-1509 рр. Нащад­ків у ньо­го не було (2112, s.286,94).
Від дру­ць­ких князів, напев­но, похо­ди­ли і князі ТЕТИ та ПЛАК­СИ­ЧІ. Іван Тета брав участь у бороть­бі Віто­вта з Скір­гай­лом у 1390-91 рр. Його син Юрій Іва­но­вич Кож­юш­но висту­пає як послух кня­зя Кори­бу­та-Дмит­ра Оль­гер­до­ви­ча в доку­мен­ті 16.12.1388 р. (154, N 23, с.42-44), а також у числі князів, які в 1392 р. ручи­ли­ся за Грид­ка Костян­ти­но­ви­ча кня­зю Скір­гай­лу (154, N 25, с.46-47). У спис­ках князів Тети попе­ре­ду Плак­си­чів. Лев та Русан Плак­си­чі та їх сини Іван Льво­вич та Іван Руса­нич зга­ду­ють­ся в літо­пи­сах та акто­вих доку­мен­тах (201, 1.1, N 9, s.8-9). їх володін­ня, схо­же, були на межах Дру­ць­кої та Смо­ленсь­кої земель. У 1388 р. вони були васа­ла­ми Кощ­ри­бу­та-Дмит­ра Оль­гер­до­ви­ча, а в 1390-92 рр. висту­па­ли на сто­роні Скір­гай­ла Оль­гер­до­ви­ча. Лев Плак­сич у 1390 р. потра­пив у полон до хре­сто­нос­ців при обо­роні Віль­на.
19/?. Юрий Толоч­ко
Дар­эчы, ля сама­га Магілё­ва зна­ход­зіў­ся маён­так Буй­нічы, які ў 15 ста­годдзі нале­жаў кня­зям Льву і Фёда­ру Талоч­каві­чам – нап­эў­на, нашчад­кам кня­зя Юрыя Талоч­кі невя­до­ма­га паход­жан­ня, які пры­га­д­ва­ец­ца адной­чы ў 1399 г. Апра­ча Буй­ніч, ім жа нале­жалі маёнт­кі Высо­кае і Гату­шы­чы, у 1-й пало­ве 15 ст. пра­дад­зе­ныя Фёда­рам Талоч­каві­чам Яну Гаштаўту. Маг­чы­ма, Высо­кае адпа­вя­дае вёс­цы крыху на поўд­зень ад Шкло­ва, якая паз­ней ува­х­од­зі­ла ў склад Шклоўска­га маёнт­ка паноў Гаштаўтаў і іх пера­ем­нікаў. Непа­да­лё­ку ляжа­ла вёс­ка Бар­су­коўш­чы­на, на пачат­ку 16 ста­годдзя пада­ра­ва­ная Аляк­се­ем Льво­ві­чам Буй­ніц­кім Кіе­ва-Пяч­эрска­му мана­сты­ру. Паз­ней у склад­зе маёнт­каў Кіеўс­кай мітра­поліі неад­на­ра­зо­ва пры­га­д­ва­юц­ца Пяч­эр­скі двор з паселіш­ча­мі Тара­саўш­чы­на, Цвір­ко­ва і Бар­сукі (нап­эў­на, раней­шая Бар­су­коўш­чы­на), змеш­ча­ныя паміж шклоўскі­мі і магілёўскі­мі зем­ля­мі. Такім чынам, ула­дан­ні кня­зёў Талоч­каві­чаў ляжалі ўздоўж Дня­п­ра на поўд­зень і поўнач ад Магілё­ва і, маг­чы­ма, заха­ваі­ся з таго часу, калі Магілёўская волас­ць яшчэ не была вяліка­кня­жац­кай уласна­сцю. Не выклю­ча­на, што гэты род быў яшчэ адным адгалі­на­ван­нем кня­зёў Друц­кіх аль­бо спад­чын­ні­кам част­кі іх ста­ра­жыт­ных ула­дан­няў.
[Опи­са­ние доку­мен­тов архи­ва запад­но­рус­ских уни­ат­ских мит­ро­по­ли­тов. Т. 1. № 43, 173, 249, 353, 362.
Аддзел рука­пі­саў Біб­ліят­экі АН Літ­вы. Рука­піс В2 – 1. Арк. 1.].

XVII коле­но

20/14. кн. Иван Семе­но­вич Баба Друц­кий (1409,1436)
Князь Іван Сямё­навіч Друц­кі, празва­ны Баба, быў стар­эй­шым сынам кня­зя Сямё­на Дзі­мітраві­ча Друц­ка­га. Його діяль­ність фік­суєть­ся акта­ми 1422-1436 рр. В 1409 г; был намест­ни­ком Вели­ко­го кня­зя Литов­ско­го Вито­вта в Полоц­ке. В 1422 г. под­пи­сал­ся на трак­та­те Лит­вы с Орде­ном.
Князь Иван участ­во­вал во мно­гих воен­ных похо­дах, из кото­рых сле­ду­ет осо­бо отме­тить поход 1424 г. про­тив хана Худай­да­да, сына Алия, тре­тье­го сына Джансы163. Хан Худай­дат был одним из шести пре­тен­ден­тов, боров­ших­ся тогда за пре­стол Орды. Осе­нью 1424 г. он решил немно­го пожи­вить­ся
в Одо­ев­ском кня­же­стве, князь кото­ро­го, Юрий Рома­но­вич, «herczog von Odoiow ist des grosfurstes von Moskouwen man»164, счи­тал­ся «чело­ве­ком Вели­ко­го Кня­зя Мос­ков­ско­го». На помощь Одо­е­ву князь Вито­вт
послал «…кн(я)зя Ондреа Миха­и­ло­ви­ча и кн(я)зя Ондреа Все­во­ло­ди­ча, и кн(я)зя Ива­на Бабу, и бра­та его Путя­ту и дрют­ских кн(я)зеи сем­де­сять, и кн(я)зя Мит­кю Все­во­ло­ди­ча и Гри­го­рья Протасиева»165.
По сути, лето­пи­сец донес до нас сокра­щен­ный реестр литов­ско­го вой­ска, послан­но­го про­тив татар. Оно вклю­ча­ло в себя дво­ры кня­зя Андрея Михай­ло­ви­ча, ско­рее все­го, Мосаль­ско­го; Андрея Шути­хи из тарус­ских кня­зей на служ­бе кня­зя Вито­вта, двор друц­ких кня­зей Ива­на Бабы и Ива­на Путя­ты; двор дру­го­го тарус­ско­го кня­зя — Дмит­рия Шути­хи и мцен­скую хоругвь намест­ни­ка Гри­го­рия Про­та­сье­ва. Отно­си­тель­но отря­да Ива­на Бабы и Ива­на Путя­ты в лето­пи­си сохра­ни­лось: «Дрют­ских кн(я)зеи сем­де­сять». При всей мно­го­чис­лен­но­сти рода кня­зей из Друц­ка труд­но пред­ста­вить нали­чие сра­зу семи­де­ся­ти кня­зей и кня­жат в одном похо­де. Более веро­ят­но, что лето­пи­сец «сокра­тил» сло­во «людей», и пер­во­на­чаль­но долж­но было зву­чать: «Кня­зя Ива­на Бабу и бра­та его Путя­ту и друц­ких кня­зей людей сем­де­сят». Судя по все­му, в пер­во­на­чаль­ном тек­сте и в отно­ше­нии дру­гих лиц име­лись уточ­не­ния отно­си­тель­но их вла­де­ний, долж­но­сти и коли­че­ства при­ве­ден­ных людей, но лето­пи­сец не счел нуж­ным оста­вить эти све­де­ния для потом­ства и сокра­тил их, как не заслу­жи­ва­ю­щие вни­ма­ния. Све­де­ния о друц­ком отря­де сохра­ни­лись по недо­смот­ру редак­то­ра. Ход воен­ных дей­ствий доволь­но кра­соч­но опи­сан в пись­ме кня­зя Вито­вта вели­ко­му маги­стру Немец­ко­го Орде­на Пав­лу фон Русдор­фу и заслу­жи­ва­ет вни­ма­ния, как при­мер отра­же­ния татар­ско­го набе­га в те вре­ме­на: «И так, назван­ный царь в той самой Одо­ев­ской стране гра­бил (разо­рял) и нахо­дил­ся тогда более пол­ных трех недель, и потом отсю­да пошел в наши отда­лен­ные пре­де­лы стра­ны, в сто­ро­ну Мос­ко­вии, под наш замок (кре­пость), назы­ва­е­мый Тула, и нахо­дил­ся там веро­ят­но целых восемь дней (целую неде­лю). И уви­дев, что здесь ниче­го не смо­жет сде­лать, дви­нул­ся он даль­ше в стра­ну гер­цо­гов рязан­ских, кото­рые так­же теперь пови­ну­ют­ся нам. И так наши кня­зья, бояре и слу­жи­лые люди, живу­щие в том самом месте на гра­ни­це, и намест­ни­ки, собра­лись и высту­пи­ли на того само­го царя Хадан­да­ха. И когда они его нагна­ли, бились они с ним в той самой Рязан­ской стране, и как захо­тел Гос­подь Бог, наши люди одер­жа­ли верх и в бит­ве побе­ди­ли, и они сами вме­сте с дру­ги­ми оста­лись здра­вы, одна­ко неко­то­рые сре­ди них были ране­ны и мно­го лоша­дей застре­ле­но. Языч­ни­ки име­ли глав­ным обра­зом мно­го уби­тых, тяже­ло ране­ных и мно­го пле­нен­ных вели­кознат­ных людей «огла­нов» цар­ско­го рода, кня­зей, гос­под и луч­ших людей, так что царь сам с очень малым коли­че­ством слуг еле от это­го спас­ся. Его жены и сест­ры и дру­гих гос­под, и кня­зей жены вме­сте с дру­ги­ми были поби­ты, так как они были оде­ты в муж­ские одеж­ды, а неко­то­рые ране­ные взя­ты в плен. Мы тем более силь­но обра­до­ва­лись, что небес­ный пас­тух, наш люби­мый Гос­подь Бог, нам и нашим людям дал такую уда­чу, что они так зна­чи­тель­но в боль­шом бою побе­ди­ли татар, чего рань­ше нико­гда не было, хотя меж­ду собой часто вое­ва­ли» 166.
У 1431 -1435 рр. під­т­ри­му­вав Свид­ри­гай­ла Оль­гер­до­ви­ча. В 1431 г. с бра­том Ива­ном Путя­той и дру­ги­ми кня­зья­ми под­пи­сал трак­тат Свид­ри­гай­ла с Ливон­ским Орде­ном. В мар­те 1433 г. он под­пи­сал посла­ние сто­рон­ни­ков кня­зя Свид­ри­гай­ла Базель­ско­му собо­ру 162. У гэты ж час кня­зю Міха­лу (?) Бабе Шві­дры­гай­ла прызна­чае тры­ма­ць Падоль­скія зам­кі, якія, аднак, з-за напа­даў поль­скіх паноў Літва не атры­ма­ла.
В войне, начав­шей­ся в Вели­ком Кня­же­стве Литов­ском после смер­ти кня­зя Вито­вта, князь Иван Семе­но­вич Баба сра­зу стал на сто­ро­ну кня­зя Свид­ри­гай­ло Оль­гер­до­ви­ча. Участ­во­вал в сра­же­нии под Виль­ко­ми­ром 1 сен­тяб­ря 1435 г., после раз­гро­ма бежал в зем­ли Немец­ко­го Орде­на, в город Ригу167. Отту­да магистр от гре­ха подаль­ше послал кня­зя Ива­на в Псков: «Иванъ Баба при­бе­же из Неме­ць во Псковъ, меся­ца нояб­ря въ 1 день»168. В дру­гой лето­пи­си собы­тие опи­сы­ва­ет­ся более подроб­но: «При­е­ха во Псковъ из Риге от месте­ра кня­зя литов­скыи Иванъ Баба, а въ сво­ем без­вре­ме­нии, и, пре­быв­ше въ Пско­ве до полу­зи­мы, поеха на Моск­ву к вели­ко­му князю»169. Вели­ким кня­зем тогда, после смер­ти дяди — кня­зя Юрия Дмит­ри­е­ви­ча, в оче­ред­ной раз стал князь Васи­лий Васи­лье­вич. На его сча­стье, сре­ди бра­тьев Юрье­ви­чей воз­ник кон­фликт по пово­ду наслед­ства, и в откры­тую борь­бу с новым вели­ким кня­зем всту­пил лишь стар­ший — князь Васи­лий Юрье­вич. Двое млад­ших бра­тьев — кня­зья Дмит­рий Шемя­ка и Дмит­рий Крас­ный — отка­за­лись его под­дер­жать. Воз­мож­но, имен­но поэто­му князь Иван Баба лег­ко посту­пил на служ­бу к вели­ко­му кня­зю Васи­лию Васи­лье­ви­чу, несмот­ря на то, что князь Сви­ри­гай­ло был «побра­ти­мом» кня­зя Юрия Дмит­ри­е­ви­ча, вра­га нынеш­не­го вели­ко­го кня­зя. При­бы­тие кня­зя Ива­на Семе­но­ви­ча с литов­ски­ми бег­ле­ца­ми зна­чи­тель­но уси­ли­ли вели­ко­кня­же­ское вой­ско. Лето­пи­си осо­бо отме­ча­ют сей момент, как и осо­бые так­ти­че­ские мето­ды, ими при­не­сен­ные. Вес­ной 1436 г. князь Васи­лий Юрье­вич с Устю­га начал поход на Моск­ву «…похва­ля­ся, а с ним Вят­чане, да двор бра­та княж Дмит­ри­евъ Шемя­кын с ним же»170. Дво­ряне кня­зя Дмит­рия Шемя­ки («500 чело­век, а вое­во­да у нихъ Окынфъ Волынскои»171) ушли к кня­зю Васи­лию Юрье­ви­чу после аре­ста сво­е­го сюзе­ре­на. Про­изо­шло это зимой, когда князь Дмит­рий при­е­хал в Моск­ву звать вели­ко­го кня­зя к себе на сва­дьбу. Со сво­ей сто­ро­ны, и вели­кий князь собрал силы нема­лые: «А с вели­ким кня­зем князь Дмит­реи мень­шеи, да князь Иван Андре­евич Можа­ис­кои с пол­кы сво­и­ми. Да тогда же при­е­хал к нему слу­жи­ти из Лит­вы князь Иван Баба Дрють­скых кня­зеи. И тои изря­ди свои полкъ с копии по Литов­скы, тако же и вси про­чии пол­ци кня­зя вели­ко­го изря­ди­ша­ся по сво­е­му обычаю»172. Дан­ное лето­пис­ное сооб­ще­ние, по вре­ме­ни напи­са­ния бли­же все­го сто­я­щее к собы­тию, под­чер­ки­ва­ет раз­ни­цу постро­е­ния хоруг­ви кня­зя Ива­на Семе­но­ви­ча «по-литов­ски» от про­чих пол­ков, постро­ив­ших­ся «по сво­е­му обы­чаю». Отли­чие под­черк­ну­то и в Лице­вом Лето­пис­ном Сво­де, где на мини­а­тю­ре, посвя­щен­ной бит­ве, двор кня­зя Ива­на Бабы изоб­ра­жен в «немец­ких шле­мах» и с копья­ми более длин­ны­ми, чем у окру­жа­ю­щих. Нако­неч­ни­ки копий круп­нее обыч­ных и более чет­ко прорисованы173.
Встре­ча непри­я­те­лей состо­я­лась 14 мая 1436 г.174 «…у свя­то­го Покро­ва въ Ско­ря­тине въ Росто­въскои области»175. Судя по опи­са­нию бит­вы, имен­но князь Иван Баба решил её исход. «И изря­дивъ копия пои­до­ша вме­сто и бишис(я), и побе­же кн(я)зь Васи­леи, и уго­ни его
Борис Тобо­л­инъ и позналъ его, нача кли­ка­ти, и при­гна­ша к ним кн(я)зь Иван Баба и поима­ша кн(я)зя Васи­лья Юрьевича»176.
Умер после 1436 г. По родо­слов­ным, у кня­зя Ива­на Бабы было чет­ве­ро сыно­вей — Фёдар, Кан­стан­цін, Васіль i Сямён. Да ix трэ­ба дада­ць кня­зя Ива­на Бабі­ча, пра назна­ч­э­ньне яко­га на паса­ду намесь­ніка Пско­ва двой­чы, у 1472 i ў 1476 гг., жыха­ры гора­да прасілі (але дар­эм­на) вяліка­га кня­зя Мас­коўска­га. З сыноў Іва­на Бабы Васіль, Сямён i Іван разам з баць­кам пера­ся­лілі­ся ў Расею, у той час як Фёдар i Кан­стан­цін, нап­эў­на, стар­эй­шыя бра­ты, засталі­ся на Літве.
Запи­са­ний у Києво-Печерсь­кий пом’янику у числі роди­ни Дмит­ра Путя­ти­ча. Имел свой герб со зна­ком в виде стре­лы, по обе сто­ро­ны кото­рой — по паре полу­ме­ся­цев, обра­зу­ю­щих коль­ца. Герб отли­чал­ся как от литов­ской, так и от поль­ской тра­ди­ции.
Жена: кнж. Евдо­кия Андре­ев­на Мезец­кая.
162 Поле­хов С.В. Наслед­ни­ки Вито­вта. — М., 2015. — С. 578–579.
163 Золо­тая Орда в источ­ни­ках. — М., 2003. — Т. I. — С. 440.
164 Бес­па­лов Р.А. Бит­ва коа­ли­ции фео­да­лов Верх­не­го Поочья с ханом Куй­да­да­том осе­нью 1424 года // Верх­нее Подо­нье: Архео­ло­гия. Исто­рия. — Тула, 2009. — Вып. 4. — С. 207.
165 Софий­ская пер­вая лето­пись // ПСРЛ. — М., 2000. — Т. 6. — Вып. 1. — Стб. 50–51.
166 Бес­па­лов Р.А Бит­ва коа­ли­ции фео­да­лов Верх­не­го Поочья с ханом Куй­да­да­том осе­нью 1424 года // Верх­нее Подо­нье: Архео­ло­гия. Исто­рия. — Тула, 2009. — Вып. 4. — С. 207–208.
167 Поле­хов С.В. Наслед­ни­ки Вито­вта. — М., 2015. — С. 579.
168 Псков­ская пер­вая лето­пись // ПСРЛ. — М., 2003. — Т. 5. — Вып. 1. — С. 43.
169 Псков­ская вто­рая лето­пись // ПСРЛ. — М., 2000. — Т. 5. — Вып. 2. — С. 44.
170 Мос­ков­ский лето­пис­ный свод кон­ца XV века // ПСРЛ. — М., 2004. — Т. 25. — С. 252.
171 Ермо­лин­ская лето­пись // ПСРЛ. — СПб., 1910. — Т. 23. — С. 149
172 Мос­ков­ский лето­пис­ный свод кон­ца XV века // ПСРЛ. — М., 2004. — Т. 25. — С. 252.
173 Лице­вой Лето­пис­ный Свод. Рус­ская лето­пис­ная исто­рия. — М., 2010. — Кн. 13. 1425–1443 гг. — С. 199.
174 Типо­граф­ская лето­пись // ПСРЛ. — М., 2000. — Т. 24. — С. 183.
175 Мос­ков­ский лето­пис­ный свод кон­ца XV века // ПСРЛ. — М., 2004. — Т. 25. — С. 252.
176 Софий­ская пер­вая лето­пись // ПСРЛ. — М., 2000. — Т. 6. — Вып. 1. — Стб. 69.
[Полоц­кие гра­мо­ты / Сост. А. Л. Хорош­ке­вич. – М., 1977. Вып. 1. С. 114 – 118. У камен­та­ры­ях да гэтых актаў А. Л. Хараш­кевіч памыл­ко­ва звяз­вае паход­жанне кня­зёў Друц­кіх з кня­зем Сямё­нам (Лугве­нам) Аль­гер­даві­чам, які на самай спра­ве даў пач­а­так кня­зям Мсціслаўскім: там жа. — М., 1980. Вып. 3. С. 199 – 202.Любавский М. К. Литов­ско-рус­ский сейм. Опыт по исто­рии учре­жде­ния в свя­зи с внут­рен­ним стро­ем и внеш­ней жиз­нью госу­дар­ства. – М., 1900. С. 54 – 55, 319.Полоцкие гра­мо­ты. Вып. 1. С. 130. Вып. 3. С. 204 – 205.ПСРЛ. Т.11. М.,1965. С. 239.]

21/14. Иван Семе­но­вич Путя­та († піс­ля 1440)

Князь Іван Путя­та у 1424 р. був посла­ний вели­ким кня­зем Віто­втом у числі інших дру­ць­ких князів на допо­мо­гу мос­ковсь­кій раті про­ти ордин­ців до Одоє­ва (123, с. 197). З 1431 р. князь Іван Путя­та у числі близь­ких сорат­ни­ків Свид­ри­гай­ла Оль­гер­до­ви­ча. Помер піс­ля 1440 р. Запи­са­ний у Києво-Печерсь­кий пом’яник.
Даслед­чы­кі ліча­ць, што адным з іх быў той загад­ка­вы князь Іван Сямё­навіч, які двой­чы пры­га­д­ва­ец­ца (без про­звіч­ша) у гра­ма­тах 1409 г. у якас­ці полац­ка­га намес­ніка . Паз­ней абод­ва Іва­ны, а так­сам трэці брат – Гры­го­рый (Рыгор) – былі, нап­эў­на, сярод кня­зёў і паноў, якія засвед­чы­лі сваі­мі под­пі­са­мі мір­нае пагад­ненне паміж ВКЛ і Тэўтон­скім орд­энам у 1422 г. Пры гэтым двое з іх пры­га­д­ва­юц­ца без про­зві­чаў, як Іван і Гры­го­рый Сямё­навічы, а яшчэ адзін – як Іван Пуця­та. Маг­чы­ма, Гры­го­рый высту­пае крыху паз­ней (у неда­та­ва­най гра­ма­це) у якас­ці полац­ка­га намес­ніка. Што да Іва­на Бабы і Іва­на Пуця­ты, то абод­ва яны ў 1424 г. былі ў склад­зе вой­ска, дасла­на­га Вітаўтам на дапа­мо­гу мас­коўс­ка­му кня­зю Васі­лю Дзміт­ры­еві­чу супра­ць татар.
Князь Іван Сямё­вавіч Друц­кі, яко­га праз­валі Пуця­та, быў дру­гім сынам кня­зя Сямё­на Дзі­мітраві­ча Друц­ка­га. У 1422 г. князь Іван Пуця­та пад­пі­саў дамо­ву Літ­вы з кры­жа­ка­мі, а ў 1424 г. удзель­ні­чаў у паход­зе супра­ць тата­раў. У 1431-1432 гг., як князь Пуця­та Сямё­навіч, Іван Пуця­та, аль­бо Іван Пуця­та Сямё­навіч, неад­на­ра­зо­ва пад­пі­сваў­ся на дып­ля­ма­тыч­ных актах вяліка­га кня­зя Шві­дры­гай­лы. Усё сваё жыць­цё застаў­ся вер­ны Шві­дры­гай­лу i разам зь ім застаў­ся на Валы­ні. Князь Іван Пуця­та ў 1437-1438 гг. пад­пі­сваў пры­вілеі, выдад­зе­ныя Шві­дры­гай­лам у Луц­ку. Ен так­са­ма сустра­каў у 1440 г. вяліка­га кня­зя Казі­мі­ра пры яго­ным уезьд­зе ў Літву, Длу­га­чы пры­пі­свае кня­зю Васі­лю Пуця­ту. На пра­ця­гу 1430-1450 гг. Вялікі князь Казі­мір надаў кня­зю Іва­ну Пуця­ту маён­так Сла­бод­ка ў Аршан­скім паве­це i іншыя добра. Рада­вод адзна­чае, што ён меў трох сыноў: Васі­ля, Іва­на i Дзі­міт­ра, «што быў у Кіе­ве». Чаць­вёр­тым яго­ным сынам, без­умоў­на, быў князь Міхал, пачы­наль­нік роду кня­зёў Талочын­скіх, якія так­са­ма былі кня­зя­мі Друц­кі­мі.
Полоц­кие гра­мо­ты / Сост. А. Л. Хорош­ке­вич. – М., 1977. Вып. 1. С. 114 – 118. У камен­та­ры­ях да гэтых актаў А. Л. Хараш­кевіч памыл­ко­ва звяз­вае паход­жанне кня­зёў Друц­кіх з кня­зем Сямё­нам (Лугве­нам) Аль­гер­даві­чам, які на самай спра­ве даў пач­а­так кня­зям Мсціслаўскім: там жа. — М., 1980. Вып. 3. С. 199 – 202.Любавский М. К. Литов­ско-рус­ский сейм. Опыт по исто­рии учре­жде­ния в свя­зи с внут­рен­ним стро­ем и внеш­ней жиз­нью госу­дар­ства. – М., 1900. С. 54 – 55, 319.Полоцкие гра­мо­ты. Вып. 1. С. 130. Вып. 3. С. 204 – 205.ПСРЛ. Т.11. М.,1965. С. 239.

Іван, який фігу­рує в істо­рич­них дже­ре­лах як Путята1, Путя­та Іванович3
та Іван Путятич4, затри­мав­шись на Волині, слу­жив тут луць­ким городни­
чим, під­ста­ро­стою, ключ­ни­ком, пере­мильсь­ким намісником5 Продовже­
ний ним рід згас десь у 1580-х роках на пра­внуч­ці Ган­ні, вдо­ві кня­зя Анд­рія Пет­ро­ви­ча Масальського6. Гніз­дом Путят був розта­шо­ва­ний на Горині маєток Тучин. За ста­ро­сту­ван­ня в Луць­ку Семе­на Голь­шансь­ко­го князь Путя­та вислу­жив ще село Мосор7

2 AS. -T . 1. — S. 50, 61 (1458, 1466).
3 Ibid. — S. 69-70, 82 (1475, 1483).
4 Ibid. — S. 85, 86, 92, 132 (1487, 1487, 1490, 1506); t. 3. — S. 68-69, 91-92, 99-100,
138(1509, 1511, 1512, 1516).
5 Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy… — S. 61-62.
6 Запо­віт кня­гині Ган­ни Масальсь­кої дато­ва­ний 20. 06. 1576 р. (Stecki Т. J. Z boru і
stepu… — S. 162), але 8. 02. 1584 р. вона кло­по­та­ла­ся ще в Луць­ко­му ґродсь­ко­му уряді
за свою родич­ку (Архив ЮЗР. — Ч. 8, т. З — С. 415-416).
7 ЛМ. — Кн. 561. — С. 186 (згад­ка про надан­ня села).

Жена: кнж. Ана­ста­сия Федо­ров­на Острож­ская, дочь Федо­ра Дани­ло­ви­ча и Ага­фии Чури­лов­ны Бро­дов­ской.

22/14. МИХА­ИЛ СЕМЕ­НО­ВИЧ БАЛО­БАН

Князь Міхал Сямё­навіч, яко­му рада­вод дае пры­до­мак Лобан, ёсь­ць, бяс­спр­эч­на, адна асо­ба з кня­зем Міха­лам Сямё­наві­чам Бала­ба­нам, які на баку Шві­дры­гай­лы бараніў у 1431 г. Кра­мя­нец i загі­нуў у 1435 г. у бітве пад Віль­ка­мірам (Гл. Бала­бан).

23/14. ДМИТ­РИЙ СЕМЕ­НО­ВИЧ СОКИ­РА
ЗУБ­РЕ­ВИЦ­КИЙ († піс­ля 1432) князі СОКИ­РИ-ЗУБ­РЕ­ВИ­ЦЬ­КІ

Помер піс­ля 1432 р. Отри­мав уділ з цен­тром у Зуб­ре­ви­чах. На почат­ку XV ст. був дер­жав­цем Ост­ра. Спо­движ­ник вели­ко­го кня­зя Свид­ри­гай­ла Оль­гер­до­ви­ча. Запи­са­ний у Києво-Печерсь­кий пом’яник. Від Дмит­ра Соки­ри пішли князі СОКИ­РИ-ЗУБ­РЕ­ВИ­ЦЬ­КІ.
ад пры­дом­ку Сяке­ра i мяс­цо­вась­ці Зуб­р­э­вічы на рацэ Уль­лян­цы ў Аршан­скім паве­це. Выш­эйз­га­да­ны сын кня­зя Сямё­на Дзі­мітраві­ча Друц­ка­га Дзі­міт­ры Сямё­навіч Сяке­ра — гэта i буд­зе той князь Міт­ко Сямё­навіч, яко­му кароль Улад­зіслаў Ягай­ла запі­саў у 1425 г. гры­ў­наў на Пера­мышль­скіх i Дара­га­быц­кіх коталь­нях i Львоўскім мыце, i князь Міт­ко, сын Сямё­на кня­зя Друц­ка­га, яко­му тэты ж кароль у 1427 г. запі­свае добра Хло­пы, Ван­гер­цы, Кака­ло­вічы, Камар­на, Літоўчы­цы ў Гарад­зец­кім паве­це, а так­са­ма Кліц­ка Шчы­р­эц­кім паве­це на суму 300 гры­ў­няў. З пазь­ней­шай спра­вы давед­ва­ем­ся, што князь Дзі­міт­ры Сяке­ра меў пад­час праў­лень­ня вялікіх кня­зёў Вітаўта i Жыгі­мон­та маён­так Ась­цёр у Кіеўскім паве­це. Гэты князь быў рады­каль­ным прых­іль­ні­кам Шві­дры­гай­лы; вялікі князь Жыгі­монт, пера­мог­шы Шві­дры­гай­лу ў 1432 г. пад Ашмя­на­мі, узяў у палон паміж іншы­мі кня­зя Міт­ка Зуб­равіц­ка­га i кня­зя Васі­ля Крас­на­га, яго­на­га бра­та. Гэты ж князь Дзі­міт­ры Сямё­навіч, маё­мась­ць яко­га скла­да­ла­ся з два­роў Зуб­ро­вічы, Хімы, пуст­ка Дуб­ро­вен­ская, два­роў Быхаў, Дубосна i дань­нікаў у Турш­чы, запі­саў пра­вы на яе (сва­ёй жон­цы) кня­гіні Соф’і i яе дзе­цям i нашчад­кам. Павод­ле хронікаў, узга­да­ная жон­ка кня­зя Міт­ка Зуб­равіц­ка­га была кня­гі­ня Соф’я Жэды­ві­даў­на, пля­мень­ні­ца кара­ля Улад­зі­сла­ва Ягай­лы, якая мела спад­чын­ныя пра­вы (па баць­ку) на Падоль­скую зям­лю (ці не дач­ка адна­го з Кары­я­то­ві­чаў?). У 1470 г. кароль Казі­мір пацьверд­зіў, што пра­вы на ўся­ля­кія добра, якія калісь­ці тры­маў князь Дзі­міт­ры Сямё­навіч, нале­жа­ць жон­цы таго Дзі­міт­ра.
Пась­ля сьмер­ці кня­зя Дзі­міт­ра Сямё­наві­ча засталі­ся: уда­ва кня­гі­ня Соф’я i дач­ка княж­на Мары­на, жон­ка кня­зя Сямё­на Сямё­наві­ча Траб­ска­га. У 1486 г. кня­гі­ня Соф’я Дзі­мітраў­на Зуб­равіц­кая i кня­гі­ня Мары­на Сямё­наў­на Траб­ская запі­сва­ю­ць на Пра­чы­с­цен­скі сабор у Віль­ні баць­коўскі маён­так Турш­чу, люд­зей з яко­га на той самы сабор запі­саў ужо іхны дзед князь Сямён; гэты запіс склад­зе­ны ў пры­сут­на­сь­ці кня­зёў Іва­на Заслаўска­га, Іва­на Васілеві­ча i яго­на­га бра­та кня­зя Сямё­на Юр’евіча Галь­шан­ска­га i кня­зя Іва­на Глін­ска­га. У 1489 г., згод­на кара­леўс­ка­му раш­э­нь­ню, кня­гі­ня Сямё­на­ва Сямё­наві­ча Траб­ская Мары­на атрым­лі­вае ад кня­зёў Васі­ля i Андр­эя Зьвя­голь­скіх маён­так Ась­цёр у Кіеўскім паве­це, які яе баць­ка князь Міт­ко Сяке­ра тры­маў пры Вітаўту i Жыгі­мон­ту.

Дру­жи­на: СОФИЯ. Софію Зуб­ре­ви­ць­ку (с. 14 – 15): (1) Софію Зуб­ре­ви­ць­ку, кня­зя Дмит­ра – во іно­ках Дем’яна, кня­ги­ню Агра­фе­ну –
во іно­ки­нях Оле­ну, кня­зя Федо­ра, кня­ги­ню Ана­стасію, кня­зя Іоана, кня­зя Андрія,
кня­ги­ню Аку­ли­ну, кня­зя Саву, кня­ги­ню Марію, кня­ги­ню Тетя­ну, кня­зя Васи­ля,
кня­ги­ню Юліа­ну, кня­ги­ню Юліа­ну.

24/14. ВАСИ­ЛИЙ СЕМЕ­НО­ВИЧ КРАС­НЫЙ († піс­ля 1448) князі КРАС­НІ.

Помер піс­ля 1448 р. Був одним з лідерів серед біло­русь­ких і українсь­ких князів, які від­сто­ю­ва­ли неза­леж­ність від Поль­щі Вели­ко­го Князів­ства Литовсь­ко­го. Вхо­див до панів-ради. Запи­са­ний у Києво-Печерсь­кий пом’яник.

Одру­же­ний з незна­ною з імені княж­ною Воро­тинсь­кою. Від цьо­го шлю­бу піш­ла роди­на князів КРАС­НИХ. Князі Крас­них вигас­ли із смер­тю ону­ка Дмит­ра близь­ко 1507 р. Його бать­ко князь Іван Васи­льо­вич Крас­ний помер піс­ля 1516 р.
Князь Васіль Сямё­навіч, празва­ны Крас­ным, быў пятым сынам кня­зя Сямё­на Дзі­мітраві­ча Друц­ка­га. Князь Васіль Крас­ны, Віцеб­скі намесь­нік, па раш­э­нь­ню Шві­дры­гай­лы нале­жаў да пасоль­ства, якое Шві­дры­гай­ла выслаў у 1431 г. да кара­ля Ўлад­зі­сла­ва. Гэты ж князь Васіль Сямё­навіч пад­пі­сваў­ся ў 1431-1432 гг. на двух трак­та­тах Шві­дры­гай­лы. Князь Васіль Сямё­навіч Крас­ны, Віцеб­скі намесь­нік, высту­пав на баку Шві­дры­гай­лы ў бітве пад Ашмя­на­мі ў 1432 г., дзе тра­піў у палон да вяліка­га кня­зя Жыгі­мон­та. Можа быць, што ён зна­ход­зіў­ся ў палоне ўвесь час пана­ва­нь­ня Жыгі­мон­та, i толь­кі пры вялікім кня­зю Казі­мі­ру зноў высту­пае на палітыч­ным далягляд­зе. Князь Васіль Крас­ны быў у 1446 г. пас­лом ад вяліка­га кня­зя Казі­мі­ра на Пётр­коўскі зьезд, у 1447 г. — асыста­ваў кара­леўскую кара­на­цыю, а ў наступ­ным 1448 г. — зноў пас­лом Літ­вы на Люб­лін­скі сойм. Яго­най жон­кай, без­умоў­на, была сяст­ра кня­зя Фёда­ра Вара­тын­ска­га; яна нарад­зі­ла яму сына Іва­на Васілеві­ча Крас­на­га, яко­га князь Фёдар Вара­тын­скі назваў сваім «уну­кам».
25/14. Гри­го­рий Семе­но­вич († піс­ля 1422)
Зга­да­ний у дже­ре­лах під 1422 р. (2112, s.61) Запи­са­ний у Києво-Печерсь­ко­му пом’янику.Даследчыкі ліча­ць, што адным з іх быў той загад­ка­вы князь Іван Сямё­навіч, які двой­чы пры­га­д­ва­ец­ца (без про­звіч­ша) у гра­ма­тах 1409 г. у якас­ці полац­ка­га намес­ніка . Паз­ней абод­ва Іва­ны, а так­сам трэці брат – Гры­го­рый (Рыгор) – былі, нап­эў­на, сярод кня­зёў і паноў, якія засвед­чы­лі сваі­мі под­пі­са­мі мір­нае пагад­ненне паміж ВКЛ і Тэўтон­скім орд­энам у 1422 г. Пры гэтым двое з іх пры­га­д­ва­юц­ца без про­зві­чаў, як Іван і Гры­го­рый Сямё­навічы, а яшчэ адзін – як Іван Пуця­та. Маг­чы­ма, Гры­го­рый высту­пае крыху паз­ней (у неда­та­ва­най гра­ма­це) у якас­ці полац­ка­га намес­ніка. Полоц­кие гра­мо­ты / Сост. А. Л. Хорош­ке­вич. – М., 1977. Вып. 1. С. 114 – 118. У камен­та­ры­ях да гэтых актаў А. Л. Хараш­кевіч памыл­ко­ва звяз­вае паход­жанне кня­зёў Друц­кіх з кня­зем Сямё­нам (Лугве­нам) Аль­гер­даві­чам, які на самай спра­ве даў пач­а­так кня­зям Мсціслаўскім: там жа. — М., 1980. Вып. 3. С. 199 – 202.Любавский М. К. Литов­ско-рус­ский сейм. Опыт по исто­рии учре­жде­ния в свя­зи с внут­рен­ним стро­ем и внеш­ней жиз­нью госу­дар­ства. – М., 1900. С. 54 – 55, 319.Полоцкие гра­мо­ты. Вып. 1. С. 130. Вып. 3. С. 204 – 205.ПСРЛ. Т.11. М.,1965. С. 239.

XVIII коле­но

Баби­чи
26/20. Федор Ива­но­вич Бабич Друц­кий († піс­ля 1446)
Князь дру­ць­кий. Помер піс­ля 1446р.
Он с бра­том Кон­стан­ти­ном остал­ся в Лит­ве. Атры­маў у 1443-1445 гг. ад вяліка­га кня­зя Казі­мі­ра некаль­кі пры­віле­яў на вало­да­ньне люд­зь­мі i зем­ля­мі, а менавіта, як Бабіч малод­шы — маёнт­кі, якія тры­маў князь Міхал Яман­то­віч каля 1443 г., як князь Фед­ка Бабіч — люд­зей у Віцеб­скім паве­це каля 1446 г. i як князь Фёдар Іва­навіч — Доў­гія Лукі i Вяр­хоў­цы ў Віцеб­скім паве­це, каля 1450 г.
Родо­на­чаль­ник кн. Соко­лин­ских, Коноп­ля и Озе­рец­ких в Лит­ве.
27/20. Иван Ива­но­вич Бабич Друц­кий († піс­ля 1476)
Князь дру­ць­кий. Ушел в Моск­ву с отцом и бра­тья­ми. В 1472 и 1476 гг. пско­ви­чи про­си­ли вели­ко­го кня­зя Иоан­на III Васи­лье­ви­ча дать им в намест­ни­ки кня­зя Ива­на Баби­ча, нопо­лу­чи­ли отказ, Иоанн III ска­зал, что он ему само­му нужен Нащад­ків не мав.
28/20. Семен Ива­но­вич Бабич Друц­кий († 1454),
вое­во­да в кня­же­ние Васи­лия II Васи­лье­ви­ча Тем­но­го, млад­ший из 4 сыно­вей друц. кн. Ива­на Семе­но­ви­ча Бабы. Участ­ник Фео­даль­ной вой­ны XV в. на Руси. Погиб у 1454 г., участ­вуя в отра­же­нии отря­дом под нача­лом кн. Ива­ном Юрье­ви­чем Пат­ри­ке­е­вым татар­ско­го набе­га на реке Оке под Пере­вид­ском «ниже Коломны»1— , «…а не на суи­ме, но прит­чею неко­ею» 2. Что за «прит­ча» при­клю­чи­лась, лето­пи­сец не уточ­ня­ет.
Без­дет­ный.
1 Симео­нов­ская лето­пись // ПСРЛ. — М., 2007. — Т. 18. — С. 209.
2 Мос­ков­ский лето­пис­ный свод кон­ца XV века // ПСРЛ. — М., 2004. — Т. 25. — С. 273
29/20. Кон­стан­тин Ива­но­вич Бабич Друц­кий († до 1442) князі При­хаб­ские
Помер до 1442 р. Отри­мав уділ з цен­тром у При­ха­бах, тому почав писа­ти­ся При­хабсь­ким. Від ньо­го піш­ла роди­на князів ПРИ­ХАБСЬ­КИХ. На під­ставі запи­су у Києво-Печерсь­ко­му пом’янику мож­на при­пус­ка­ти, що його хре­стиль­ним іме­нем було Михай­ло. Його син Андрій Костян­ти­но­вич При­хабсь­кий також був вне­се­ний до Києво-Печерсь­ко­го пом’яника у числі роди­ни кня­зя Дмит­ра Путя­ти­ча, що озна­чає, що цей князь помер до 1506 р.
Князь Кан­стан­цін Бабіч, павод­ле рада­во­ду, пакі­нуў пась­ля сябе толь­кі дач­ку Тан­ну, якая была жон­каю кня­зя Дзі­міт­ра Вара­тын­ска­га. Аднак зь іншых кры­ні­цаў вядо­ма, што ўзга­да­ная кня­гі­ня Дзі­мітра­ва Бара­тын­ская была сяст­рой кня­зя Андр­эя Кан­стан­ці­наві­ча Прых­аб­ска­га, гэта зна­чы­ць, што гэты князь Андр­эй Прых­аб­скі быў сынам Кан­стан­ці­на. Сам Кан­стан­цін тры­маў Прых­а­бу, якая пась­ля сьмер­ці Кан­стан­ці­на Бабі­ча пера­дад­зе­на каля 1442 г. (?) кня­зю Фёда­ру Адзін­цо­ві­чу. Яго­ныя нашчад­кі насілі тытул кня­зёў Прых­аб­скіх.
15 мар­та 1505 г. одно­вре­мен­но три чело­ве­ка пору­чи­лись перед вели­ким кня­зем литов­ским Алек­сан­дром за то, что женой кня­зя Федо­ра Воро­тын­ско­го была Мария Кори­бу­тов­на. Наи­бо­лее инфор­ма­тив­но сви­де­тель­ство кня­зя Андрея Костян­ти­но­ви­ча При­хаб­ско­го: «я слы­хал от отца мое­го, што тая Маря Коры­бу­тов­на – мат­ка кн(е)г(и)ни Ива­но­вое Яро­сла­ви­ча, и выдал ее кн(я)зь вели­кии Вито­втъ за кн(я)зя Федо­ра Воро­тын­ско­го. А матъ­ка моя пове­да­ла, штож ездил отец ее кн(я)зь Семенъ Вязем­скии и [с] сво­ею кн(я)г(и)нею, про­во­дить ее до Воро­тын­ска, а кн(я)зь Дмит­реи Шути­ха, а Гри­го­реи Протасевъ»21. Отец Марии – князь Дмит­рий-Кори­бут Оль­гер­до­вич в послед­ний раз упо­ми­на­ет­ся в лето­пи­сях под 1404 г.22 После его смер­ти, дата кото­рой неиз­вест­на, вели­кий князь литов­ский Вито­вт († 1430 г.) стал опе­ку­ном Марии Кори­бу­тов­ны, а потом выдал ее замуж. О хро­но­ло­гии жиз­ни кня­зя Семе­на Вязем­ско­го ниче­го не извест­но. Ю. Вольф не отож­деств­лял его с кня­зем Семе­ном Мсти­сла­ви­чем Вязем­ским, погиб­шим в 1406 г.23 Князь Дмит­рий Все­во­ло­дич Шути­ха и мцен­ский вое­во­да Гри­го­рий Протасьев(ич) впер­вые досто­вер­но упо­мя­ну­ты в лето­пи­сях осе­нью 1424 г.24Другие сви­де­те­ли – князь Иван Васи­лье­вич Крас­ный и пан Андрей Дрож­ды­на под­твер­ди­ли, что дочь кня­зя Федо­ра Воро­тын­ско­го была за кня­зем Ива­ном Яро­сла­ви­чем (сыном кня­зя Васи­лия Яро­сла­ви­ча Сер­пу­хов­ско­го и Боров­ско­го). Их брак состо­ял­ся не ранее вто­рой поло­ви­ны 1450-х – нача­ла 1460-х гг.
На заклю­че­ние бра­ка кня­зя Федо­ра Льво­ви­ча с Мари­ей Кори­бу­тов­ной мог­ла вли­ять гео­по­ли­ти­че­ская обста­нов­ка. Небла­го­при- /С. 27/ ятным пери­о­дом была мос­ков­ско-литов­ская вой­на 1406-1408 гг., резуль­та­те кото­рой литов­ские вой­ска в 1406 г. разо­ри­ли Воротынск26, а в 1407 г. – Одоев27. Еще один небла­го­при­ят­ный пери­од – это раз­де­ле­ние мит­ро­по­лии Киев­ской и всея Руси на литов­скую и мос­ков­скую части в 1414-1420 гг. Тер­ри­то­рия Верх­не­го Поочья вхо­ди­ла в состав Брян­ской епар­хии. Но осе­нью 1414 г. брян­ский вла­ды­ка Иса­кий скло­нил­ся на сто­ро­ну Гри­го­рия Цам­бла­ка, выдви­ну­то­го в литов­ские мит­ро­по­ли­ты. В резуль­та­те епар­хия была поде­ле­на на сфе­ры вли­я­ния про­ти­во­бор­ству­ю­щих сто­рон. В этот пери­од вряд ли воро­тын­ский князь, нахо­див­ший­ся на сто­роне Моск­вы, мог быть обвен­чан в литов­ской части митрополии28. С осе­ни 1408 г. по осень 1414 г. князь Федор Льво­вич, веро­ят­но, был еще слиш­ком молод или даже юн, поэто­му наи­бо­лее веро­ят­ным вре­ме­нем для его бра­ка пред­став­ля­ют­ся 1420-е гг.
21 LM. Kn. 6. №530. P. 312.
22 ПСРЛ. Т. 25. М.-Л., 1949. С. 232; Wolff J. Rόd Gedimina. Dodatki i poprawki do dzieł Hr. K. Stadnickiego: «Synowie Gedimina», «Olgierd i Kiejstut» i «Bracia Władysława Jagiełły». Krakόw: W drukarni Wł. L. Anczyca i Spόłki, 1886. S. 152-154.
23 ПСРЛ. Т. 25. М.-Л., 1949. С. 236; Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy… S. 550.
24 ПСРЛ. Т. 26. М.-Л., 1959. С. 182-183; О дати­ров­ке их упо­ми­на­ния в рус­ских лето­пи­сях см.: Бес­па­лов Р. А. Бит­ва коа­ли­ции фео­да­лов Верх­не­го Поочья с ханом Куй­да­да­том осе­нью 1424 года. С. 205-207.
25 При заклю­че­нии дого­во­ра вто­рой поло­ви­ны 1453 – нача­ла 1454 гг., князь Васи­лий Яро­сла­вич цело­вал крест к Васи­лию II за себя и за сво­е­го сына кня­зя Ива­на (ДДГ. №56. С. 168-175). А. Б. Мазу­ров и А. Ю. Никан­дров заме­ти­ли, что кня­жи­чи име­ли пра­во само­сто­я­тель­но цело­вать крест с 12 лет. И сде­ла­ли вывод, что кня­зю Ива­ну еще не было 12 лет, но он и не был мла­ден­цем. На этом осно­ва­нии дати­ро­ва­ли вре­мя его рож­де­ния сере­ди­ной 1440-х гг. (Мазу­ров А. Б., Никан­дров А. Ю. Рус­ский удел эпо­хи созда­ния еди­но­го госу­дар­ства: Сер­пу­хов­ское кня­же­ние в сере­дине XIV – пер­вой поло­вине XV вв. М.: «Инлайт», 2008. С. 262). Одна­ко необ­хо­ди­мость цело­вать за него крест может объ­яс­нять­ся как раз тем, что он достиг 12 лет, но не при­сут­ство­вал при состав­ле­нии гра­мо­ты. То есть он мог родить­ся не ранее 1434 г. (вре­ме­ни женить­бы кня­зя Васи­лия Яро­сла­ви­ча), но и не позд­нее нача­ла 1440-х гг. Так или ина­че, вряд ли брак само­го кня­зя Ива­на Васи­лье­ви­ча Боль­шо­го состо­ял­ся ранее вто­рой поло­ви­ны 1450-х – нача­ла 1460-х гг.
26 ПСРЛ. Т. 15. М., 2000. Стб. 472; CEV. №369. S. 150; По мне­нию Я. Тен­гов­ско­го, меж­ду разо­ре­ни­ем Воро­тын­ска и бра­ком кня­зя Федо­ра Воро­тын­ско­го име­ет­ся связь (Tęgowski J. Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów. Poznań-Wrocław: Wydawnictwo Historyczne, 1999. S. 114-115). Одна­ко по источ­ни­кам она не про­сле­жи­ва­ет­ся.
27 ПСРЛ. Т. 15. М., 2000. Стб. 477; ПСРЛ. Т. 25. М.-Л., 1949. С. 236.
28 Бес­па­лов Р. А. Опыт иссле­до­ва­ния «Ска­за­ния о кре­ще­нии мце­нян в 1415 году» в кон­тек­сте цер­ков­ной и поли­ти­че­ской исто­рии Верх­не­го Поочья // Вопро­сы исто­рии, куль­ту­ры и при­ро­ды Верх­не­го Поочья: Мате­ри­а­лы XIII Все­рос­сий­ской науч­ной кон­фе­рен­ции. Калу­га, 7-9 апре­ля 2009 г. Калу­га: Изд-во «Поли­граф-Информ», 2009. С. 27-34.
/С. 37/ 29 CEV. №1298. S. 779.
~ кнж. NN Семе­нов­на Вязем­ская.
30/20. Васи­лий Ива­но­вич Бабич Друц­кий († піс­ля 1485) князі БАБИЧ-ДРУ­ЦЬ­КІ, князі БАБИ­ЧЕ­ВИ
Князь дру­ць­кий. Помер піс­ля 1485 р. Його доч­ка вий­ш­ла за вели­ко­го рязансь­ко­го кня­зя Іва­на Васи­льо­ви­ча (117, с.237; 123,с.117; 135, с.151). Від Васи­ля Баби­ча піш­ла роди­на князів БАБИЧ-ДРУ­ЦЬ­КИХ. Бабич-Дру­ць­кі перей­шли на мос­ковсь­ку служ­бу і ста­ли нази­ва­ти­ся БАБИ­ЧЕ­ВИ­МИ.
Путя­ти­чи
31/21. Васи­лий Ива­но­вич Путя­тич
князі ДРУ­ЦЬ­КІ-ГОРСЬ­КІ, князі ГОРСЬ­КІ-ДУДА­КОВСЬ­КІ, князі ГОРСЬ­КІ-БУР­НЕВ­ЦІ
Помер до 1496 р. Запи­са­ний у Києво-Печерсь­кий пом’яник. Від ньо­го піш­ла роди­на князів ДРУ­ЦЬ­КИХ-ГОРСЬ­КИХ. Сто­ли­цею їx уді­лу були Гори. Князь Василь Іва­но­вич мав чоти­рьох синів: Дмит­ра, Олель­ка і Михай­ла, зга­га­дих під 1499 р. та Іва­на († до 1528 р.). Олель­ко не мав нащад­ків. Єди­ний син Михай­ла — Федір востан­нє зга­да­ний під 1528 р. Князь Федір Дмит­ро­вич Дру­ць­кий-Горсь­кий (згад. у 1530 р.) був одру­же­ний з княж­ною Анною-Васи­ли­сою Андріїв­ною Сан­гуш­ко. Його сест­ра Марія у 1528 р. була дру­жи­ною Федо­ра Подбип’яти. Гри­горій Федо­ро­вич зга­дуєть­ся під 1541 р., його брат Авра­ам — під 1551 р. (дру­жи­ну його зва­ли Васи­ли­сою), сест­ра Олек­сандра — під 1541 р. Гри­горій Федо­ро­вич мав сина Федо­ра (згад. під 1600 р.) та доч­ку Анну (у 1594 р. була дру­жи­ною Лаври­на Ратомсь­ко­го). У Авра­ама Федо­ро­ви­ча була доч­ка Доро­та (згад. під 1570 р.) та син Юрій († 1609), овру­ць­кий зам­ко­вий писар. Його дру­жи­ною була Бог­да­на, доч­ка Філо­на Кміти-Чор­но­бильсь­ко­го. Зі смер­тю кня­зя Юрія ця гіл­ка обір­ва­ла­ся (2112, s.91).
Князь Іван Васи­льо­вич носив пріз­вись­ко Дуда. Сто­ли­цею його уді­лу були Дуда­ко­ви­чі. ДУДА­КОВСЬ­КИ­МИ писа­ли­ся його вдо­ва Ана­стасія та син Федір. Нащад­ки Федо­ра Дуда­ковсь­ко­го повер­ну­ли­ся до ста­ро­го пріз­ви­ща і іме­ну­ва­ли­ся Дру­ць­ки­ми-Горсь­ки­ми (2112, s.65). У Федо­ра Іва­но­ви­ча були бра­ти Волод­ко (у 1515 р. наміс­ник оршансь­кий) та Іван (згад. під 1533 р.) та сест­ри Мари­на і Авдо­тія (вида­на за Бог­да­на Хреб­то­ви­ча). Всі вони писа­ли­ся Дру­ць­ки­ми-Горсь­ки­ми. Від­га­лу­жен­ням князів Дру­ць­ких-Горсь­ких були і князі БУР­НЕВ­ЦІ (нащад­ки Іва­на Іва­но­ви­ча).
32/21. Иван Ива­но­вич Путя­тич († піс­ля 1516) князі ПУТЯ­ТИ­ЧІ, князі ПУТЯТІ­НИ
Помер піс­ля 1516 р. Зай­мав уря­ди луць­ко­го город­ни­чо­го (1474-1489), луць­ко­го під­ста­ро­сти (1493 р.), луць­ко­го ключ­ни­ка (1496 р.) та пере­мильсь­ко­го наміс­ни­ка (1506-1507).
город­ни­чий луц­кий 1474-1489, луц­кий под­ста­ро­ста 1493, луц­кий ключ­ник 1496, намест­ник пере­мышль­ский 1506-1507Ро­до­на­чаль­ник нов­го­род­ской вет­ви кн. П.Архив Сан­гуш­ков, Т. 3, стр. 138:
В Остро­гу, 7 апре­ля 1516 года. Иван Федо­ро­вич Бол­ба­со­вич, отри­мав­ши от кня­зя Кон­стан­ти­на Ива­но­ви­ча Острож­ско­го добра Росто­ки и Поре­чье, обя­зы­ва­ет­ся с них нести служ­бу….. А при том были князь Иван Путя­тич, а пан Бог­дан Гост­ский, пан Мики­та Чап­лич, пан Иван Чап­лич, пан Юхно Ело­вич, пан Мат­фей Скуй­бе­да, пан Мих­но Хреб­то­вич….
Від ньо­го піш­ла роди­на князів ПУТЯ­ТИ­ЧІВ. Ця роди­на обір­ва­ла­ся із смер­тю пра­внуч­ки Іва­на Путя­ти — кня­гині Анни Бог­данів­ни Путя­тич-Мосальсь­кої у 1576 р. Молод­ша гіл­ка ПУТЯ­ТИ­ЧІВ перей­ш­ла на російсь­ку служ­бу і ста­ла писа­ти­ся ПУТЯТ­ШИ. Нащад­ки ПУТЯТІ­НИХ дожи­ли до рево­лю­ції 1917 р.
Князь Іван Іва­навіч Пуця­ціч — гэта, без­умоў­на, той князь Пуця­та, які быў сьвед­кам у 1458 г. у Аст­ро­зе, а князь Пуця­та Іва­навіч — сьвед­ка пры запі­се ў 1467 г. кня­зя Юрыя Фед­каві­ча Нясь­віска­га з боку жон­кі. 1474 г. князь Пуця­та — Луц­кі гарад­нічы. У 1487-1488 гг. князь Іван Пуця­ціч, Луц­кі гарад­нічы, коль­кі разоў атрым­лі­вае ад кара­ля долю з Луц­ка­га i Улад­зі­мір­ска­га мытаў. Яшчэ ў 1489 г. князь Іван Пуця­ціч фігу­руе ў дакум­эн­тах як Луц­кі гарад­нічы, а ў 1493 г.- ужо як Луц­кі пад­ста­рас­та, а пась­ля гэта­га — як Луц­кі ключ­нік. У 1496 г. Луц­кі ключ­нік князь Іван Пуця­ціч атрым­лі­вае пры­вілей на два­рыш­ча Масор у Мель­ніц­кім паве­це. Напа­чат­ку XVI ст. стаў Пяр­эміль­скім намес­ні­кам. Князь Іван Пуця­ціч, Пяр­эміль­скі намесь­нік, фігу­руе ў дакум­эн­тах у 1506-1507 гг. У 1507 г. Пяр­эміль пера­ход­зі­ць да кня­зя Фёда­ра Чацьвяр­тын­ска­га, пась­ля чаго князь Іван Пуця­ціч, нап­эў­на, з наго­ды свай­го ста­ро­га веку не зай­мае паса­даў, але як сьвед­ка ставі­ць свае под­пі­сы на дакум­эн­тах ажио да 1516 г.
33/21. Дмит­рий Ива­но­вич Путя­тич († 1505)
Помер у 1505 р. Був київсь­ким воє­во­дою у 1492-1505 рр. По його смер­ті роз­по­ряд­ник май­на князь Михай­ло Глинсь­кий зро­бив вкла­ди у Києво-Печерсь­ко­му мона­сти­рі, де похо­ва­но кня­зя Дмит­ра і части­ну його роди­ни, та інших мона­сти­рів і кафед­раль­них соборів, у сино­ди­ки яких було впи­са­но поми­нан­ня роди­ни Дмит­ра Путя­ти­ча.
як князь Дзі­міт­ры ставі­ць под­піс сьвед­кі ў 1455 г. на запі­се Андр­эя Улад­зі­міраві­ча Аль­гер­даві­ча. Гэты самы князь Міт­ка Іва­навіч быў у 1467 г. сьвед­кам пры запі­се кня­зя Юрыя Фед­каві­ча Нясь­віц­ка­га з боку жон­кі, а ў 1486 г. атрым­лі­вае ад кара­ля 5 коп гро­шай са скар­бу. Князь Дзі­міт­ры Пуця­ціч у 1486 г. намесь­нік Мцэн­скі i Любуц­кі, потым, у 1487-1488 гг., — намесь­нік Бран­скі, аў каст­рыч­ніку 1492 г.- ужо Кіеўскі ваяво­да. Ваяво­да Кіеўскі князь Дзі­міт­ры Пуця­ціч атры­маў у 1499 г. пры­вілей на Кра­шын у Нава­градзкім паве­це, а так­са­ма на Пала­жа­ны, што ў Люба­шан­с­кай волась­ці. Меж­ду тем в 1499 г. киев­ский вое­во­да, кажет­ся, гото­вил­ся стать отцом: при усло­вии рож­де­ния у него сына пожа­ло­ван­ные ему двор Кро­шин в Нов­го­род­ском пове­те и село Поло­жане Любо­шан­ской воло­сти долж­ны были отой­ти наслед­ни­ку РИБ. Т. XXVII. Стб. 760–762, и это усло­вие не было типич­ной фор­му­лой для литов­ских актов. У 1500 г. князь Дзі­міт­ры Пуця­ціч, ваяво­да Кіеўскі, быў пас­лом да хана Мэн­глі-Гір­эя i, віда­воч­на, завя­заў зь ім пры­яз­ныя адно­сі­ны, таму што ў 1502 г. хан пісаў «свай­му пры­я­це­лю кня­зю Дзі­міт­ру» пра пагром Шаха Ахме­та. Памёр у пачат­ку 1505 г. Част­ку добраў пась­ля яго атры­маў у спад­чы­ну князь Тала­чын­скі, а рэшту, віда­воч­на,- князі Пуця­цічы i Гор­скія.
Князь Дмит­рий Путя­тич, намест­ник мцен­ский и любут­ский, в 1456 г., если дове­рить­ся пред­ла­гав­шей­ся пуб­ли­ка­то­ра­ми дате, жало­вал­ся литов­ско­му вели­ко­му кня­зю и коро­лю поль­ско­му Кази­ми­ру на набег рязан­цев, кото­рые подо­жгли Мценск 4Акты, отно­ся­щи­е­ся к исто­рии Запад­ной Рос­сии / Собр. и изд. Архео­гра­фи­че­ской комис­си­ей. (далее – АЗР) СПб., 1846. Т. I: 1340–1506. С. 71. № 58. Дата 1456 г., с кото­рой доку­мент с упо­ми­на­ни­ем Д. И. Путя­ти­ча был опуб­ли­ко­ван впер­вые (АЗР. С. 71. № 58) и с кото­рой он фигу­ри­ро­вал в иссле­до­ва­ни­ях [Ило­вай­ский, с. 210], спор­на. Посоль­ство от коро­ля Кази­ми­ра к нена­зван­но­му рязан­ско­му кня­зю дати­ро­ва­но 9 июня индик­та 4. В пери­од коро­лев­ство­ва­ния Кази­ми­ра этот индикт выпа­дал на 1441, 1456, 1471 и 1486 г. Послед­няя дата наи­бо­лее веро­ят­на, посколь­ку кни­га запи­сей Литов­ской мет­ри­ки, к кото­рой отно­сит­ся доку­мент, содер­жит посоль­ства за 1479–1486 г. [Береж­ков, с. 118]. Оста­вал­ся он в этой долж­но­сти и в июне 1486 г., когда доно­сил коро­лю уже о напа­де­нии на «мец­нян и любу­чан» мос­ков­ско­го вой­ска, состо­яв­шем­ся 8 мая5. В 1492 г. в Мцен­ске и Любут­ске был уже новый наместник6. С июля 1486 г. по сен­тябрь 1488 г. князь Дмит­рий Путя­тич упо­ми­на­ет­ся в каче­стве намест­ни­ка брянского7. Веро­ят­но, это все тот же князь, быв­ший мцен­ско-любут­ский намест­ник, полу­чив­ший в июне-июле 1486 г. новое назначение.Наконец, в 1492–1505 г. киев­ским вое­во­дой зна­чит­ся князь Дмит­рий Путя­тич, умер­ший в 1505 г. Упо­ми­на­ет­ся в этом уря­де с 20 октяб­ря (РИБ. Т. XXVII. Стб. 129).
5 Там же. С. 107. № 88; РИБ. Т. XXVII. Стб. 445–447.
6 АЗР. С. 123. № 105.
7 РИБ. Т. XXVII. Стб. 229. В мае 1487 г. и сен­тяб­ре 1488 г. кня­зю Дмит­рию Путя­ти­чу как намест­ни­ку брян­ско­му
был адре­со­ван указ­ной лист коро­ля Кази­ми­ра (Там же. Стб. 415–416, 426), в декаб­ре 1487 г. он полу­чил с мыта
брян­ско­го 20 коп гро­шей (Там же. Стб. 239).
З той жа Бары­саўс­кай волас­ці, нап­эў­на, вылучы­ў­ся даволі вялікі зямель­ны абшар, які пры­мы­каў да зем­ляў сяла Раванічы з усхо­ду і з поўд­ня. Ён толь­кі част­ко­ва захо­плі­ваў сучас­ную Чэрвен­шчы­ну і цяг­нуў­ся далей да самай ракі Бяр­эзі­ны, у Бяр­эзін­скі і Бары­саўскі раё­ны, уклю­ча­ю­чы сёлы Лагі, Жар­эмец (Зяр­эм­цы), Белі­ча­ны і Чар­невічы. На самым пачат­ку ХVI ста­годдзя гэты абшар нале­жаў кня­зю Дзміт­рыю Пуця­ці­чу з роду кня­зёў Друц­кіх, які быў у той час кіеўскім ваяво­дам. Ён памёр без завяш­чан­ня ў 1506 г., і апя­ку­ном яго маё­мас­ці быў прызна­ча­ны князь Міхаіл Глін­скі. Апош­ні з даз­во­лу вяліка­га кня­зя Аляк­сандра ахвя­ра­ваў част­ку ўла­дан­няў нябош­чы­ка на памін яго душы, у тым ліку запі­саў­шы пало­ву дан­нікаў ў Зяр­эм­цах з мядо­вай дані­най на кары­с­ць пра­васлаў­най царк­вы Бага­ро­дзі­цы ў Віль­ні. Нап­эў­на, менавіта з гэтай пад­зе­яй звя­за­на наз­ва ўрочыш­ча Божы Дар на ўсход­зе Чэрвен­шчы­ны, дзе паз­ней узнік­ла аднай­мен­нае паселіш­ча (у гады савец­кай ула­ды перай­ме­на­ва­на ў Чырво­ны Дар).

34/21. Миха­ил Ива­но­вич Путя­тич князі ТОЛО­ЧИНСЬ­КІ
Отри­мав уділ з цен­тром у Толо­чиш. Від ньо­го піш­ла роди­на князів ДРУ­ЦЬ­КИХ-ТОЛ ОЧИНСЬ­КИХ. Діяль­ність членів цієї роди­ни про­тіка­ла у Біло­русії в XVI-XVII ст. (2112, s. 350).
Жена 1-я: ….
Жена 2-я: Анна…
Зуб­ре­виц­кие

35/23. МАРИ­НА ДМИТ­РИ­ЕВ­НА ЗУБ­РЕ­ВИЦ­КАЯ

Пась­ля сьмер­ці кня­зя Дзі­міт­ра Сямё­наві­ча засталі­ся: уда­ва кня­гі­ня Соф’я i дач­ка княж­на Мары­на, жон­ка кня­зя Сямё­на Сямё­наві­ча Траб­ска­га. У 1486 г. кня­гі­ня Соф’я Дзі­мітраў­на Зуб­равіц­кая i кня­гі­ня Мары­на Сямё­наў­на Траб­ская запі­сва­ю­ць на Пра­чы­с­цен­скі сабор у Віль­ні баць­коўскі маён­так Турш­чу, люд­зей з яко­га на той самы сабор запі­саў ужо іхны дзед князь Сямён; гэты запіс склад­зе­ны ў пры­сут­на­сь­ці кня­зёў Іва­на Заслаўска­га, Іва­на Васілеві­ча i яго­на­га бра­та кня­зя Сямё­на Юр’евіча Галь­шан­ска­га i кня­зя Іва­на Глін­ска­га. У 1489 г., згод­на кара­леўс­ка­му раш­э­нь­ню, кня­гі­ня Сямё­на­ва Сямё­наві­ча Траб­ская Мары­на атрым­лі­вае ад кня­зёў Васі­ля i Андр­эя Зьвя­голь­скіх маён­так Ась­цёр у Кіеўскім паве­це, які яе баць­ка князь Міт­ко Сяке­ра тры­маў пры Вітаўту i Жыгі­мон­ту. Гэта ж кня­гі­ня Мары­на Траб­ская, дач­ка кня­зя Дзі­міт­ра Зуб­равіц­ка­га i жон­ка кня­зя Сямё­на Сямё­наві­ча, усе свае добра, рухо­мась­ць i скарб запі­свае свай­му ўну­ку Аль­бр­эхту Мар­ці­но­ві­чу Гаштоль­ду, Троц­ка­му ваявод­зі­чу, а вялікі князь Аляк­сандр у 1496 г. пацьвяр­джае дара­ва­ньне гэтых добраў, два­ра Даб­ос­ны, дань­нікаў у Турш­чы i пала­ца ў Быха­ве, якія княж­на Мары­на Сямё­на­ва Траб­ская Аль­бр­эхту Мар­ці­но­ву Гаштоль­ду, сыну ваяво­ды Вілен­ска­га (замест Троц­ка­га), свай­му ўну­ку, пакі­ну­ла ў спад­чы­ну.
Крас­ные

36/24. КНЯЗЬ ИВАН ВАСИ­ЛЬЕ­ВИЧ КРАС­НЫЙ

Князь Іван Васілевіч у 1486 г. ставі­ць свой под­піс на запі­се кня­гіні Соф’і Зуб­равіц­кай i Мары­ны Траб­скай; у хут­кім часе пась­ля гэта­га па раш­э­нь­ні Казі­мі­ра атрым­лі­вае паса­ду Мен­ска­га намесь­ніка. Мен­скі намесь­нік князь Іван Васілевіч атрым­лі­вае ў 1488 г. чаты­ры боч­кі солі з мыта ў Коўне i кало­ду мёду-сыр­цу з клю­ча Троц­ка­га. У лютым 1490 г. кароль зага­д­вае намесь­ніку Менска­му, кня­зю Іва­ну Васілеві­чу, каб ён аддаў у заклад троц­ка­му яўр­эю Міха­лу Данілаві­чу Мен­скае мыта. Гэты самы намесь­нік Мен­скі князь Іван Крас­ны ўзга­д­ва­ец­ца ў сакавіку 1489 г. у дып­ля­ма­тыч­най кар­эс­пан­д­эн­цыі Мас­коўска­га i Літоўска­га два­роў. I ў пазь­ней­шых дакум­эн­тах мы сустра­ка­ем узгад­кі, што князь Іван Васілевіч быў Мен­скім намесь­ні­кам пад­час ула­да­ра­нь­ня кара­ля Казі­мі­ра. Гэтую паса­ду склаў зь сябе, бяс­спр­эч­на, пась­ля сьмер­ці кара­ля Казі­мі­ра. Пры­зва­ны зась­вед­чы­ць паход­жа­ньне кня­гіні Іва­на­вай Яра­славі­ча, князь Іван Васілевіч Крас­ны ў 1505 г. адзна­чае, што «дач­ка Кары­бу­та Аль­гер­даві­ча Марыя зна­ход­зіла­ся на выха­ва­нь­ні ў вяліка­га кня­зя Вітаўта i той выдаў яе за кня­зя Фёда­ра Вара­тын­ска­га, май­го дзяд­зь­ку», дач­ка яко­га — жон­ка кня­зя Іва­на Яра­славі­ча.
Князь Іван Васілевіч Крас­ны меў жон­ку Марыю Сямё­наў­ну Коб­рын­скую, якая ў спра­вах аб спад­чыне кня­зя Коб­рын­ска­га ў 1495 г. фігу­руе як кня­гі­ня Іва­на­ва, а ў 1508 г. — як кня­гі­ня Іва­на­ва Васілеві­ча Марыя. У пазь­ней­шым дакум­эн­це маец­ца ўзгад­ка, што адна з дачок кня­зя Сямё­на Коб­рын­ска­га была жон­кай кня­зя Іва­на Васілеві­ча Крас­на­га. Памер­ла, пэў­на, перад 1512 г., пера­жы­ў­шы свай­го адзі­на­га сына, таму што ў спра­ве аб спад­чыне Соф’і Рад­зівіла­вай ні яна, ні яе нашчад­кі ня бралі ўдзе­лу. Пась­ля яе сьмер­ці князь Іван ажаніў­ся дру­гі раз — на кня­зёўне Марыі Іва­наўне Заслаўс­кай, уда­ве памер­ла­га ў 1512 г. у Мас­кве кня­зя Баг­да­на Фёда­раві­ча Глін­ска­га-Пуціўль­ска­га. У 1516 г. князь Іван Васілевіч Крас­ны запі­свае за Мары­яй, дач­кой кня­зя Іва­на Юр’евіча Заслаўска­га, сва­ёй жон­кай, сёлы Бобр i Сака­ло­вічы, дань­нікаў на рацэ Бобр i двор Неда­хо­даў.
Друц­кие
37/25. Васи­лий Гри­го­рье­вич († піс­ля 1466)
Його діяль­ність від­би­та в актах за 1450-1466 рр.Сын кня­зя Рыго­ра, князь Васіль Рыго­равіч, каля 1450 г. ад кара­ля Казі­мі­ра атры­маў пры­вілей на 6 дымоў у Аршан­скім паве­це, а ў 1466 г. гэты ж князь быў свед­кам пры запі­се свай­го стры­еч­на­га бра­та кня­зя Сямё­на Фёда­раві­ча (Сакалін­ска­га) на Чэр­эй­скі мана­стыр. Яго­най жон­каю была дач­ка пана Вор­шы, сяст­ра Алі­за­ра­вай Шыло­ві­ча­вай, ста­рась­ціхі Луц­кай i мар­шал­ка­вай зям­лі Валын­с­кай. Гэтая апош­няя запі­са­ла 17 ліпе­ня 1488 г. свай­му пля­мень­ніку па сяст­ры кня­зю Баг­да­ну Васілеві­чу маён­так Люб­ча на Валы­ні, у выніку чаго нашчад­кі кня­зя Васі­ля Рыго­раві­ча пісалі­ся кня­зя­мі Любец­кі­мі.

XIX коле­но

Баби­чи
38/26. Семен Федо­ро­вич Соко­лин­ский († піс­ля 1466) князі ДРУ­ЦЬ­КІ-СОКО­ЛИНСЬ­КІ
Помер піс­ля 1466 р. Запи­са­ний у Києво-Печерсь­кий пом’яник. Сто­ли­цею його уді­лу була Соколь­ня. Від ньо­го піш­ла відо­ма князівсь­ка роди­на ДРУ­ЦЬ­КИХ-СОКО­ЛИНСЬ­КИХ (2112, s.322-325). Його син Михай­ло († до 1530 р.) і доч­ка Юліанія, вида­на за нети­ту­ло­ва­но­го вель­мо­жу, та її діти були вне­сені до пом’яника Києво-Печерсь­ко­го мона­сти­ря.
39/26. Федор Федо­ро­вич Коноп­ля († до 1475) князі ДРУ­ЦЬ­КІ-КОНО­ПЛІ
Помер до 1475 р. Від ньо­го пішли князі ДРУ­ЦЬ­КІ-КОНО­ПЛІ. Федір Федо­ро­вич Коноп­ля-Дру­ць­кий, чия діяль­ність від­но­сить­ся до 1495-1522 рр., був одру­же­ний три­чі. Дру­га його дру­жи­на була доч­кою кня­зя Васи­ля Лукомсь­ко­го. Федь­ка Федорів­на (* до 1475 † 1520) була дру­жи­ною Бог­да­на Сапє­ги. Від трьох дру­жин Федір Федо­ро­вич мав чис­ленне потом­ство: Іван († моло­дим), Костян­тин (діяль­ність про­тіка­ла у 1506-1528 рр., був одру­же­ний з кн. Ана­стасією Толо­чинсь­кою, яка † 1562 р.), Опран­ка [?] (згад. під 1546 р.), Мари­на, Лев († 1552 р.), Федір († моло­дим), NN († моло­дим) і Єли­за­ве­та. Бог­да­на Костяіг­гинів­на Коноп­ля-Дру­ць­ка († 1584 р.) була єди­ною пред­став­ни­цею наступ­но­го поколін­ня, з чиєю смер­тю ця роди­на вигас­ла (2112, s. 172).
40/26. Иван Федо­ро­вич Озе­рец­кий (*ок.1460, †1506/1509) кня­зья Озе­рец­кие
Цен­тром його уді­лу були Озер­ці побли­зу Толо­чи­на та Дру­ць­ка. В 1504 году упо­ми­на­ет­ся в «Разъ­ез­жей гра­мо­те» Ива­на III, дан­ной его сыну удель­но­му дмит­ров­ско­му кня­зю Юрию Ива­но­ви­чу (1480-1536): «за Иваш­ком за Озе­ретц­ким, да за ним же дерев­ня Мед­ве­де­во /…/ дерев­ня Ески­но».
Из источ­ни­ков извест­но о 52 участ­ни­ках мяте­жа, при­чём по мень­шей мере 26 из них при­над­ле­жа­ли к роду Глин­ских, были их род­ствен­ни­ка­ми, слу­га­ми или кли­ен­та­ми. Сре­ди лиц, выехав­ших с Миха­и­лом в Моск­ву, в Рус­ском вре­мен­ни­ке упо­ми­на­ют­ся 11 кня­зей, из них 5 Глин­ских (трое Льво­ви­чей, а так­же Дмит­рий и Иван) и 2 Жижем­ских (Дмит­рий и Васи­лий) — род­ствен­ни­ков Глин­ских, из неупо­мя­ну­тых — Иван Коз­лов­ский (соглас­но источ­ни­ку, он слу­жил Глин­ским), Васи­лий Мун­ча, Иван Озе­рец­кий и Андрей Друц­кий.
В 1508 году Иван Озе­рец­кий слу­жил вое­во­дой горо­да Почеп. В нача­ле XVI века И. Озе­рец­кий вла­дел круп­ным селом Озе­рец­ким под Воло­ком-Лам­ским, позд­нее выкуп­лен­ным у него вели­ким кня­зем мос­ков­ским. Позд­нее Иван Федо­ро­вич Озе­рец­кий отъ­е­хал в Поль­шу, став родо­на­чаль­ни­ком поль­ско­го дво­рян­ско­го рода Друц­ких-Озе­рец­ких. После его отъ­ез­да Ески­но и Мед­ве­де­во ото­шли в госу­да­ре­вы зем­ли.
Помер піс­ля 1509 р. (1700, с.289). Хоча його запис у пом’янику Києво-Печерсь­ко­го мона­сти­ря доз­во­ляє пере­гля­ну­ти цю дату ближ­че до 1506 р.
[ДДГ. С. 390.; ОР РГБ. Ф. 256. Собра­ние руко­пи­сей Н.П. Румян­це­ва, № 349. Л. 153-154.]
~ Ири­на
42/26. князь Васи­лий Федо­ро­вич Щер­ба­тый († піс­ля 1466)
фігу­руе побач з бра­та­мі ў дакум­эн­тах пад 1466 г. Помер без нащад­ків.
43/29. Андрей Кон­стан­ти­но­вич Бабич При­хаб­ский
44/29. Анна Кон­стан­ти­нов­на Бабич При­хаб­ская
45/30. Семён Васи­лье­вич Баби­чев (1498)
в 1498 помещ.-Новг.-Дерев.пят. 1С:Вас.Ив. БАБИЧ.
В «чер­но­кун­ском» Холм­ско­го пого­ста, пере­шед­шем в веде­ние вели­ко­кня­же­ской адми­ни­стра­ции еще в кон­це
70-х гг. XV в., упо­ми­на­ют­ся зем­ли (поме­стье?) С. Баби­ча.
46/30. Юрий Васи­лье­вич Баби­чев (1496,1497)
В 1496 г. был намест­ни­ком вел. кн. моск. Ива­на III Васи­лье­ви­ча Вели­ко­го в Пско­ве. В 1496 г. бежал от шве­дов Сте­на Сту­ре, будучи намест­ни­ком в Иван­го­ро­де: <в пяток при­и­до­ша нЪм­ци из замо­рья из Сте­кол­на ..вое­во­да и намЪст­ник Ива­не­градц­кии име­нем князь Юрьи Бабич ..побЪ­же из гра­да>. Год смер­ти неиз­ве­стен. Оста­вил 3 сыно­вей: Федо­ра, Миха­и­ла и Дмит­рия Колыш­ку.
47/30. Борис Васи­лье­вич Баби­чев
48/30. Миха­ил Васи­лье­вич Бабич (1498)
в 1498 помещ. 5С:Вас.Ив.Сем-ча.
49/30. Дмит­рий Васи­лье­вич Бабич Друц­кий (1492,1495) кня­зья Друц­кие мос­ков­ская ветвь
моск.двн.(1495) без­детн. 4С:Вас.Ив. БАБИЧ
Отли­чил­ся в Нов­го­род­ских похо­дах 1492 и 1495 гг.
50/30. Агрип­пи­на Васи­льев­на Бабич
Вел. кня­ги­ня Рязан­ская. В лето­пис­ной ста­тье под 1485 г. Того же лета меся­ца июля в 13 князь Иван Васи­лье­вичъ Рязан­скии женил­ся, а понял за себе княж­ну Агри­пи­ну княж Васи­лье­ву Баби­че­ву дщерь, а вен­чалъ ихъ рязан­скии вла­ды­ка Симе­он в Бла­го­ве­ще­нии на Ряза­ни».
С 1500 г. – пра­ви­ла Рязан­ским кня­же­ством за сво­е­го мало­лет­не­го сына вел. кн. Ива­на Ива­но­ви­ча (1496 – 1534). После смер­ти мужа (1500 г.) и сво­ей све­кро­ви вел. кн. Анны Васи­льев­ны (1501 г.) опе­ку над Ива­ном Ива­но­ви­чем взя­ла его мать — вели­кая княж­на ря­зан­ская Аг­рип­пи­на Ва­силь­ев­на, уро­ж­дён­ная княж­на Ба­­бич-Дру­ц­кая, дей­ст­во­вав­шая ис­клю­чи­тель­но в рус­ле по­ли­ти­ки вели­ких кня­зей мо­с­ков­ских. Поли­ти­ка Агрип­пи­ны Васи­льев­ны види­мо была вынуж­ден­но про­мос­ков­ской, так как осо­зна­ва­лось, что любые наме­ки на само­сто­я­тель­ный курс будут исполь­зо­ва­ны в каче­стве пово­да для агрес­сии со сто­ро­ны Моск­вы. Пока­за­тель­но в этом отно­ше­нии пись­мо вели­ко­го кня­зя Ива­на III, адре­со­ван­ное вели­кой кня­гине рязан­ской Агрип­пине Васи­льевне в свя­зи с про­ез­дом через Рязан­ские зем­ли из Моск­вы в Крым турец­ко­го посла Ала­ко­зи: «Тво­им людям слу­жи­лым, боярам и детям бояр­ским и сель­ским быть всем на моей служ­бе; а тор­го­вым людем луч­шим и серед­ним и чер­ным быть у тобя в горо­де на Ряза­ни. А ослу­ша­ет­ся кто и пой­дет само­ду­рью на Дон в моло­де­че­ство, их бы ты, Агра­фе­на, веле­ла каз­нить, вдо­вьим да жен­ским делом не отпи­ра­ясь; а по делу бабью не учнешь каз­ни­ти ино их мне веле­ти каз­ни­ти и про­да­ва­ти, охо­чих на покуп много».В 1502 году ря­зан­ские вой­ска уча­ст­во­ва­ли в по­хо­де рус­ских войск на Смо­ленск в хо­де рус­ско-ли­тов­ской вой­ны 1500-1503 годов. В 1503 году Иван Ива­но­вич с ма­те­рью не смог­ли от­сто­ять свои пра­ва на удел без­дет­но­го дя­ди Ива­на Ива­но­ви­ча — кня­зя Фё­до­ра Ва­силь­е­ви­ча Трет­но­го, ко­то­рый, со­глас­но его за­ве­ща­нию, пе­ре­шёл к Ива­ну III, что гру­бо на­ру­ши­ло ус­ло­вия за­клю­чён­но­го 19.08.1496 года до­го­во­ра ме­ж­ду от­цом Ива­на Ива­но­ви­ча и кня­зем Фё­до­ром Ва­силь­е­ви­чем. Вели­кий князь мо­сков­ский Ва­си­лий III Ива­но­вич стре­мил­ся офор­мить под­чи­нён­ное по­ло­же­ние Ря­зан­ско­го вели­ко­го кня­же­ства по от­но­ше­нию к Рус­ско­му госу­дар­ству: с 1507 года из­вест­ны ря­зан­ские дво­рец­кие, на­зна­чае­мые из Мо­ск­вы, в тек­сте Мо­с­ков­ско­го «веч­но­го» ми­ра 1508 года с Вели­ким кня­же­ством Ли­тов­ским (ВКЛ) вла­де­ния Ива­на Ива­но­ви­ча бы­ли за­пи­са­ны сре­ди зе­мель, при­над­ле­жав­ших мос­ков­ской сто­ро­не, пре­тен­до­вать на власть в ко­то­рых не име­ли пра­ва вели­кий князь ли­тов­ский и ко­роль поль­ский Си­гиз­мунд I Ста­рый и его пре­ем­ни­ки. В 1509 году в Пе­ре­вит­ске по­яви­лись мос­ков­ские на­ме­ст­ни­ки, а ме­ст­ная знать бы­ла при­вле­че­на на мос­ков­скую служ­бу. Уси­ле­ние влия­ния вели­ко­го кня­зя Ва­си­лия III Ива­но­ви­ча во вла­де­ни­ях Ива­на Ива­но­ви­ча вы­зы­ва­ло оза­бо­чен­ность в Крым­ском хан­ст­ве, пра­ви­те­ли ко­то­ро­го фор­маль­но име­ли пра­во вы­да­вать яр­лы­ки на кня­же­ние на дан­ной тер­ри­то­рии. В октяб­ре 1512 года это ста­ло од­ной из при­чин на­бе­га ца­ре­ви­ча Бур­­наш-Ги­рея на ря­зан­ские зем­ли и Пе­ре­яс­лавль-Ря­­за­н­ский.
Свои гра­мо­ты она скреп­ля­ла имен­ной печа­тью. На ней была изоб­ра­же­на жен­ская голо­ва с косой вокруг нее, обра­щен­ная впра­во. Сохра­ни­лось несколь­ко гра­мот, скреп­лен­ных этой печа­тью: жало­ван­ная бояри­ну Ф.И. Сун­бу­ло­ву на село Тур­ме­ле­во от мар­та 1502 г., жало­ван­ная льгот­ная непод­суд­ная гра­мо­та бояри­ну П.В. Вер­де­рев­ско­му на село Ковы­ли­но от 1504 г., жало­ван­ная Духо­ву мона­сты­рю на село и дерев­ни с бор­тя­ми от 1505 г. и др.Сохранившиеся акты сви­де­тель­ству­ют о том, что кня­гине Агрип­пине при­хо­ди­лось зани­мать­ся самы­ми раз­ны­ми дела­ми: раз­би­рать судеб­ные тяж­бы, в основ­ном позе­мель­ные, меж­ду част­ны­ми лица­ми и мона­сты­ря­ми, жало­вать отли­чив­ших­ся слуг, про­яв­лять забо­ту о хра­мах и оби­те­лях и пр. Ее само­сто­я­тель­ное прав­ле­ние про­дол­жа­лось до 1510-х г.
Ок. 1516 повзрос­лев­ший вели­кий князь рязан­ский Иван Ива­но­вич отстра­нил от вла­сти свою мать Агрип­пи­ну Васи­льев­ну и начал пра­вить само­сто­я­тель­но. Подроб­но­сти это­го пере­во­ро­та неиз­вест­ны, но С.Герберштейн наме­ка­ет на связь меж­ду этим собы­ти­ем в Пере­я­с­лав­ле-Рязан­ском и набе­гом на окра­и­ны Рязан­ских земель в 1516 крым­ско­го царе­ви­ча Бога­ты­ря. Меж­ду Ряза­нью и Кры­мом нача­лась тай­ная дру­же­ствен­ная пере­пис­ка, и даже воз­ник­ла идея бра­ка Ива­на Ива­но­ви­ча с доче­рью Мухам­мад-Гирея I.Великому кня­зю мос­ков­ско­му Васи­лию III донес­ли из Ряза­ни мос­ков­ские доб­ро­хо­ты о пере­го­во­рах вели­ко­го кня­зя Ива­на Ива­но­ви­ча с Мухам­мад-Гире­ем и о его пла­нах. В резуль­та­те в нача­ле 1520 рязан­ско­го кня­зя вызва­ли в Моск­ву. Иван Ива­но­вич не хотел ехать, подо­зре­вая худ­шее, но его при­бли­жен­ный боярин Семен Коро­бьин (у С.Герберштейна — Кру­бин), воз­мож­но агент Васи­лия III, уго­во­рил сво­е­го кня­зя. В Москве летом 1520 вели­ко­го кня­зя рязан­ско­го Ива­на Ива­но­ви­ча аре­сто­ва­ли и поса­ди­ли под стра­жу, его мать Агрип­пи­ну Васи­льев­ну заклю­чи­ли в мона­стырь, где насиль­но постри­же­на в мона­хи­ни, а в рязан­ские горо­да были посла­ны мос­ков­ские намест­ни­ки. Ум. после 1520.
Была осно­ва­тель­ни­цей и кти­то­ром Агра­фе­ни­ной Рязан­ской Пусты­ни была послед­няя вел. кнг. рязан­ская Агрип­пи­на супру­га вел. кн. рязан­ско­го Иоан­на Васи­лье­ви­ча (1483-1500), дочь кн. Васи­лия Бабич-Друц­ко­го. Впер­вые оби­тель упо­ми­на­ет­ся в жало­ван­ной гра­мо­те от 1 дек. 1506 г. игум. Агрип­пине (в про­сто­ре­чии — Агра­фене) (Гле­бо­вой) на вла­де­ние с. Белы­ни­чи-Тата­ри­но­вым с зем­ля­ми по р. Осёт­ру близ Зарай­ска.
М.(13.7.1485): вел. кн. Иван Васи­лье­вич Рязан­ский (14.4.1467 – 29.5.1500).
Гор­ские-Путя­ти­чи
51/31. князь Олель­ко Васи­лье­вич Гор­ский (?-п.1500)
52/31. князь Миха­ил Васи­лье­вич Гор­ский (?-п.1500)
53/31. князь Иван Васи­лье­вич Дуда Гор­ский (ок.1470-1515)
ж1: N;
ж2: Ана­ста­сия
54/31. князь Дмит­рий Васи­лье­вич Гор­ский (?-п.1500)
кн. Гор­ский
Путя­ти­чи и Путя­ти­ны
55/32. Ники­та Ива­но­вич Путя­тин
56/32. Бог­дан Ива­но­вич Путя­тич
Толо­чин­ские (Шешав­ские)
57/34. князь Юрий Михай­ло­вич Шешав­ский Толо­чин­ский
Зусім нядаў­на адшу­ка­ла­ся яшчэ адна важ­ная звест­ка. Як ака­за­ла­ся, у Юрыя быў брат Дзміт­ры (пра яго раней не ведалі), а дру­гой жон­кай кня­зя Міхаі­ла – Ган­на N. Гэта бач­на з разд­зель­на­га запі­су Юрыя і Дзміт­рыя
Міхай­лаві­чаў, дата­ва­на­га ліста­па­дам (дзень не ўка­за­ны) 11 індык­та (г. зн. 1477 ці 1492 гг.) [1]. Свед­ка­мі пад­зе­лу маё­мас­ці былі князі Дзміт­ры Пуця­та, Васіль і Іван Грыгор’евічы (лічым іх сына­мі кня­зя Гры­го­рыя Сямё­наві­ча
Друц­ка­га). Паколь­кі Дзміт­ры Пуця­та не назва­ны ў акце кіеўскім ваяво­дам (а ўжо быў на ўрад­зе ў каст­рыч­ніку 1492 г.), то мяр­ку­ем, што пад­зел адбы­ў­ся ў 1477 г. Дзміт­ры Міхай­лавіч больш у кры­ні­цах не зга­д­ва­ец­ца. Вера­год­на, ён памёр, а яго маёнт­кі перай­шлі да бра­та Юрыя.
Так­са­ма нядаў­на адшу­ка­на дароў­ная гра­ма­та кня­зя Юрыя Тала­чын­ска­га Іваш­ку Ілліні­чу. Яна дата­ва­ная 6 індык­там (1473 ці 1488 гг.). На нашую дум­ку, гра­ма­ту мож­на дата­ва­ць 1488 г., бо ў 1473 г. Юрый, хут­ч­эй за ўсё,
быў яшчэ непаў­на­лет­нім, адпа­вед­на Іваш­ка Іллініч у 1488 г. з’яўляўся намес­ні­кам сма­лен­скім, але тут па ўрад­зе не зга­да­ны [2]. З гэта­га выні­кае, што Юрый пісаў­ся напа­чат­ку кня­зем Тала­чын­скім, потым Шыш­эўскім, а яго сын Васіль зноў вяр­нуў­ся да тыту­ла Тала­чын­скі. Такія пера­ме­ны мож­на пат­лу­ма­чы­ць толь­кі пера­но­сам галоў­най рэзід­эн­цыі сям’і.
У адной мас­коўс­кай кры­ні­цы, якая заслу­гоў­вае нашае ўва­гі. Яе зага­ло­вак наступ­ны: «Род Баби­че­вых кня­зеи и Путя­ти­чев». Тут маец­ца пералік прад­стаўнікоў кня­зёў Друц­кіх з ліній Іва­на Бабы і Іва­на Пуця­ты з так зва­на­га Сіна­даль­на­га спі­са, які пер­шы раз быў над­ру­ка­ва­ны ў 1851 г.[3], а нядаў­на паўтор­на расій­скім даслед­чы­кам А.Кузьміным [4]. «…А у кня­зя Федо­ра Ива­но­ви­чя дети: князь Семен Соко­лин­скои умер в тюрь­ме и с сыном на Москве в нят­стве… А у кня­зя Васи­лья Ива­но­ви­чя дети: князь Юрья, отпу­стил князь вели­ки Васи­леи Ива­но­вич в Лит­ву, да князь Дмит­реи, а кня­зя Дмит­рея не ста­ло в тюр­ме. А у кня­зя Юрья сын – князь Дмит­реи, Шемя­чи­чев пле­мян­ник, пото­му что за кня­зем Юрьемъ была кня­зю Васи­лью Шемя­чи­чю род­ная сест­ра» [5]. Калі каза­ць пра даклад­ныя кры­ні­цы (гэта тая ж Мет­ры­ка ВКЛ), дык у іх фігу­ру­ю­ць наступ­ныя сыны Васі­ля Гор­ска­га: Іван (стар­эй­шы), Алель­ка, Дзміт­ры і Міхаіл, якія суд­зілі­ся ў 1496 г. з Даб­ра­го­стам Нар­бу­то­ві­чам, а ў 1499 г. – з ула­ды­кам сма­лен­скім. Астат­ні мяр­ку­е­мы сын Васі­ля – Юрый – зга­да­ны толь­кі ў гэтым рада­вод­зе (больш зга­дак пра яго нід­зе няма). І далей, як гаво­рыц­ца ў кры­ні­цы, Дзміт­рыя Васі­льеві­ча «не ста­ло в тюр­ме», а кня­зя Юрыя «отпу­стил князь вели­ки Васи­леи Ива­но­вич в Лит­ву». Вывуч­энне кры­ніц за адпа­вед­ны час не прад­стаў­ляе нам нія­ка­га кня­зя Юрыя Васі­льеві­ча. Ёсць толь­кі князь Юрый Міхай­лавіч, які пісаў­ся Шыш­эўскі ці Тала­чын­скі, і гэта стры­еч­ны брат Дзміт­рыя Васі­льеві­ча. Пра яго Ю.Вольф, спа­сы­ла­ю­чы­ся на М.Карамзіна, сцвяр­джае: пас­ля біт­вы на Вяд­ро­шы тра­піў палон. У М.Карамзіна ён фігу­руе про­ста як князь Юрый Міхай­лавіч. У ВКЛ Юрый Міхай­лавіч вяр­нуў­ся, мяр­ку­ем, не раней за кра­савік 1509 г.
Юрый запі­са­ны толь­кі ў адпра­ве гас­па­да­ра, дата­ва­най 8 сакавіка 1510 г.: «Кня­зю Юрью Шишо­въско­му 20 копъ гро­шеи тамъ (з скар­бу). Ему жъ 10 копъ гро­шеи з мыт мен­ских» [6].
Зрэ­шты, заха­ва­ла­ся кры­ні­ца, у якой Юрый Міхай­лавіч улас­на засвед­чыў сваё зна­ход­жанне ў палоне. Ю.Вольф пра яе не ведаў. Гэта скар­га Юрыя на сва­я­коў – кня­зёў Друц­кіх-Гор­скіх з-за няс­луш­на­га пад­зе­лу спад­чы­ны Дзміт­рыя Іва­наві­ча Пуця­ты, ваяво­ды кіеўска­га [7]. У ёй Юрый, дар­эчы, сцвяр­джаў, што, пакуль ён дзе­вя­ць гадоў быў у палоне, Аляк­сандр даў даз­вол кня­гі­ням Друц­кім-Гор­скім, а менавіта Іва­на­вай Настас­сі і Дзміт­ры­евай Васілі­се з дзе­ць­мі яго (Юрыя), на пад­зел спад­чы­ны (і гэта адбы­ло­ся да лета 1506 г.). Паколь­кі дзе­ці Юрыя былі тады яшчэ малыя, то роў­на­га пад­зе­лу не дагляд­зелі. Таму па загад­зе Жыгі­мон­та Ста­ро­га 18 сакавіка 13 індык­та (1510 г.) паві­нен быў адбыц­ца новы пад­зел спад­чы­ны.
У выніку маем наступ­нае: мас­коўскі палон кня­зя Юрыя Міхай­лаві­ча (Друц­ка­га-Шыш­эўска­га) віда­воч­ны, і тра­піў ён у яго, па нашым мер­ка­ван­ні, пас­ля Вяд­ро­шы.
Рада­вод пазна­чае жон­кай Юрыя (Васі­льеві­ча) род­ную сяст­ру кня­зя Васі­ля Шамячы­ча, а сынам – Дзміт­рыя [8]. Гэтай сяст­рой Васі­ля Шамячы­ча, павод­ле Ю.Вольфа, была Марыя (каля 1496 г. яшчэ не была
заму­жам) [9]. На дум­ку Ю.Вольфа, Юрый Міхай­лавіч Шыш­эўскі памёр пас­ля 1512 г. (маг­чы­ма, каля 1522 г.), пра яго жон­ку гісто­рык маўчы­ць, з дзя­цей назы­вае сына Васі­ля і дачок Люд­мі­лу і Настас­сю [10].
Пад­су­моў­ва­ю­чы выш­эй­ска­за­нае, мы мусім адзна­чы­ць, што нія­ка­га Юрыя Васі­льеві­ча Друц­ка­га (жон­ка – сяст­ра Васі­ля Шамячы­ча, сын – Дзміт­ры) з кры­ніц невя­до­ма (апроч выш­эйз­га­да­на­га рада­во­ду). Кры­ні­цы за 1496–1499 гг. утрым­лі­ва­ю­ць звест­кі пра чаты­рох сыноў Васі­ля, і Юрыя сярод іх няма. Лічым, што гэты мяр­ку­е­мы Юрый Васі­льевіч з сынам Дзміт­ры­ем (згод­на з рада­во­дам) больш адпа­вя­дае ў кры­ні­цах Юрыю
Міхай­лаві­чу Шыш­эўс­ка­му з бра­там Дзміт­ры­ем. Пэў­на, рада­вод падае нам неда­клад­ныя звест­кі. Маг­чы­ма, Марыя Шамячы­ча­ва і была жон­кай Юрыя Міхай­лаві­ча (тады не раней за 1496 г.). Няяс­на, ці быў у яго сын Дзміт­ры? Прый­с­ці да пэў­най выс­но­вы на пад­ста­ве зве­стак, якія маюц­ца ў нашым рас­па­ра­дж­эн­ні, цяж­ка. У любым выпад­ку мяр­ку­ем, што кня­зя Юрыя Васі­льеві­ча Друц­ка­га-Гор­ска­га не існа­ва­ла нао­гул (для гэта­га папро­сту нема дастат­ко­вых пад­ста­ваў), а рада­вод падае нам ска­жо­ныя звест­кі менавіта пра кня­зя Юрыя Міхай­лаві­ча Шыш­эўска­га ці яго бра­та Дзміт­рыя [11]
Жена (веро­ят­но): кнж. Мария Дмит­ри­ев­на, дочь кн. Ива­на Дмит­ри­е­ви­ча Шемя­чи­ча.
1. AGAD. APR, sygn. 295, s. 128; Голу­бев В.Ф., Олех­но­вич Р.А. Друц­кий хозяй­ствен­но-эко­но­ми­че­ский ком­плекс и его воен­но-поли­ти­че­ское зна­че­ние в Под­не­пров­ских зем­лях Вели­ко­го Кня­же­ства Литов­ско­го // Друцк: Друцк и Друц­кая волость (кня­же­ство) в IX–XII вв., лето­пись древ­них сло­ев, кня­зья Друц­кие и их вла­де­ния в XIII–XVIII вв., ремес­ло, про­мыс­лы, тор­гов­ля (по дан­ным архео­ло­гии, нумиз­ма­ти­ки, пись­мен­ных источ­ни­ков), памят­ни­ки архи­тек­ту­ры и объ­ек­ты туриз­ма. Минск, 2014. С. 239–241.
2. AGAD. Zb. dok. perg., sygn. 8402.
3. Родо­слов­ная кни­га в трех спис­ках, сино­даль­но­му и двух дру­гих // Вре­мен­ник Импе­ра­тор­ско­го Мос­ков­ско­го Обще­ства исто­рии и древ­но­стей Рос­сий­ских. Кн. X. Москва, 1851. С. 85.
4. Кузь­мин А.В. Опыт ком­мен­та­рия к актам Полоц­кой зем­ли вто­рой поло­ви­ны XIII – нача­ла XV в. [Ч. 2] // Древ­няя Русь: вопро­сы меди­е­ви­сти­ки. № 4 (30). Москва, 2007. С. 68.
5. Там жа. С. 68.які пісаў­ся перш за ўсё кня­зем Шыш­эўскім, потым Талочын­скім, але так­са­ма i Друц­кім, меў сына, кня­зя Васі­ля Юр’евіча Талочын­ска­га, i дачок, якія назы­валі кня­зя Дзі­міт­ра Пуця­ці­ча сваім дзе­дам i сьцьвяр­джалі, што былі яго­ны­мі ўнуч­ка­мі па бра­це. Гэтыя адно­сі­ны пацьвяр­джа­ю­ць i іншыя дакум­эн­ты, у якіх князь Васіль Талочын­скі назы­вае кня­зёў Гор­скіх бра­та­мі аль­бо суд­зіц­ца з кня­зем Іва­нам Гор­скім з-за спад­чы­ны кня­зя Іва­на Крас­на­га.
6. Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 8 (1499–1514). Užrašzymų knyga 8. P. 422.
7. AGAD. APR, sygn. 295, s. 503-504.
8. Кузь­мин А.В. Опыт ком­мен­та­рия… С. 68.
9. Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca XIV wieku. S. 519.
10. Там жа. S. 537–540.
11. Сяр­гей Рыб­чо­нак. Бітва на Вяд­ро­шы 1500 г.: рэаль­ныя і міфіч­ныя ўдзель­нікі.
57а/34. кн. Дмит­рий Михай­ло­вич Толо­чин­ский (1477)
Як ака­за­ла­ся, у Юрыя быў брат Дзміт­ры (пра яго раней не ведалі), а дру­гой жон­кай кня­зя
Міхаі­ла – Ган­на N. Гэта бач­на з разд­зель­на­га запі­су Юрыя і Дзміт­рыя Міхай­лаві­чаў, дата­ва­на­га ліста­па­дам (дзень не ўка­за­ны) 11 індык­та (г. зн. 1477 ці 1492 гг.)[1]. Свед­ка­мі пад­зе­лу маё­мас­ці былі князі Дзміт­ры Пуця­та, Васіль і Іван Грыгор’евічы (лічым іх сына­мі кня­зя Гры­го­рыя Сямё­наві­ча Друц­ка­га). Паколь­кі Дзміт­ры Пуця­та не назва­ны ў акце кіеўскім ваяво­дам (а ўжо быў на ўрад­зе ў каст­рыч­ніку 1492 г.), то мяр­ку­ем, што пад­зел адбы­ў­ся ў 1477 г. Дзміт­ры Міхай­лавіч больш у кры­ні­цах не зга­д­ва­ец­ца. Вера­год­на, ён памёр, а яго маёнт­кі перай­шлі да бра­та Юрыя [2]
1. AGAD. APR, sygn. 295, s. 128; Голу­бев В.Ф., Олех­но­вич Р.А. Друц­кий хозяй­ствен­но-эко­но­ми­че­ский ком­плекс и его воен­но-поли­ти­че­ское зна­че­ние в Под­не­пров­ских зем­лях Вели­ко­го Кня­же­ства Литов­ско­го // Друцк: Друцк и Друц­кая волость (кня­же­ство) в IX–XII вв., лето­пись древ­них сло­ев, кня­зья Друц­кие и их вла­де­ния в XIII–XVIII вв., ремес­ло, про­мыс­лы, тор­гов­ля (по дан­ным архео­ло­гии, нумиз­ма­ти­ки, пись­мен­ных источ­ни­ков), памят­ни­ки архи­тек­ту­ры и объ­ек­ты туриз­ма. Минск, 2014. С. 239–241.
2. Сяр­гей Рыб­чо­нак. Бітва на Вяд­ро­шы 1500 г.: рэаль­ныя і міфіч­ныя ўдзель­нікі.
Крас­ные
58/36. князь Дмит­рий Ива­но­вич Крас­ный
Адзі­ны сын кня­зя Іва­на, князь Дзі­міт­ры Іва­навіч памёр пры жыць­ці баць­кі, неза­доў­га перад 1507 г.
Друц­кие-Любец­кие
59/37. Бог­дан Васи­лье­вич Любец­кий
Родо­на­чаль­ни­ком гэта­га адгалі­на­ван­ня, якое тады піса­ла­ся як кня­зя­мі Любец­кі­мі, так і кня­зя­мі Від­зеніц­кі­мі 1 з’яўляўся кн. Васіль Рыго­равіч Друц­кі, сын яко­га Баг­дан у 1488 г. атры­маў ад цёт­кі па маці Фед­кі з Юршаў Алі­за­ра­вай Шыло­ві­ча­вай маёнт. Люб­ча Луц­ка­га паве­та. Паколь­кі Баг­дан не пакі­нуў нашчад­каў, Люб­ча (ад якой і ўтва­ры­ў­ся пры­до­мак «Любец­кія») перай­ш­ла да яго бра­та Рама­на.
60/37. Роман Васи­лье­вич, князь Друц­кий-Любец­кий (1460-1520)
кн. Друц­кий-Любец­кий с 1500
жен. на Бог­дане Бог­да­новне Сапе­га (?-до 1549)
Помер піс­ля 1500 р. Його дру­жи­ною була Бог­да­на Сапє­га († 1541 р.). Від цьо­го шлю­бу піш­ла роди­на князів ДРУ­ЦЬ­КИХ-ЛЮБЕ­ЦЬ­КИХ та її від­га­лу­жен­ня князі ВИДЕ­НИ­ЦЬ­КІ-ЛЮБЕ­ЦЬ­КІ та ЗАГРОД­ЦІ-ЛЮБЕ­ЦЬ­КІ. Виде­ни­ць­ки­ми пер­ши­ми ста­ли писа­ти­ся дру­гий син Рома­на Васи­льо­ви­ча — Дмит­ро († 1558 р.) та чет­вер­тий син — Іван († бл. 1567 р.). Виде­ни­ць­ким також писав­ся їх пле­мін­ник Іван Бог­да­но­вич († 1558 р.). Його дру­жи­ною була кн. Васи­ли­са Львів­на Соло­ми­ре­ць­ка. їх нащад­ки князі Дру­ць­кі-Любе­ць­кі дожи­ли у Біло­русії до XIX ст. Князі Василь Рома­но­вич († бл. 1536 р.) та Януш Рома­но­вич († 1548 р.) нащад­ків не мали. Внук Іва­на Рома­но­ви­ча — князь Пав­ло Гри­го­ро­вич Дру­ць­кий-Любе­ць­кий († піс­ля 1638 р.) був луць­ким гродсь­ким суд­дею (1616-1627 рр.) та луць­ким під­ста­ро­стою (1630-1638 рр.). Ця гіл­ка обір­ва­ла­ся із смер­тю Іва­на Пав­ло­ви­ча († піс­ля 1653 р.) (2112, s.202-212).

XX коле­но

Соко­лин­ские-Баби­чи-Друц­кие
61/38. Юрий Семё­но­вич Соко­лин­ский (1506,1528)
двн.Л.(1509) 1552 1С:Сем.Фед.
Друц­кий Соко­лин­ский
~ Анна Аза­лия (1552,1560) в 1552 вдо­ва
62/38. Васи­лий Семё­но­вич (1506,1511)
князь Друц­кий-Соко­лин­ский намест­ник обо­лен­ский; Сярод іншых прад­стаўнікоў роду ў гэты час на дзяр­жаў­най пасад­зе вядо­мы толь­кі адзін з чаты­рох сыноў Сямё­на Сакалін­ска­га — Васіль, які нарад­зіў­ся так­са­ма каля 1480 г.
князі Васіль і Андр­эй Сямё­навічы Сакалін­скія (бра­ты Іва­на Сямё­наві­ча)
скард­зілі­ся гас­па­да­ру, нібы­та дзе­ян­ні непры­я­це­ля (Мас­к­вы) і здрад­ніка
М.Глінскага нанеслі вялікія шко­ды іх маёнт­кам, і прасілі ў яго лас­кі.
Жыгі­монт Ста­ры 29 чэрве­ня 1508 г. у Мен­ску пажа­ла­ваў абодвум бра­там
тры сяла ў Чар­свяц­кай волас­ці Полац­ка­га паве­та (а менавіта, Вяліч­кавічы, Дзер­ні­цы і Ладастна)128. Так­са­ма 8 люта­га 1509 г. князь Васіль Сакалін­скі
атры­маў «20 копъ гро­шеи (з вин дорогицких)»129, а 18 люта­га 1509 г. Андр­эй
Сакалін­скі «…15 копъ с кор­чомъ дво­ров троцких»130. Вяс­ной 1509 г. Васіль і
Андр­эй Сямё­навічы Сакалін­скія ўжо разам з бра­там Юры­ем (ён, мяр­ку­ем,
быў стар­эй­шым і па ней­кіх пры­чы­нах раней не зга­да­ны ў кры­ні­цах)
прасілі ў Жыгі­мон­та Ста­ро­га пац­вяр­дж­эн­ня на пут­ных люд­зей Камян­чан
у Чар­свяц­кай волас­ці Полац­ка­га паве­та. Павод­ле іх слоў, гэты маён­так
пажа­ла­ваў ім яшчэ вялікі князь літоўскі Аляк­сандр «за ихъ служъ­бу и упад,
кото­рыи жо они мають отъ людеи великог(о) кня­зя мос­ков­ско­го и отъ поганст-
ва татар…». Пац­вяр­дж­энне Жыгі­мон­та Ста­ро­га адбы­ло­ся 25 сакавіка
1509 г. (у Ю.Вольфа, як і ў кры­ні­цы памыл­ко­ва назва­на дата 1508 г.)131. З гэта­га адна­знач­на выні­кае, што князі Юрый, Васіль і Андр­эй Сямё­навічы
Друц­кія-Сакалін­скія не былі ў мас­коўскім палоне пас­ля Вяд­ро­шы.
ў 1510-я гг. быў намес­ні­кам волас­ці Аболь­цы (сумеж­най з друц­кі­мі зем­ля­мі на поўна­чы Тала­чын­ска­га раё­на). Неў­за­ба­ве вялікі кня­зем Жыгі­монт пада­ра­ваў гэтую волас­ць сва­ёй жон­цы Боне. Пра далей­шую служ­бу Васі­ля Сакалін­ска­га, які жыў да пачат­ку 1530-х гг., зве­стак няма.
128 Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 8 (1499–1514). Užrašzymų knyga 8. P. 268-269; Wolff J.
Kniaziowie litewsko-ruscy od końca XIV wieku. S. 474. 129 Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 8 (1499–1514). Užrašzymų knyga 8. P. 412.
130 Там жа. P. 409.
131 Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 8 (1499–1514). Užrašzymų knyga 8. P. 321-322; Wolff J.
Kniaziowie litewsko-ruscy od końca XIV wieku. S. 463.
63/38. Андрей Семё­но­вич (1506,1509)
двн.Л.(1509) вотч.-Полоцк-пов.князь Друц­ких Соко­лин­ских,
…Князь Андрей Соко­лин­ский и з бра­та­ни­ча­ми и з бра­ган­на­ми сво­и­ми маеть ста­ви­ти 23 кони….
~ кнж. Васи­ли­са Андре­ев­на Сан­гуш­ко (1534,—1576)
64/38. Иван Семе­но­вич (—1511/1528.08.19)
Разам Сямён і яго сын Іван Сакалін­скія зга­д­ва­юц­ца 17 ліпе­ня 1511 г., калі Жыгі­монт Ста­ры пацверд­зіў
ім вало­данне нядаў­на надад­зе­ны­мі 34 дыма­мі люд­зей Мні­чан, Гарад­чан і
Заба­лат­чан у Полац­кім паве­це «…со вси­ми их зем­ля­ми и со всим по тому,
как ся здав­на в сво­их гра­ни­цах мают и как слу­жи­ли ку зам­ку нашому…»133.
Пат­лу­ма­чы­ць адсут­на­сць зга­дак пра Сямё­на і Іва­на Друц­кіх-
Сакалін­скіх у кры­ні­цах за 1500–1508 гг. мож­на толь­кі тым, што яны
зна­ход­зілі­ся ў мас­коўскім палоне. Пас­ля 1511 г. нія­кіх зве­стак пра іх
у кры­ні­цах няма. Лічыц­ца, што яны абод­ва (пры­нам­сі Іван даклад­на)
памер­лі да 1524 г.134. Таму заста­ец­ца пытанне (тут мы спра­ча­ем­ся з
Ю.Вольфам ці з К.Ажароўскім), дзе і калі памер­лі зга­да­ныя Сакалін­скія –
у Мас­кве, пас­ля захо­пу мас­коўскі­мі вой­ска­мі Сма­лен­ска ў 1514 г., ці ў ВКЛ? Несум­нен­на, што князі Сямён Фёда­равіч (Друц­кі)
Сакалін­скі і яго сын Іван былі ўдзель­ні­ка­мі біт­вы на Вяд­ро­шы і тра­пілі ў
мас­коўскі палон, адкуль вяр­нулі­ся не раней за кра­савік 1509 г.
Унук Фёда­ра Бабі­ча Іван Сямё­навіч Сакалін­скі нед­зе ў пер­шай чвэр­ці 16 ст. завяш­чаў сваю долю “дан­нікаў на Груш­цы” Кіе­ва-Пяч­эрска­му мана­сты­ру. Іншыя суўла­даль­нікі, аднак, не вель­мі паваж­лі­ва ставілі­ся да яго волі і раз-пораз спы­ня­лі выпла­ту мана­стыр­скай дані­ны. Да нас дай­шлі дзве судо­выя пас­та­но­вы, выклі­ка­ныя скар­га­мі мана­сты­ра. Адна з пас­та­ноў у 1524 г. заба­ра­ня­ла ўсту­пац­ца ў мана­стыр­скую дані­ну бра­там Іва­на Сакалін­ска­га, дру­гая ў 1530 г. – Кан­стан­ці­ну Фёда­раві­чу Кано­плі. Падоб­ная ж гісто­рыя адбы­ва­ла­ся з маёнт­кам Ста­рын­кі (мес­ца­з­на­ход­жанне не высвет­ле­на), част­кі яко­га былі пада­ра­ва­ны таму ж мана­сты­ру Іва­нам Сакалін­скім і Львом Фёда­раві­чам Каноп­ляй, але іншыя князі Сакалін­скія захо­валі пра­вы на яго.
133 Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca XIV wieku. S. 462; Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 9 (1511–1518). Užrašzymų knyga 9. P. 195.
134 Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca XIV wieku. S. 462.
65/38. Дом­ни­да Семе­нов­на Соко­лин­ская
~ кн. Семен Ямон­то­вич Под­бе­рез­ский (?-1540)
Коноп­ля-Баби­чи-Друц­кие
66/39. Иван Фёдо­ро­вич Коноп­ля-Соко­лин­ский-Друц­кий
б/д
67/39. Кон­стан­тин Фёдо­ро­вич Коноп­ля-Соко­лин­ский-Друц­кий (?-ок.1530)
Кан­стан­цін Фёда­равіч, стар­эй­шы сын кня­зя Фёда­ра Кана­плі й Але­ны Вага­ноўс­кай; ужо ў 1506 г. князь Кан­стан­цін Сакалін­скі атрым­лі­вае пры­вілей на 30 коп з корч­маў Аршан­скіх. У 1528 г. кароль Жыгі­монт ў зьвяз­ку з скар­гаю архі­манд­ры­та Пячор­ска­га наказ­вае кня­зю Кан­стан­ці­ну Кана­плі, каб не зьбіраў дані­ну й дахо­ды зь люд­зей у Груш­ках, якія нябож­чык князь Іван Сакалін­скі запі­саў на Пячор­скую царк­ву. У попі­се зем­скае служ­бы таго ж году князь Кан­стан­цін Кана­п­ля запі­са­ны пас­таві­ць адна­го каня. Праз хут­кі час князь Кан­стан­цін быў забіты баяры­нам Міка­ла­ем Юр’евічам, като­ра­му ў выніку скар­гі кня­гіні Кан­стан­ці­на­вай Кана­плі­най Настась­сі Юр’еўны пра забой­ства мужа, кароль пры­суд­зіў у 1534 г. выпла­ту кня­гіні 100 коп ды такую суму ў скарб.
Па кня­зю Кан­стан­ці­ну засталі­ся ўда­ва й доч­кі; уда­ва Настась­ся Юр’еўна была кня­зёў­наю Тала­чын­с­кай. Кня­гі­ня Кан­стан­ці­на­ва Кана­плі­на Настась­ся Юр’еўна Тала­чын­ская выклі­кае на суд зямяні­на Баг­да­на Дад­э­ру за неспра­вяд­лі­вы збор гро­шай зь ейна­га маёнт­ку Басеі. Настась­ся пашлю­ба­ва­ла­ся з Рама­нам Гарасі­мо­ві­чам; у 1549-1562 гг. жон­ка гарад­ні­ча­га, Віцеб­ская пані Рама­на­ва Гарасі­мо­ві­ча Настась­ся Юр’еўна, кня­гі­ня Тала­чын­ская суд­зіц­ца з уда­вою свай­го бра­та, паняй Гар­на­ста­е­вай ды ейным мужам за спад­чы­ну па баць­ку. У 1562 г. Рама­на­ва Гарасі­мо­ві­ча кня­гі­ня Настась­ся Юр’еўна Тала­чын­ская з сваім зяцем, ваявод­зі­чам Пад­ляс­кім Іва­нам Іеа­наві­чам Сапе­гам ды яго­най жон­каю, ейнай дач­кою, Баг­да­най Кан­стан­ці­наў­най Сакалін­с­кай выклі­ка­ю­ць Гар­на­ста­яў за спад­чы­ну па існя­зю Тала­чын­скім, бра­ту пані Рама­на­вай, i вый­гралі спра­ву. Яшчэ ў 1569 г. кароль, з ува­гі на скар­гу ваяво­ды Мен­ска­га, ста­рас­ты Камя­нец­ка­га Гаўры­лы Гар­на­стая, што ваявод­зіч Пад­ляс­кі пан Іван Сапе­га ад імя свай­го, цеш­чы Рама­на­вай Гарасі­мо­ві­ча­вай Настась­сі Юр’еўны Тала­чын­с­кай ды сва­ей жон­кі Ваг­да­ны Кан­стан­ці­наў­ны Сакалін­с­кай выклікаў на суд за маё­мась­ць кня­зя Васі­ля Юр’евіча Тала­чын­ска­га (род­на­га бра­та цеш­чы) позва­мі зам­ка­вы­мі (гро­дзкі­мі), лістом да ста­рас­ты Аршан­ска­га Філо­на Кміты Чар­на­быль­ска­га, наказ­вае п. Іва­ну, каб у спра­вах, што нале­жа­ць да судоў зем­скіх, позваў зам­ка­вых не выда­ваў.
~ жен. на Ана­ста­сии, доче­ри кн. Юрия Михай­ло­ви­ча Толо­чин­ско­го
68/39. Опран­ка Фёдо­ров­на Коноп­ля-Соко­лин­ская-Друц­кая
~ 1. Федор Шво­ки­ра
~ 2. Миха­ил Кужмич
69/39. Мари­на Фёдо­ров­на Коноп­ля-Соко­лин­ская-Друц­кая
~ Бог­дан Юра­ха
70/39. Лев Фёдо­ро­вич Коноп­ля-Соко­лин­ский-Друц­кий (?-1552)
Князь Леў, сын кня­зя Фёда­ра Кана­плі й яго­най дру­гое жон­кі, кня­зёў­ны Луком­скай, ужо ў 1540 г. як князь Леў Фёда­равіч Сакалін­скі выклі­кае на суд кня­зя Андр­эя Азер­ска­га за кры­ў­ды ў маёнт­ках. У 1546 г. князь Леў Фёда­равіч Кана­п­ля атрым­лі­вае част­ку спад­чы­ны па сваім баць­ку. У тым жа год­зе князь Леў Кана­п­ля разам зь іншы­мі кня­зя­мі Друц­кі­мі аба­ра­няе свае пра­вы на Дру­цак, на які прэт­эн­да­валі кн. Палу­бен­скія. У падоб­най спра­ве з Рыго­рам Пад­бяр­эс­кім у 1548 г. высту­па­ю­ць князі Друц­кія а між імі князь Леў Фёда­равіч Сакалін­скі. У тым жа год­зе князь Леў Кана­п­ля суд­зіц­ца з кня­зем Андр­эем Азяр­эц­кім за розь­ні­цу ў маё­мась­ці. Праз два гады ў Кана­пель­чы­цах (1550 г.) князь Леў Фёда­равіч Сакалін­скі ў пры­сут­на­сь­ці свай­го дзяд­зь­кі кня­зя Андр­эя Іва­наві­ча Азяр­эц­ка­га й бра­та, кня­зя Баг­да­на Андр­эеві­ча Сакалін­ска­га запі­свае на Пячор­скі мана­стыр люд­зей у Ста­рынш­чыне ды яшчэ ў 1551 г. князь Леў Фёда­равіч Сакалін­скі мае судо­вую спра­ву пра рабу­нак. Памёр у 1552 г., не пакі­нуў­шы нашчад­каў. У наступ­ным год­зе пра свае пра­вы на спад­чы­ну па кня­гіні Рат­ніц­кай (мелі пра­вы i Луком­скія) заявілі толь­кi доч­кі яго­нае сяст­ры Альж­бе­ты Ўла­ды­ка, народ­жа­най так­са­ма з Луком­скіх. На ім скон­чы­ла­ся галі­на кня­зёў Сакалін­скіх па мянуш­цы Кана­п­ля.
б/д
71/39. Федор Фёдо­ро­вич Коноп­ля-Соко­лин­ский-Друц­кий
б/д
72/39. дочь Фёдо­ров­на Коноп­ля-Соко­лин­ская-Друц­кая
73/39. Ели­за­ве­та Фёдо­ров­на Коноп­ля-Соко­лин­ская-Друц­кая
жена Федо­ра Вла­ды­ки
Озе­рец­кие-Баби­чи-Друц­кие
74/40. князь Андрей Ива­но­вич Друц­кий-Озе­рец­кий (ок.1490-1558)
1528 г., мая 8. Отры­вок пере­пи­си вой­ска Вели­ко­го кня­же­ства Литов­ско­го. ….Князь Анъ­д­рей Озе­рец­кой маеть ста­ви­ти осм коней…
Ста­ро­ста оршан­ско­го пове­та (1546-1558 (?))
1550 сен­тяб­ря 8 — сви­де­тель в вклад­ной гра­мо­те Льва Федо­ро­ви­ча Соко­лин­ско­го Кие­во-Печер­ско­му мона­сты­рю людей дан­ни­ки в селе Ста­рин­щине.
Част­ка спад­чы­ны кня­зёў Крас­ных даста­ла­ся кня­зю Андр­эю Іва­наві­чу Азяр­эц­ка­му (уну­ку Фёда­ра Бабі­ча) і бра­там выш­эйз­га­да­на­га Іва­на Рама­наві­ча. Пэў­ны час набы­тая спад­чы­на заста­ва­ла­ся нераз­ме­жа­ва­най паміж імі, што пры­вя­ло ў 1546 г. да кан­флік­ту паміж Андр­эем Азяр­эц­кім і Дзміт­ры­ем Рама­наві­чам Від­зініц­кім [НГАБ. Ф. КМФ-18. Спр. 234. Арк. 71 адв. – 73.]. Андр­эй скард­зіў­ся, што пад­да­ныя Дзміт­рыя з маёнт­каў Худа­ва і Дакучын чыня­ць кры­ў­ды яго маёнт­кам Худа­ва і Пера­се­ка (усе ў сучас­ным Круп­скім раёне). У спра­ве пры­га­д­валі­ся так­са­ма ней­кія зем­лі Арцё­маўская і Кары­лаўская” (мес­ца­з­на­ход­жанне іх невя­до­мае). Андр­эй Азяр­эц­кі сцвяр­джаў, што “тыи зем­ли Арте­мов­ская и Кори­лов­ская спад­ком мне при­шли з делу по кня­зи Васи­льи Крас­ном, а Пере­сец­кая и Худов­ская – по деду моем по кня­зи Бабе в одде­ле при­шла”. На спра­ве, віда­воч­на, было наа­д­ва­рот – спад­чы­ну Васі­ля Крас­на­га скла­далі якраз Пера­се­ка і Худа­ва. Прад­стаўнік кня­зя Дзміт­рыя сцвяр­джаў, што спр­эч­ныя зем­лі ў Худа­ве заста­юц­ца нераз­ме­жа­ва­ны­мі, а ў асоб­ныя зем­лі Кары­лаўскую і Арцё­маўскую яго пад­да­ныя не ўсту­па­ю­ць. Нераз­ме­жа­ва­на­сць свед­чы­ць пра агуль­нае паход­жанне Худаўс­кай вод­чы­ны, раней нала­жаў­шай Васі­лю Крас­на­му (і яго сыну). Паз­ней доля Дзміт­рыя Від­зініц­ка­га перай­ш­ла ў спад­чы­ну да яго пасын­ка, кня­зя Гры­го­рыя Сен­ска­га, а доля Іва­на Азяр­эц­ка­га – да трох яго сыноў. У 1562 г. адзін з іх, Баг­дан Андр­эявіч Азяр­эц­кі, састу­піў сваю част­ку спад­чын­ні­кам кня­зя Сен­ска­га, панам Кор­са­кам. Пры гэтым пры­га­д­ва­юц­ца сёлы, што адно­сілі­ся да гэтай част­кі маёнт­ка Худа­ва: Калод­ні­ца, Пад­шый­ка, Хаты­нічы і Пера­се­ка (усе ў ваколі­цах возе­ра Сяля­ва), а так­са­ма Кры­вая і Мана­стыр­цы, змеш­ча­ныя ў ваколі­цах Друцка.Як ужо зга­д­ва­ла­ся выш­эй, доля ў Худа­ве нале­жа­ла так­са­ма кня­зям Друц­кім-Азяр­эц­кім — нашчад­кам Іва­на Сямё­наві­ча Бабы. Праў­нук апош­ня­га Андр­эй Іва­навіч Азяр­эц­кі ў 1546 г. меў гэтую долю яшчэ не раз­ме­жа­ва­най з доляй кня­зёў Любец­кіх. Перад смер­цю ў 1557 г. Андр­эй пакі­нуў завяш­чанне. З яго выні­кае, што кня­зям Азяр­эц­кім на Крупш­чыне нале­жа­ла, апра­ча Худа­ва, част­ка Груш­кі (сучас­ная Ігруш­ка). Свае ўла­дан­ні ён завяш­чаў пад­зя­лі­ць пароў­ну паміж тры­ма сына­мі, вылучы­ў­шы пэў­ную част­ку дахо­ду на пасаг дач­кам [18]. Дар­эчы, апош­ні пункт сыны, віда­ць, выка­налі не цал­кам, бо ў далей­шым адна з дачок, кня­зёў­на Марыя (ужо замуж­няя за Паў­лам Аст­ра­вец­кім), выму­ша­на была вес­ці з бра­та­мі судо­вую спра­ву наконт паса­гу. Урэш­це рэшт бра­ты вылучы­лі ёй на пасаг част­ку мацярын­скіх ула­дан­няў, а баць­коўскія цал­кам пакі­нулі за сабой [19].
Мет­ры­ка. Кн. 249. Арк. 38; Wolff J. Kniaziowie … S. 361.
Мет­ры­ка. Кн. 40. Арк. 457; Wolff J. Kniaziowie … S. 362.
[Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 362, 457. Тэкст гэтай гра­ма­ты гл. так­са­ма: Sapiehowie. Materyały historyczno-genealogiczne i majątkowe. T. 1. – Petersburg, 1890. Dodatek 32. S. 431 – 433.].
~ Анна Васи­льев­на Ске­пев­ская (1528,1559), Д:Вас.Дм.ГУЩИН-СКЕПЕВСКИЙ :Васи­ли­са
75/40. князь Семен Ива­но­вич Друц­кий-Озе­рец­кий (1522,1528)
помещ. 2С:Ив.Фед. БАБИЧ. :Ири­на.
При­хаб­ские
76/43. Кон­стан­тин Андре­евич кн. Друц­кий-При­хаб­ский
77/43. Фёдор Андре­евич кн. Друц­кий-При­хаб­ский
78/43. Анна Андре­ев­на При­хаб­ская
79/43. Мари­ны-Дони­мит­ры Андре­ев­на При­хаб­ская
Баби­че­вы
80/45. князь Гри­го­рий Семё­но­вич Баби­чев (1528)
кормл.Авнега(1528/33) 2С:Сем.Вас.Ив-ча
81/45. князь Кон­стан­тин Семё­но­вич
82/45. князь Иван Семё­но­вич (Васи­лий?) Баби­чев (1498,1524)
помещ.-Новг.-Шелон.пят. без­детн. 1С:Сем.Вас.Ив-ча
князь Васи­лий Семе­но­вич (а по родо­слов­цу Иван Семе­но­вич, даже не тре­тий сын Семе­на Васи­лье­ви­ча, а внук родо­на­чаль­ни­ка), — полу­чил от Ива­на III поме­стья в нов­го­род­ских пяти­нах, был родо­на­чаль­ни­ком нов­го­род­ской вет­ви, ско­ро пре­кра­тив­шей­ся и обо­га­тив­шей сво­и­ми вот­чи­на­ми род Юрия Васи­лье­ви­ча, и теперь суще­ству­ю­щий.
Пер­вые поме­щи­ки в Псков­ском крае, как и на всем Севе­ро-Запа­де Рос­сии, были доволь­но круп­ны­ми зем­ле­вла­дель­ца­ми. Из мате­ри­а­лов обыс­ка, про­во­див­ше­го­ся в поме­стье кня­зя Ива­на Ива­но­ви­ча Баби­че­ва после его гибе­ли в 1572 году, выри­со­вы­ва­ет­ся впе­чат­ля­ю­щая кар­ти­на поме­щи­чьей усадь­бы в селе Озер­цы Котор­ско­го пого­ста на тер­ри­то­рии совре­мен­но­го Плюс­ско­го рай­о­на. (…Двор боль­шой, на дво­ре хором две гор­ни­цы с ком­на­ты, да пова­луша, сени одны, повар­ня, дру­гая повар­ня естов­ная, две жит­ни­цы, дво­рец коню­шен­ной, на нем четы­ря конюш­ни, да сен­ник, да челя­ден­ной двор, на нем два под­кле­та, да изба, да за дво­ром пять дворъ­цов люц­ких…) В уса­ди­ще были 14 постро­ек жило­го и хозяй­ствен­но­го назна­че­ния. В 1572 году двор кня­зя Баби­че­ва был пуст: во вто­рой поло­вине XVI века на Севе­ро-Запа­де Рос­сии буше­вал тяже­лей­ший соци­аль­но-эко­но­ми­че­ский кри­зис.
Поме­стье Ива­на Баби­че­ва в Шелон­ской пятине соста­ви­ли зем­ли Л. Федо­ро­ва и М. Бер­де­не­ва, кон­фис­ко­ван­ные еще в 1481 г.
НПК. Т.2. С. 836; НПК. СПб., 1886. Т. 4. Ст. 102; НПК. Т. 5. Ст. 18, 21, 24.
83/45. князь Дани­ло Семё­но­вич Баби­чев
голо­ва в цар­ство­ва­ние Ива­на IV Васи­лье­ви­ча Гроз­но­го, 4-й из 6 сыно­вей кн. С. В. Баби­че­ва-Соко­лин­ско­го. В мар­те 1565 г. при­слан голо­вой в Полоцк, «в Новый город». Год смер­ти неиз­ве­стен. Потом­ства не оста­вил.
84/45. князь Дмит­рий Семё­но­вич Баби­чев
85/45. князь Андрей Семё­но­вич Баби­чев (1552,—1568.03.)
голо­ва, а затем вое­во­да в цар­ство­ва­ние Ива­на IV Васи­лье­ви­ча Гроз­но­го, млад­ший из 6 сыно­вей кн. С.В.
Баби­че­ва.
В Дво­ро­вой тет­ра­ди из Муро­ма (Тысяч­ная кни­га 1550 г. и Дво­ро­вая тет­радь 50-х годов XVI в. М.; Л., 1950. С. 157). Князь Андрей Баби­чев Друц­кий Озе­рен­ский в мае 1551 г., фев­ра­ле 1552 г., июле 1553 г., 1555 г., янва­ре, сен­тяб­ре 1556 г. был намест­ни­ком в Орше (Сбор­ник Рус­ско­го исто­ри­че­ско­го обще­ства. Т. 59. СПб., 1887. С. 349, 355, 382, 457, 484, 486, 531).1556 январь — намест­ник в Орше, писал в Смо­ленск намест­ни­ку кн. Пет­ру Андре­еви­чу Бул­га­ко­ву, что к царю идут послы от коро­ля Сигиз­мун­да Авгу­ста. В 1554/1555 г. писец во Вла­ди­мир­ском уез­де (Милю­ков П.Н. Спор­ные вопро­сы Финан­со­вой исто­рии Мос­ков­ско­го госу­дар­ства. М., 1892. С. 163; Духов­ные и дого­вор­ные гра­мо­ты вели­ких и удель­ных кня­зей XIV–XVI вв. М.; Л., 1950. С. 423). Андрей Баби­чев в 1558/59 г. мер­щик земель в Суз­даль­ском уез­де (Акты слу­жи­лых зем­ле­вла­дель­цев XV–начала XVII в. Т. 3. М., 2002. № 172). В янва­ре 1560 г. в вой­ске к Алы­сту был вто­рым голо­вой при пер­вом вое­во­де пере­до­во­го пол­ка, участ­во­вал в поко­ре­нии Полоц­ка и был остав­лен там намест­ни­ком. (Раз­ряд­ная кни­га 1475–1598 гг. М., 1966. С. 184). Голо­ва стрел. в Москве 1560 г. (Лето­пис. Нар­мац­ко­го). Дво­ря­нин 2-й ста­тьи на Зем­ском собо­ре в июле 1566 г. (Собра­ние госу­дар­ствен­ных гра­мот и договоров.Ч. 1. М., 1813. С. 551). В фев­ра­ле 1567 г. отправ­лен в Чер­кас­сы для горо­до­во­го дела по прось­бе кня­зя Темрю­ка (Пол­ное собра­ние рус­ских­ле­то­пи­сей. Т. 13. М., 2000. С. 407). «Отпу­стил царь и вели­кий князь для горо­до­во­го дела кня­зя Андрея княж Семе­но­ва сына Баби­че­ва да Пет­ра Про­та­сье­ва со мно­ги­ми людь­ми, да наряд, пуш­ки, пища­ли с ними в Чер­ка­сы послал, а велел на Тер­ке-реке Темгрю­ку-кня­зю по его чело­би­тью город поста­ви­ти» [ Кабар­ди­но-рус­ские отно­ше­ния в XVI-XVII вв. Т. 1. М., 1957., с. 13]. Так в низо­вьях р. Сун­жа на тер­ри­то­рии нынеш­ней Чеч­ни появ­ля­ет­ся пер­вая рус­ская кре­пость с воен­ным гар­ни­зо­ном, кото­рая ста­но­вит­ся кам­нем пре­ткно­ве­ния почти на сто­ле­тие меж­ду Тур­ци­ей, Кры­мом, а затем Ира­ном и Рос­си­ей.
Кн. Андрей Баби­чев был каз­нен в оприч­нине 6 июля 1568 г. (Скрын­ни­ков Р.Г. Цар­ство тер­ро­ра. СПб., 1992. С. 330, 532).
В 1595 г. за кня­зем Андре­ем Баби­че­вым была вот­чи­на веро­ят­но в Пья­нов­ской воло­сти Брян­ско­го (Труб­чев­ско­го) уез­да (Шума­ков С.А. Сот­ни­цы (1537–1597 гг.). Гра­мо­ты и запи­си (1561–1696 гг.). М., 1902. С. 199).
86/46. князь Фёдор Юрье­вич Баби­чев (1536)
в 1536 сын-боярск. помещ. 1С:Юр.Вас.Ив-ча
87/46. князь Дмит­рий Юрье­вич Баби­чев
88/46. князь Миха­ил Юрье­вич Колыш­ка Баби­чев
89/47. князь Андрей Бори­со­вич Баби­чев (1536,1558)
У Мели­ко­ва (Милю­ко­ва) Яко­ва Михай­ло­ва сына Ста­ро­го было сель­цо Крас­ное на р. Киро­хо­ти с дерев­ня­ми (269 чет­вер­тей) в Васи­льев­ском стане Рома­нов­ско­го уез­да, кото­рые он полу­чил по дело­вой 1536/1537 г. его отца Яко­ва Михай­ло­ва сына Ста­ро­го и кня­зя Андрея Бори­со­ва сына Баби­че­ва. По заклад­ной каба­ле 1558/1559 г. кня­зя А. Б. Баби­че­ва его отцу Яко­ву вла­дел дерев­ней Кар­по­в­ское, по каба­ле 1566/1567 г. (Яков был еще жив) дерев­ней Тарас­ко­во и по заклад­ной каба­ле 1580/1581 г. кня­ги­ни Анны Андре­евой жены Баби­че­ва с сыно­вья­ми И. Я. Ста­ро­му Милю­ко­ву – пусто­шью Сив­ко­во (Анто­нов А.В. Зем­ле­вла­дель­цы Рома­нов­ско­го уез­да по мате­ри­а­лам пис­цо­вой кни­ги 1593–1594 годов // Архив Рус­ской исто­рии. М., 2007. Вып. 8. С. 588). За Ива­ном Яко­вле­вым сыном Ста­ро­го в Васи­льев­ском стане Рома­нов­ско­го уез­да ста­рая отца вот­чи­на сель­цо Крас­ное с 10 дерев­ня­ми. Ска­за­но, что его отец Яков Ста­рой вла­де­ет вот­чи­ной по раз­дель­ной с кня­зем Андре­ем Бори­со­ви­чем Баби­че­вым в 1537/1538 г. (269 чет­вер­тей). Кро­ме это­го за Ива­ном дерев­ни (Кар­по­в­ское, Сив­ко­во), ранее при­над­ле­жав­шие кня­зю А. Б. Баби­че­ву и его вдо­ве кня­гине Анне (РГА­ДА. Ф. 1209. Оп. 1. Кн. 379. Л. 666-670).
~ Анна
90/47. князь Иван Бори­со­вич Баби­чев
91/48. князь Фёдор Михай­ло­вич Баби­чев
дво­ро­вый сын бояр­ский по Суз­да­лю.
Друц­кие (Баби­чи) мос­ков­ской вет­ви
92/49. Васи­лий Дмит­ри­е­вич
В 1508 г. вме­сте с бра­тья­ми кня­зья­ми Бог­да­ном и Андре­ем и пле­мян­ни­ком кня­зем Дмит­ри­ем Юрье­ви­чем, как заме­шан­ные в заго­вор кня­зя Глин­ско­го, вынуж­де­ны были бежать из Лит­вы в Моск­ву и посту­пить на служ­бу к вели­ко­му кня­зю Васи­лию III Иоан­но­ви­чу
93/49. Бог­дан Дмит­ри­е­вич
94/49. Андрей Дмит­ри­е­вич (1537,1557)
помещ. 1537 г. был тре­тьим вое­во­дой в Костро­ме, а затем вто­рым вое­во­дой в Плюс­се. В 1542 г. — вто­рым вое­во­дой пере­до­во­го пол­ка, а в 1543 г. — сно­ва вто­рым вое­во­дой в Плюс­се
95/49. Юрий Дмит­ри­е­вич (?-до 1508)
Гор­ские-Путя­ти­чи
96/52. князь Фёдор Михай­ло­вич Гор­ский (1528)
97/53. княж­на Мари­на Ива­нов­на Дуда­ков­ская Гор­ская
98/53. князь Вла­ди­мир Ива­но­вич Дуда­ков­ский Гор­ский (*ок.1490-1545)
кн. Дуда­ков­ский
у 1515 р. наміс­ник оршанський)На пачат­ку 16 ста­годдзя пача­ла­ся дзей­на­сць сама­га прык­мет­на­га з уну­каў Васі­ля Пуця­ці­ча – Улад­зі­мі­ра Іва­наві­ча Гор­ска­га . Ён нарад­зіў­ся каля 1490 г. і быў жана­ты са сва­ёй адда­ле­най рад­нёй – кня­зёў­най Дан­мітрай, адной з дачок Андр­эя Прых­аб­ска­га. Праз гэты шлюб ён набыў част­ку вот­чын згаслай галі­ны кня­зёў Прых­аб­скіх. У 1515 г. Улад­зі­мір атры­маў тую ж паса­ду, якую раней зай­маў яго цес­ць – намес­ніка ашмян­ска­га. На ёй ён пры­га­д­ва­ец­ца так­са­ма ў 1520 г. Памёр ён у 1545 г.
ж: Марина-Донимитра(?-п.1549) ,дочь кн. Андрея Кон­стан­ти­но­ви­ча Друц­ко­го-При­хаб­ско­го
99/53. князь Фёдор Ива­но­вич Дуда­ков­ский (?-1530)
кн. Дуда­ков­ский
в 1524 г. князь Васи­лий Полу­бин­ский, на тот момент вла­де­лец Круг­ло­го, судил­ся с вла­дель­цем сосед­не­го име­ния Дуда­ко­ви­чи Фёдо­ром Ива­но­ви­чем Дуда­ков­ским за оби­ды, кото­рые он нанёс Круг­лян­ским под­дан­ным кня­зя Полу­бин­ско­го.
ж: Доб­рух­на, дочь кн. Мат­вея Ники­ти­ча Мики­ти­ни­ча-Ряпо­лов­ско­го
100/53. князь Иван Ива­но­вич Дуда­ков­ский
Част­ку спад­чы­ны кня­зёў Крас­ных атры­малі праў­нукі Іва­на Пуця­ты – князі Гор­скія і Васіль Тала­чын­скі. У 1541 Іван Іва­навіч Гор­скі папра­каў свай­го стры­еч­на­га бра­та Фёда­ра Дзміт­ры­еві­ча Гор­ска­га ў тым, што той не пры­мае ўдзе­лу ў пра­ц­э­се з кня­зем Тала­чын­скім за спад­чы­ну Іва­на Крас­на­га.
кн. Дуда­ков­ский
101/53. княж­на Авдо­тья Ива­нов­на Дуда­ков­ская
Улад­зі­мір (каля 1490—1545) быу намес­ні­кам ашмян­скім (1515—20). Ён, яго бра­ты Фёдар (каля 1500—30) і Іван (каля 1500—пасля 1551) не мелі дзя­цей, спад­чы­на іх адыш­ла да сяст­ры Аудоц­ці (каля 1500—58), уда­вы Б. М.Храптовіча.тры сыны кня­зя Іва­на Гор­ска­га памер­лі ў пер­шай пало­ве XVI ст. без нашчад­каў. Спад­чын­ні­цай іх ула­дан­няў (у тым ліку і част­кі Гор­скай волас­ці з Чуры­лаві­ча­мі) ста­ла адзі­ная сяст­ра Аўдоц­ця — жон­ка пана Хра­б­то­ві­ча. Пас­ля яе смер­ці маён­так пад­ля­гаў роў­на­му пад­зе­лу паміж яе сынам і дач­кой у якас­ці «мацярын­ска­га». На прак­ты­цы, аднак, дач­ка Аўдоц­ці Баг­да­на са сваім мужам Ані­ке­ем Гар­на­ста­ем выку­пілі ў яе бра­та Пят­ра Хра­б­то­ві­ча яго долю маёнт­ка, аб’яднаўшы яе такім чынам са сва­ёй доляй [Wolff J. Kniaziowie … S. 137-138; Аддзел рука­пі­саў біб­ліят­экі Ака­д­эміі навук Літ­вы, ф. 1, спр. 164, л. 1.].
м: Бог­дан Мар­ти­но­вич Хреб­то­вич
Дети: Петр, Бог­да­на (за Ани­ке­ем Гор­но­ста­ем).
102/53. княж­на Мари­на Ива­нов­на Дуда­ков­ская
кнж. (1520?) помещ. 1Д:Ив.Вас. ДУДА. ГОР­СКИЙ
103/54. князь Фёдор Дмит­ри­е­вич (о.1480-о.1540)
кн. Гор­ский­ад маёнт­ка Бур­не­ука пад Друц­кам назы­вай­ся кн. Бур­не­ускім. Вало­дау так­са­ма маёнт­кам Ара­ва, быужа­на­ты з далё­кай сва­яч­кай кня­зёу­най Ган­най Андр­эе­у­най Друц­кай-Прых­аб­скай.
Фёдар Дзміт­ры­евіч так­са­ма меў сяст­ру, але, паколь­кі ў яго засталі­ся два сыны, маён­так ады­шоў у спад­чы­ну да іх, сяст­ра ж атры­ма­ла гра­шо­вы пасаг. Пры пад­зе­ле паміж сына­мі Фёда­ра доля ў Горах цал­кам адыш­ла да малод­ша­га, Абра­га­ма. Яго брат Рыгор атры­маў на кошт сва­ёй долі іншыя маёнт­кі.
Под­твер­жде­ние запи­сан­но­го кня­зем Федо­ром Гор­ским на цер­ковь Св. Нико­лая в Орше еже­год­но­го взно­са трех пудов меда, сде­лан­ное доче­рью его Алек­сан­дрой, быв­шей в заму­же­стве за Львом Ив. Рос­ким [руко­пись] : спи­сок. — [Б. м.], 1522.
ж: Анна(?-ок.1543),дочь кн. Андрея Кон­стан­ти­но­ви­ча Друц­ко­го-При­хаб­ско­го
104/54. княж­на Мария Дмит­ри­ев­на
м: Федор Михай­ло­вич Под­би­пя­та.
Путя­ти­чи и Путя­ти­ны
105/55. Фёдор Ники­тич
106/55. Иван Ники­тич (-1500)
107/55. Пётр Ники­тич
Был взят в плен литов­ца­ми под Оршей в 1514 г.
108/55. Васи­лий Ники­тич
109/55. Мат­вей Ники­тич
110/55. Давид Ники­тич
111/56. Васи­лий Бог­да­но­вич Путя­тич
112/56. Анна Бог­да­нов­на Путя­тан­ка (?-1576)
кн. Ган­на Бог­данів­на Путя­тан­ка Андрій­о­ва Масальсь­ка 13 люто­го
1587 р. запо­ві­ла похо­ва­ти її тут і від­пи­са­ла чер­нечій спіль­но­ті 3 копи
литовсь­ких гро­шів [ЦДІАК Украї­ни. – Ф. 25 (Луць­кий ґродсь­кий суд). – Оп. 1, спр.37, арк.200–200зв.];
м: кн. Андрей Пет­ро­вич Мосаль­ский (?-1571)
Толо­чин­ские
113/57. князь Васи­лий Юрье­вич Толо­чин­ский
пер­шы раз Васіль зга­да­ны ў адпра­ве гас­па­да­ра ўжо 8 люта­га 1509 г.: «Кн(я)
зю Васи­лью Толочын­ско­му 15 копъ гро­шеи тамъ жо (з вин доро­гиц­кихъ)» Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 8 (1499-1514). Užrašzymų knyga 8. P. 412.
Гэта зна­чы­ць, што Васіль нарад­зіў­ся не паз­ней за 1496 г. зга­да­ны ў попі­се 1528 г.
Фе­дзя Заслав­ская ра­зам з сы­нам Ан­д­рэ­ем скар­дзі­лі­ся на сяст­ру Ма­рыю з-за па­зы­ каў яе пер­ша­га му­жа В. Та­лачын­ска­га, страт з-за пад­да­ных на су­му 547 коп лі­тоў­скіх гро­шаў. Суд пры­няў ра­шэн­не аб кам­пен­са­цыі страт (1551). Пас­ля смер­ці ся­стры Фе­дзі яе ма­ё­масць Ло­шы­ца, Пры­лу­кі, ва­коль­ны Пры­лу­чак, Ка­чын, дан­ні­кі і ага­род­ні­кі ў Жы­лі­чах на Ру­сі і інш. па­дзя­лі­лі Та­мі­ла і Ма­рыя са сва­і­мі су­жэн­ца­мі (1557)AGAD, Zbiór Do­ku­men­tów Per­ga­mi­no­wych, sygn. 8665..
У 1544 г. ён за­пі­саў жон­цы 1/3 сва­іх ма­ён­т­каў, ся­род якіх Та­ла­чын, Рад­ча, Ляс­ная, част­ ка Друц­ка і да­ні­ны. Ён па­мер у 1546 г. [J. Wolff, Knia­zio­wie li­tew­sko-rus­cy od koń­ca czter­nas­te­go wie­ku…, s. 537-539;В. На­се­віч, Фе­а­даль­ныя ма­ён­т­кі і іх ула­даль­ні­кі, [у:] Па­мяць: Гіст.-да­кум. хро­ні­ка Круг­лян­ска­га р-на, Мінск 1996, с. 92-96, 117-119.]. У сва­ім та­ста­мен­це Ва­сіль ад­даў у апе­ку жон­ку ві­лен­ска­му ва­я­во­дзе Яну Гля­бо­ві­чу. Апош­ні не заў­сё­ды мог аба­ра­няць яе ін­та­рэ­сы, та­му за­га­даў рош­ска­му га­рад­ні­ча­ му Ра­ма­ну Бу­ра­му слу­жыць Ма­рыі, а пры не­аб­ход­нас­ці ра­зам з яго дуб­ро­вен­скім на­мес­ні­кам прад­стаў­ляць яе ін­та­рэ­сы ў су­дзе (1547)[AGAD, Ar­chi­wum Po­toc­kich z Ra­dzy­nia, sygn. 295, k. 103.]. Ён вы­сту­паў ад яе імя ў спра­ве з За­фе­яй Ку­ле­шоў­най, уда­вой па кня­ зю Баг­да­не Дру­ц­кі­м-Лю­­бе­ц­кім, з-за та­го, што яна гвал­тоў­на ад­ня­ла Му­раў­ніц­кую зям­лю, па­а­ра­ла ме­жы. Суд пры­няў ра­шэн­не па­кі­нуць спра­ву да паў­на­лец­ця дзя­цей Дру­ц­ка­­га-Лю­­бе­ц­ка­­га (1547)[Там жа, sygn. 300.].
~ Мария Бог­да­нов­на Заслав­ская.
114/57. Люд­ми­ла Юрьев­на Толо­чин­ская
Сё­стры Ва­сі­ля Люд­мі­ла і На­стас­ся Та­ла­чын­скія з цяж­кас­цю па­дзя­ лі­лі спад­чы­ну па бра­це (1549). А ў 1551 г. спра­ва раз­бі­ра­ла­ся пе­рад вя­лі­кім кня­зем лі­тоў­скім. Люд­мі­ла і На­стас­ся пат­ра­ба­ва­лі ад М. Зас­ лаў­скай вы­лу­чыць ім па­саг! Па­вод­ле су­до­ва­га ра­шэн­ня яна ім ні­чо­га не па­він­на вы­да­ваць з ма­ё­мас­ці, але ў 1555 г. пра­цэс ад­на­віў­ся 102. Важ­ ную ро­лю ў вы­ра­шэн­ні гэ­тай праб­ле­мы адыг­раў муж М. Зас­лаў­скай пад­скар­бі ВКЛ Іван Гар­на­стай. У сва­ім ліс­це да вя­лі­ка­га кня­зя лі­тоў­ ска­га Жы­гі­мон­та Аў­гу­ста з ве­дан­нем за­ка­на­даў­ства і звы­ча­яў ар­гу­ мен­та­ваў, што яго жон­ка не мае аба­вяз­каў ад­нос­на сяс­цёр: абедз­ве бы­ лі двой­чы за­му­жам і ат­ры­ма­лі ад баць­кі і бра­та вып­ра­ву; ня­ма та­ко­га звы­чаю, каб жон­ка бра­та вы­да­ва­ла за­муж яго сяс­цёр, ка­лі яны трэ­ці раз за­муж за­хо­чуць вый­с­ці; не вы­лу­чаць па­са­гі сёст­рам даз­ва­ляе пра­ ва даў­ні­ны. Ак­ра­мя та­го, пас­ля В. Та­ла­чын­ска­га не за­ста­ло­ся вя­лі­кіх ба­гац­цяў. Ма­рыя па­ха­ва­ла му­жа за свой кошт. За па­саг ёй бы­ло за­пі­ са­на ве­на, якое яна не па­він­на ні­ко­му ад­да­ваць. У кан­цы да­ку­мен­та бы­ла пры­пі­ска, што спра­ва вы­ра­шы­ла­ся на ка­рысць жон­кі103. Па­ра­лель­на быў дру­гі кан­ф­лікт па­між сёст­ра­мі Люд­мі­лай і На­стас­ сяй, да яко­га ме­лі да­чы­нен­не Гар­на­стаі. Пас­ля смер­ці бра­та Ва­сі­ля его са­мо­го и жо­ны его такъ и ска­тер­ти, руч­ни­ки, про­сти­ри и клю­чи от скри­ни жо­ны его (…)”.
115/57. Наста­сия Юрьев­на Толо­чин­ская
Виденецкие(Любецкие)
116/60. Васи­лий Рома­но­вич, князь Види­ниц­кий и Любец­кий
Коро­лев­ский при­двор­ный. Име­но­вал­ся так­же кня­зем Види­ниц­ким. Умер без­дет­ным.
117/60. Дмит­рий Рома­но­вич, князь Види­ниц­кий и Любец­кий (?-✞1558)
Коро­лев­ский при­двор­ный, полу­чив в 1533 г. име­ние Види­ни­цы, име­но­вал­ся обыч­но кня­зем Види­ниц­ким. В 1548 г. судил­ся с кня­зем Гри­го­ри­ем Под­бе­рез­ским за пра­во на часть горо­да Друц­ка, при­над­ле­жав­шую умер­ше­му без­дет­ным кня­зю Семе­ну Ямон­то­ви­чу Под­бе­рез­ско­му. Ліст кара­ля Жыгі­мон­та Ста­ро­га, склад­зе­ны ў Кра­ка­ве 3 (13 н. ст.) сакавіка 1532 г. Гэтым даку­мен­там кароль вяр­таў Хвой­нікі, Аст­рагля­давічы і Нава­сёл­кі зяцю С. Пала­зо­ві­ча кня­зю Дзміт­рыю Рама­наві­чу Від­эніц­ка­му (Любецкаму).Калі ў 1558 г. князь Дзміт­рый памёр, яго жон­ка пані Фен­на Пала­зоў­на запі­са­ла маёнт­кі на імя сына Богу­ша Любец­ка­га, але той пакі­нуў свет жывых бес­патом­ным.
Ціка­вую інфар­ма­цыю ў імкнен­ні адстой­ван­ня прын­цыпу выка­нан­ня аба­вяз­каў на дзяр­жа­ву гас­па­дар­скі­мі пад­да­ны­мі сумес­на з пры­ват­наўлас­ніц­кі­мі падае судо­вы раз­гляд спра­вы ў 1541 год­зе паміж кня­зем Дзміт­ры­ем Від­зініц­кім, яго жон­кай і іх пасын­ка­мі, сына­мі нябож­чы­ка кня­зя Іва­на Сен­ска­га, з адна­го боку, і з мяш­ча­на­мі і валаш­ча­на­мі рэчыц­кі­мі – з дру­го­га. Зем­леўла­даль­нікі мелі гас­па­дар­скае вызва­ленне ад выка­нан­ня сваі­мі пад­да­ны­мі роз­ных павін­на­сцяў разам з усѐй Рэчыц­кай волас­цю. Аднак і мяс­цо­выя валас­ная і гарад­ская ўла­ды тры­малі на руках гас­па­дар­скія гра­ма­ты з пацвер­джан­нем аба­вяз­ку выка­нан­ня рэчыц­кі­мі зем­леўла­даль­ні­ка­мі ўсіх павін­на­сцяў і служ­баў разам з астат­няй волас­цю. Таму мяс­цо­выя ўла­ды лічы­лі сябе пра­ва­моц­ны­мі дзей­ні­ча­ць вель­мі рашу­ча і жорст­ка. За адмо­ву люд­зей кня­зя Від­зі­нец­ка­га несці сумес­ныя аба­вяз­кі да іх пры­мя­ня­лі пабоі, забіралі ў іх жыў­на­сць, зня­воль­валі стар­ца і асоб­ных пад­да­ных кня­зя з сяла Калод­чыц­ка­га, спа­га­ня­лі гро­шы і пра­дук­ты хар­ча­ван­ня. Акра­мя таго, пад­да­ныя кня­зя Від­зі­нец­ка­га пры­му­шалі­ся да ўдзе­лу ў рамонт­на-будаўнічых рабо­тах над­зяр­жаў­ных ума­ца­ван­нях. Так, на іх уск­ла­д­ваў­ся аба­вя­зак пас­ла­ць трох чала­век да Гоме­ля і выда­ць на іх яшчэ 6 коп гро­шаў, а да Кіе­ва – 4 чала­век і 10 коп гро­шаў. Уліч­ва­ю­чы скла­да­на­сць спра­вы, яна была адклад­зе­ная да раз­гля­ду самім гас­па­да­ром [Литовь­ска Мет­ри­ка. Кн. 561. Ревізії українсь­ких зам­ків 1545 року / В. Кра­вчен­ко. – Київ, 2005. – 598 с, р. 120 – 122]. На дад­зе­ны момант не ўда­ло­ся высвет­лі­ць, чым завяр­шы­ла­ся ў рэш­це гэтая судо­вая спра­ва
~ Фен­на Семе­нов­на Поло­зов­на
118/60. Бог­дан Рома­но­вич Види­ниц­кий
— князь Види­ниц­кий; коро­лев­ский при­двор­ный. Как и бра­тья име­но­вал­ся кня­зем Види­ниц­ким. Женил­ся на бога­той наслед­ни­це Софии Довой­нян­ке и поло­жил нача­ло вет­ви рода,жившей в Лит­ве. Праз шлюб Баг­да­на Рама­наві­ча Любец­ка­га з літоўс­кай панен­кай Соф’яй Давой­най да яго нашчад­каў перай­шоў у 1530-я гг. так­са­ма маён­так Лунін у Пін­скім паве­це (сучас­ны Луні­нец­кі раён).
~ София Янов­на Довой­на
119/60. князь Януш Рома­но­вич Види­ниц­кий и Любец­кий (?-1542)
120/60. князь Иван Рома­но­вич Види­ниц­кий, Любец­кий и Друц­кий
Нам заста­ло­ся рас­па­вес­ці пра тую част­ку друц­кіх ула­дан­няў, якая з сама­га пачат­ку нале­жа­ла нашчад­кам Гры­го­рыя Сямё­наві­ча – кня­зям Від­зініц­кім. Сяд­зі­бай, ад якой паход­зі­ць іх про­звіч­ша, быў маён­так Від­зінічы (Відунічы) на поўнач ад Друц­ка. Апра­ча таго, ім нале­жаў маён­так Зага­роддзе на паў­ноч­ны захад ад Друц­ка [1]. У 1562 г. пры­га­д­ва­юц­ца паселіш­чы, што “пры­слу­халі” да яго: сусед­нія Гасты­нічы, Коца­вічы, Лоў­не­ва, Мура­ванічы, Лаўры­нічы, а так­са­ма больш адда­ле­ны Кія­вец ля верх­ня­га цяч­эн­ня ракі Бобр [2]. Паколь­кі за іх князь Іван Рама­навіч Любец­кі суд­зіў­ся з пана­мі Гар­на­ста­я­мі – на той час ула­даль­ні­ка­мі спад­чы­ны Васі­ля Тала­чын­ска­га, мож­на мер­ка­ва­ць, што зем­лі Зага­роддзя зна­ход­зілі­ся сумес­на ці церас­па­лос­на з зем­ля­мі маёнт­ка Тала­чын.
Вынікі гэта­га пра­ц­э­су фік­суе інвен­тар Друц­ка­га зам­ка, склад­зе­ны каля 1560 г. [3]. Ён апі­свае част­кі зам­ка­вых ума­ца­ван­няў (вежы і гарод­ні), пад­т­ры­манне якіх было ўсклад­зе­на на пад­да­ных з пэў­ных частак коліш­ня­га Друц­ка­га княст­ва. Наступ­ныя шэс­ць гарод­няў і “дом у сцяне паміж гарод­ня­мі” скла­далі “част­ку кня­зёў Любец­кіх з паней Хар­лін­с­каю” і адно­сілі­ся да маёнт­каў Від­зінічы і Зага­роддзе. На той час яны нале­жалі сумес­на кня­зю Іва­ну Рама­наві­чу Любец­ка­му-Відуніц­ка­му, яго пля­мен­ні­кам Богу­шу Дзміт­ры­еві­чу і Яну­шу Баг­да­наві­чу, а так­са­ма сяст­ры апош­ня­га Ганне Баг­да­наўне, жон­цы поль­ска­га шлях­ці­ча Міка­лая Хар­лін­ска­га. Да іх пры­ля­га­ла “част­ка кня­зёў Сакалін­скіх усіх удзель­нікаў гарод­ні чаты­ры і вежа споль­ная ўезд­ная”.
~ кнж. Оле­на Сол­та­нов­на Соколь­ская
~ кнж. Анна Бог­да­нов­на Заслав­ская, дочь Бог­да­на Ива­но­ви­ча Заслав­ский, кня­зя и Агра­фе­ны Ива­нов­ны Заслав­ской
~ Аппо­ло­ния Krzywiec h. Ostoja
[1] НГАБ. Ф. КМФ-18. Спр. 249. Арк. 280 – 282.
[2] Гэта выні­кае з таго, што адну дага­вор­ную гра­ма­ту Вітаўт пад­пі­саў у 1406 г. пад час зна­ход­жан­ня “в нашем двор­це в Копус­се”. Гл.: Полоц­кие гра­мо­ты / Сост. А. Л. Хорош­ке­вич. – М., 1977. Вып. 1. С. 108 – 113.
[3] Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 370.
121/60. княж­на Анна Рома­нов­на Любец­кая (1546,1571)
В июле 1565 года супру­га Нико­лая Ости­ка княж­на Ган­на Любец­кая, отве­чая на вызов её в суд, бра­тья­ми мужа: ста­ро­стой Брац­лав­ским Юри­ем и дво­ря­ни­ном гос­по­дар­ским Гри­го­ри­ем Юрье­ви­чем Ости­ка­ми, кото­рые её обви­ни­ли в том, что она яко­бы была повин­на в смер­ти мужа и в том, что она заклю­чи­ла с ним нечест­ное согла­ше­ние и в том, что она без их ведо­ма похо­ро­ни­ла. Она же обви­ни­ла их в напа­де­нии на усадь­бу Ковар­ско, уни­что­же­нии вла­де­ний, достав­ших­ся её доче­ри Ганне Михай­ловне супру­ге кня­зя Льва Сан­гуш­ко­ви­ча Кошир­ско­го. В 1566 князь Лев Сан­гуш­ко­вич был обви­нён супру­гой ста­ро­сты Рум­борк­ско­го и Крев­ско­го Нико­лая Ости­ка Ган­ной княж­ной Любец­кой в том, что он забрал из ящи­ка, где хра­ни­лись день­ги, 3000 чер­во­ных золо­тых и 3014 золо­тых в виде дра­го­цен­но­стей.
В 1570 году князь Лев Алек­сан­дро­вич Сан­гуш­ко­вич Кошир­ский про­дал Оста­фию Воло­ви­чу каш­те­ля­ну Трок­ско­му, под­канц­ле­ру и пр. за 1400 коп денег поло­ви­ну уса­деб Жиро­ви­чи в Дрест­ском пове­те и ули­цу мещан в Бре­сте, отпи­сан­ных ему в веч­ное вла­де­ние его женой Анной Нико­ла­ев­ной Остик, вла­дев­шей всем этим по пра­ву отчи­ны; и зало­жен­ное Воло­ви­чу, её мате­рью Анной Любец­кой супру­гой Пав­ла Соко­лин­ско­го под­ко­мо­рия Витеб­ско­го. В усадь­бе Каа­мень 23 декаб­ря 1571 года Лев Алек­сан­дро­вич Сан­гуш­ко­вич князь Кошир­ский напи­сал заве­ща­ние; в нём он напи­сал, что усадь­бу Любич, кото­рую он полу­чил в при­дан­ное за женой, он при­ка­зы­вал воз­вра­тить сво­ей тёще Анна Рома­новне княжне Любец­кой.
~ Мат­вей Дуб­ров­ский
~ М. Леварт
~ Андрей Непр­жец­кий
~ 1546 Мико­лай Юрье­вич Остик, тож вона не рані­ше 1547 р. наро­ди­ла від ньо­го доч­ку Ган­ну Мико­лаїв­ну, яка в 1564 р., тоб­то у 16−17 років, фігу­рує як дру­жи­на кня­зя Лева Олек­сан­дро­ви­ча Сан­гуш­ка-Кошерсь­ко­го .
~ кн. Павел Юрье­вич Соко­лин­ский

IV. Черновик

Во 2-й пол. 14 в., в прав­ле­ние в Д. к. сы­но­вей кн. Ми­хаи­ла Ми­хай­ло­ви­ча – кня­зей Дмит­рия Ми­хай­ло­ви­ча (1370-е гг.) и Ва­си­лия Ми­хай­ло­ви­ча (ум. по­сле 1392), про­изо­шёл окон­ча­тель­ный раз­дел во­лос­тей Д. к. на «дель­ни­цы». В Д. к. вы­де­лил­ся ста­рей­ший стол в г. Друцк, сам го­род раз­де­лён на тре­ти. По др.-рус. тра­ди­ции власть пе­ре­хо­ди­ла к стар­ше­му в ро­де из чис­ла пра­ви­те­лей Д. к. Вер­хов­ным сю­зе­ре­ном пра­ви­те­лей Д. к. в 1370-е гг. вы­сту­пал по­лоц­кий кн. Ан­д­рей Оль­гер­до­вич. Вме­сте с ним они уча­ст­во­ва­ли в по­хо­де кн. Оль­гер­да на Мо­ск­ву (1372) и на зем­ли Ли­вон­ско­го ор­де­на (1370-е гг.), а так­же в по­ли­тич. борь­бе в ВКЛ, раз­вер­нув­шей­ся по­сле смер­ти Оль­гер­да (1377). По-ви­­ди­­мо­­му, осе­нью 1377 сын В. М. Друц­ко­го – кн. Глеб (ум. 1411) в сви­те кн. Ан­д­рея Оль­гер­до­ви­ча отъ­е­хал в Псков, а за­тем в Мо­ск­ву. Он уча­ст­во­вал в Ку­ли­ков­ской бит­ве 1380, по­гиб в бою с вой­ска­ми ни­же­го­род­ских кня­зей под с. Лыс­ко­во. Его брат кн. Лев (ум. не ра­нее 1392), яв­ля­ясь близ­ким род­ст­вен­ни­ком («шваг­ром») ли­тов. кн. Ви­тов­та, вхо­дил в его бли­жай­шее ок­ру­же­ние, в 1384 ос­тав­лен Ви­тов­том в за­лож­ни­ках у ры­ца­рей Тев­тон­ско­го ор­де­на.

В борь­бе за власть в ВКЛ по­сле смер­ти Ви­тов­та (1430) пра­ви­те­ли Д. к. ак­тив­но под­дер­жа­ли вел. кн. ли­тов­ско­го Свид­ри­гай­ло. 8.12.1432 в бит­ве под Ош­мя­на­ми в плен к вел. кн. ли­тов­ско­му Си­гиз­мун­ду по­па­ли де­ти кн. С. Д. Друц­ко­го – кн. Дмит­рий Се­мё­но­вич Се­ки­ра (ум. ме­ж­ду 1432 и 1470) (ос­но­ва­тель ро­да кня­зей Дру­ц­ких-Зуб­ре­ви­ц­ких) и кн. Ва­си­лий Се­мё­но­вич Крас­ный (ум. по­сле 1448) (пре­док ро­да кня­зей Дру­ц­ких-­Крас­­ных), а так­же пред­ста­ви­тель дру­гой вет­ви пра­ви­те­лей Д. к. – кн. Фё­дор Ан­д­рее­вич Один­це­вич (ум. по­сле 1442). Один из пра­ви­те­лей Д. к. кн. Ми­ха­ил Се­мё­но­вич Ба­ла­бан (ум. 1435) по­гиб в бит­ве с вой­ска­ми Си­гиз­мун­да под Виль­ко­ми­ром.

Сын С. Д. Друц­ко­го – Иван Се­мё­но­вич Друц­кий (Ба­ба; ум. по­сле 1436), на­ме­ст­ник в По­лоц­ке (1407), а так­же по­том­ки друц­ких кня­зей – кня­зья А. А. и Г. А. Один­це­ви­чи – ус­та­но­ви­ли но­вые слу­жеб­ные свя­зи вла­дель­цев вот­чин и дер­жа­ний в Д. к. с вел. князь­я­ми мо­с­ков­ски­ми. Кн. И. С. Друц­кий (Ба­ба) сыг­рал важ­ную роль в раз­гро­ме вой­ска­ми вел. кн. мо­с­ков­ско­го Ва­си­лия II Ва­силь­е­ви­ча сил кн. Ва­си­лия Юрь­е­ви­ча Ко­со­го в 1436. От вну­ков И. С. Друц­ко­го (Ба­бы) про­ис­хо­дят ро­да кня­зей Дру­ц­ких-Со­ко­­лин­ских, Дру­ц­ких-Ко­­но­­п­лей, Дру­ц­ких-Озе­ре­ц­ких, Дру­ц­ких-При­­­ха­б­ских. В Рус. гос-ве наи­бо­лее за­мет­ную роль сыг­ра­ли кня­зья Ба­би­че­вы, по­том­ки сы­на И. С. Друц­ко­го (Ба­бы) – кн. Ва­си­лия Ива­но­ви­ча Ба­би­ча (ум. по­сле 1485), дочь ко­то­ро­го Аг­ра­фе­на Ва­силь­ев­на ста­ла же­ной вел. кн. ря­зан­ско­го Ива­на Ва­силь­е­ви­ча. Часть сов­ла­дель­цев Д. к. из этой вет­ви ро­да под­дер­жа­ла вос­ста­ние кн. М. Л. Глин­ско­го и в 1508 вме­сте с ним отъ­е­ха­ла на служ­бу в Мо­ск­ву. Млад­ший брат кн. И. С. Друц­ко­го (Ба­бы) – друц­кий кн. Иван Сё­ме­но­вич Пу­тя­та (ум. по­сле 1442), член Ра­ды вел. кня­зей ли­тов­ских Ви­тов­та и Свид­ри­гай­ло; от не­го про­ис­хо­дят неск. ро­дов, в т. ч. кня­зей Пу­тя­ти­ных, слу­жив­ших в ВКЛ и Рос­сии.

С нач. 15 в. пред­ста­ви­те­ли ди­на­стии пра­ви­те­лей Д. к. на­ча­ли вы­слу­жи­вать дер­жа­ния и вот­чи­ны за пре­де­ла­ми По­лоц­кой и Ви­теб­ской зе­мель, ос­ла­бе­ва­ет их связь с ро­до­вы­ми вла­де­ния­ми. Во 2-й пол. 15 в. часть вла­де­ний в Д. к. (Баг­ри­но­во, Голь­цо­во, Ший­ки и др.) пе­ре­шла в ру­ки Ягел­ло­нов. Не­ко­то­рые из них раз­да­ва­лись пред­ста­ви­те­лям ди­на­стии (напр., ок. 1442 с. При­ха­бы по­лу­чил в дер­жа­ние кн. Ф. А. Один­це­вич), а дру­гие – ли­тов. фео­да­лам (напр., с. Под­бе­ре­зье пе­ре­шло к князь­ям Ямон­то­ви­чам). Бла­го­да­ря бра­кам, об­ме­нам и по­куп­кам на тер­ри­то­рии Д. к. поя­ви­лись вот­чи­ны рус.-ли­тов. бо­яр­ских фа­ми­лий Гаш­толь­дов, Гор­но­ста­ев, Иль­и­ни­чей и Са­пег. Из них в кон. 15 – сер. 16 вв. скла­ды­ва­лись са­мо­сто­ят. ча­ст­ные вла­де­ния, ко­то­рые не бы­ли не­по­сред­ст­вен­но свя­за­ны с Д. к. По­сте­пен­но власть стар­ших в сво­их вет­вях кня­зей Друц­ких ог­ра­ни­чи­ва­лась рас­пре­де­ле­ни­ем трет­но­го вла­де­ния в Друц­ком зам­ке. Тем не ме­нее они по-пре­ж­­не­­му иг­ра­ли клю­че­вую роль в управ­ле­нии и су­де в По­лоц­кой и Ви­теб­ской зем­лях, вы­бо­рах ме­ст­но­го ар­хи­епи­ско­па. В ре­зуль­та­те адм. ре­фор­мы 1565–66 тер­ри­то­рия Д. к. во­шла в со­став зе­мель Ор­шан­ско­го по­ве­та ВКЛ.

Друц­кае княст­ва было адным з най­больш ста­ра­жыт­ных феадаль­ных ула­дан­няў на тэры­то­рыі Бела­русі. Яно ўзнік­ла ў пра­ц­э­се драб­лен­ня Полац­кай зям­лі – вот­чы­ны сла­ву­та­га Ўся­с­ла­ва Чарад­зея, што памёр у 1101 г. Маг­чы­ма, яшчэ пры яго жыц­ці Друцк мог быць вылу­ча­ны ва ўдзел адна­му з яго сыноў, аднак непа­ср­эд­ных зве­стак пра гэта ў лета­пі­сах не заха­ва­ла­ся. У 1116 г. Друцк не ўтва­раў асоб­на­га ўла­дан­ня – ён ува­х­од­зіў у Мен­скае княст­ва і нале­жаў сыну Ўся­с­ла­ва Гле­бу, супра­ць яко­га ваяваў кіеўскі князь Улад­зі­мір Мана­мах. Тады, а так­са­ма ў 1128 г. Друцк быў захопле­ны кіеўскі­мі вой­ска­мі, але ў далей­шым застаў­ся ў склад­зе Полац­кай зям­лі.

Далей­шы пра­ме­жак гісто­рыі Друц­ка­га княст­ва пагру­жа­ны ў змрок. Толь­кі з сяр­эд­зі­ны 14 ста­годдзя зноў пачы­на­ю­ць пры­га­д­вац­ца князі Друц­кія, якія былі васа­ла­мі мас­коўскіх і літоўскіх ула­да­роў. Невя­до­ма даклад­на, ці былі яны нашчад­ка­мі тых кня­зёў, што вало­далі Друц­кам у 12 ста­годдзі. Паход­жанне роду Друц­кіх было забы­та нават самі­мі яго прад­стаўні­ка­мі. Іх рада­вод, які знач­на паз­ней быў уне­се­ны ў расій­скія рада­вод­ныя кні­гі [9], віда­воч­на фік­ты­ў­ны: ён звяз­вае паход­жанне Друц­кіх з валын­скім кня­зем Аляк­сандрам Усе­ва­ла­даві­чам Белз­кім, які дзей­ні­чаў у 1230-я – 40-я гг. Аднак гэты князь памёр без нашчад­каў, у той час як рада­вод пры­пі­свае яму сына Рама­на (ні ў адным лета­пі­се такі князь не пры­га­д­ва­ец­ца), ад яко­га нібы­та і пай­шоў род Друц­кіх.

Не адпа­вя­да­ю­ць рэчаісна­сці і тыя згад­кі пра кня­зёў Друц­кіх, што змеш­ча­ны ў так зва­ных бела­рус­ка-літоўскіх лета­пі­сах [10]. Дасле­да­ван­ні пака­за­лі, што гэтыя лета­пі­сы былі ство­ра­ны ў 15 – 16 ста­годдзях, а ўсе звест­кі ў іх пра часы татар­ска­га нашэс­ця 1230-х гг. (менавіта ў сувязі з гэты­мі пад­зе­я­мі пры­га­д­ва­юц­ца князі Друц­кія) з’яўляюцца вымыш­ле­ны­мі. А вось паве­дам­ленне 1340 г. пра кня­зя Іва­на Друц­ка­га, які слу­жыў мас­коўс­ка­му кня­зю Іва­ну Калі­це, паход­зі­ць з лета­пі­саў, якія лічац­ца над­зей­ны­мі [11]. Яно свед­чы­ць, што ў той час адзін з прад­стаўнікоў гэта­га роду пакі­нуў сваю рад­зі­му і выехаў у Мас­коўс­кае княст­ва. Нашчад­каў у яго, зда­ец­ца, не заста­ло­ся.

Прыклад­на ў той жа час яшчэ адзін прад­стаўнік роду Друц­кіх – князь Васіль Міхай­лавіч – зра­біў ахвя­ра­ванне на кары­с­ць царк­вы Бага­ро­дзі­цы ў Друц­ку, надаў­шы ёй вёс­ку Мураўнічы (у сучас­ным Тала­чын­скім раёне) і мядо­вую дані­ну з волас­ці Худа­ва (у Круп­скім раёне). Запіс аб гэтым быў зроб­ле­ны на ста­рон­цы так зва­на­га Друц­ка­га еван­гел­ля. Спе­цы­я­лі­сты дату­ю­ць гэты запіс прыклад­на сяр­эд­зі­най 14 ст. [12].

У рада­вод­зе Друц­кіх сцвяр­джа­ец­ца, што ў міфіч­на­га рода­па­чы­наль­ніка Рама­на быў сын Міхаіл, а ў таго – сыны Васіль і Сямён. Абод­ва яны мелі сыноў з адноль­ка­вым іме­нем Дзміт­рый. Маг­чы­ма, памя­ць пра гэтыя пака­лен­ні заха­ва­ла­ся больш-менш адэк­ват­на. Існа­ванне Васі­ля Міхай­лаві­ча пац­вяр­джа­ец­ца запі­сам на ста­рон­цы еван­гел­ля, а існа­ванне адна­го з Дзміт­ры­еў – лета­піс­ным паве­дам­лен­нем пад 1372 г. У той час у склад­зе вой­ска, дасла­на­га вялікім кня­зем літоўскім Аль­гер­дам на дапа­мо­гу яго саюз­ніку Міхаі­лу Цвяр­ско­му, быў і князь Дзміт­рый Друц­кі [13]. Гэта свед­чы­ць, дар­эчы, што ў часы Аль­гер­да Друц­кае княст­ва было ўжо ў склад­зе Вяліка­га княст­ва Літоўска­га.

Маг­чы­ма, Васіль Міхай­лавіч жыў яшчэ на пачат­ку 1380-х гг., а маг­чы­ма, што ў той час быў іншы Васіль Друц­кі. Так ці інакш, але князь з такім іме­нем засвед­чыў адну з дар­чых гра­мат сына Аль­гер­да – Андр­эя Полац­ка­га, якая дату­ец­ца прыб­ліз­на гэтым часам [14]. Тады ж яшчэ адзін князь Друц­кі (невя­до­мы ства­раль­ні­кам рада­во­да) насіў імя Леў. Ён пакі­нуў след на ста­рон­цы гра­ма­ты, склад­зе­най Вітаўтам Кей­с­ту­таві­чам пад час яго эмі­гра­цыі ў Прусію ў 1384 г. (пас­ля таго, як баць­ка Вітаўта вялікі князь Кей­с­тут быў забіты па зага­ду Ягай­лы, а сам Вітаўт цудам уцёк з зата­ч­эн­ня). Свед­кам пры састаў­лен­ні гра­ма­ты быў князь Леў Друц­кі, яко­га Вітаўт назы­вае сваім шва­грам [15]. Нап­эў­на, гэты сва­як буду­ча­га вяліка­га кня­зя пас­ле­да­ваў за ім у эмі­гра­цыю і зна­ход­зіў­ся ў яго сві­це. Далей­шы лёс яго невя­до­мы, але нашчад­каў ён, нап­эў­на, не пакі­нуў.

Рада­вод паве­дам­ляе так­са­ма пра наступ­нае пака­ленне роду Друц­кіх: Андр­эя, сына Дзміт­рыя Васі­льеві­ча, і чаты­рох сыноў Дзміт­рыя Сямё­наві­ча – Сямё­на, Іва­на, Міхаі­ла і Аляк­сандра. Усе яны быц­цам бы ўдзель­ні­чалі ў ката­стра­фіч­най для вой­ска ВКЛ бітве з тата­ра­мі на рацэ Вор­ск­ле ў 1399 г., пры­чым Андр­эй, Іван, Міхаіл і Аляк­сандр загі­нулі ў ёй. Шэраг бела­рус­ка-літоўскіх лета­пі­саў пры­вод­зі­ць спі­сы кня­зёў, загі­нуў­шых на Вор­ск­ле. Гэтыя спі­сы не зусім супа­да­ю­ць паміж сабой, таму не могу­ць лічыц­ца зусім даклад­ны­мі [16]. Але ў іх пры­га­д­ва­юц­ца князі Міхаіл і Аляк­сандр Пад­бяр­эз­кія, а так­са­ма ней­кі Іван Дзміт­ры­евіч Кін­дыр і князь Андр­эй – “пасы­нак Дзміт­рыя” (нап­эў­на, гэтым Дзміт­ры­ем быў удзель­нік біт­вы на Вор­ск­ле ноў­га­рад-север­скі князь Дзміт­рый-Кары­бут Аль­гер­давіч, які, павод­ле рада­во­даў, дру­гім шлю­бам быў жана­ты з уда­вой Дзміт­рыя Васі­льеві­ча Друц­ка­га і прых­од­зіў­ся айчы­мам сыну апош­ня­га Андр­эю). Даслед­чык гене­а­ло­гіі бела­рус­ка-літоўскіх кня­зёў Юзаф Вольф выка­заў мер­ка­ванне, што пад імё­на­мі кня­зёў Пад­бяр­эз­кіх і Іва­на Кін­ды­ра высту­па­ю­ць трое сыноў Дзміт­рыя Сямё­наві­ча [17]. Сапраў­ды, неда­лё­ка ад Друц­ка зна­ход­зіў­ся ста­ра­жыт­ны маён­так Пад­бяр­эз­зе, зем­лі яко­га паз­ней ляжалі церас­па­лос­на з ула­дан­ня­мі кня­зёў Друц­кіх.

Увесь далей­шы род кня­зёў Друц­кіх пай­шоў ад адной асо­бы – Сямё­на Дзміт­ры­еві­ча. Ён у 1401 г. быў сярод дарадцаў Вітаўта, якія засвед­чы­лі акт уніі паміж Польш­чай і ВКЛ [18]. Паз­ней Сямён Дзміт­ры­евіч пры­га­д­ва­ец­ца ў адным бела­рус­ка-літоўскім лета­пі­се (Хроні­цы Быхаў­ца) пры апа­вя­дан­ні пра апош­ні шлюб поль­ска­га кара­ля Ўлад­зі­сла­ва-Ягай­лы. Абран­ні­цай кара­ля ста­ла юная кня­зёў­на Соф’я Галь­шан­ская, якая была дач­кой род­най сяст­ры Сямё­на Друц­ка­га – Аляк­сан­дры, выдад­зе­най за літоўска­га кня­зя Андр­эя Галь­шан­ска­га. Павод­ле лета­пі­са, заручы­ны Ягай­лы адбы­лі­ся пры непа­ср­эд­ным удзе­ле кня­зя Сямё­на, у сям’і яко­га выхоў­ва­ла­ся буду­чая кара­ле­ва пас­ля смер­ці сва­ёй маці [19]. З іншых кры­ніц вядо­ма, што шлюб Ягай­лы з Соф’яй Галь­шан­с­кай адбы­ў­ся ў 1422 г. Калі паве­дам­ленне Хронікі Быхаў­ца даклад­нае, то Сямён Друц­кі быў яшчэ жывы ў той час, аднак сярод под­пі­саў знат­ных асоб на роз­ных дзяр­жаў­ных актах 1420-х гг. яго под­піс не сустра­ка­ец­ца. Дата смер­ці яго даклад­на невя­до­мая. Не заста­ло­ся зве­стак і пра тое, хто была яго жон­ка, з якой ён пакі­нуў шэс­ць сыноў.

Сыны Сямё­на Дзміт­ры­еві­ча Друц­ка­га неад­на­ра­зо­ва зга­д­ва­юц­ца ў даку­мен­тах пер­шай пало­вы 15 ста­годдзя. З іх двое насілі адноль­ка­вае імя – Іван – і адроз­ні­валі­ся па мянуш­ках: Іван Баба і Іван Пуця­та. Даслед­чы­кі ліча­ць, што адным з іх быў той загад­ка­вы князь Іван Сямё­навіч, які двой­чы пры­га­д­ва­ец­ца (без про­звіч­ша) у гра­ма­тах 1409 г. у якас­ці полац­ка­га намес­ніка [20]. Паз­ней абод­ва Іва­ны, а так­сам трэці брат – Гры­го­рый (Рыгор) – былі, нап­эў­на, сярод кня­зёў і паноў, якія засвед­чы­лі сваі­мі под­пі­са­мі мір­нае пагад­ненне паміж ВКЛ і Тэўтон­скім орд­энам у 1422 г. Пры гэтым двое з іх пры­га­д­ва­юц­ца без про­зві­чаў, як Іван і Гры­го­рый Сямё­навічы, а яшчэ адзін – як Іван Пуця­та [21]. Маг­чы­ма, Гры­го­рый высту­пае крыху паз­ней (у неда­та­ва­най гра­ма­це) у якас­ці полац­ка­га намес­ніка [22]. Што да Іва­на Бабы і Іва­на Пуця­ты, то абод­ва яны ў 1424 г. былі ў склад­зе вой­ска, дасла­на­га Вітаўтам на дапа­мо­гу мас­коўс­ка­му кня­зю Васі­лю Дзміт­ры­еві­чу супра­ць татар [23].

Прык­мет­ную ролю адыг­ры­ваў і чацвер­ты з бра­тоў – Дзміт­рый Сямё­навіч, па мянуш­цы Сякі­ра. Ён упер­шы­ню пры­га­д­ва­ец­ца ў 1425 г., а ў 1427 атры­маў ад кара­ля Ўлад­зі­сла­ва шэраг надан­няў у Гарад­зен­скай і Шчучын­с­кай валас­цях. Ён жа быў намес­ні­кам абшыр­най Асцёр­скай волас­ці ў Кіеўс­кай зям­лі, на лева­бяр­э­ж­жы Дня­п­ра, пра што пры­га­д­ва­ю­ць больш познія звест­кі [24]. У кры­ні­цах Дзміт­рый неад­на­ра­зо­ва пры­га­д­ва­ец­ца з тыту­лам кня­зя Зуб­равіц­ка­га – ад маёнт­ка Зуб­р­э­вічы ў сучас­ным Аршан­скім раёне, дзе была яго галоў­ная сяд­зі­ба [25].

Трэ­ба адзна­чы­ць, што гэта быў час, калі выш­эй­шая ары­ста­кра­тыя ВКЛ скла­да­ла­ся з роз­ных па паход­жан­ні і вера­вы­знан­ні груп. Адну з іх ства­ралі прад­стаўнікі пану­ю­чай дына­стыі Геды­мі­наві­чаў – шмат­лікія родзічы вяліка­га кня­зя Вітаўта і кара­ля Улад­зі­сла­ва Ягай­лы. Павод­ле вера­вы­знан­ня част­ка іх была католі­ка­мі, а част­ка – пра­васлаў­ны­мі. Рад­ство з вялікім кня­зем забяс­пе­ч­ва­ла ім вель­мі высо­кі гра­мад­скі ста­тус, пра­ва зася­да­ць у вяліка­кня­жац­кай рад­зе і вало­да­ць вяліз­ны­мі вот­чы­на­мі (удзе­ла­мі), у якіх яны былі поў­ны­мі гас­па­да­ра­мі. Дру­гой дамі­ну­ю­чай групай было вуз­кае кола так зва­ных рад­ных паноў (“паноў-рады”), якія ўсе былі католі­ка­мі і паход­зілі з этніч­на літоўскіх баяр­скіх родаў. Узмац­ненне гэтай групы адбы­ло­ся пры вялікім князі Вітаў­це, які шукаў у ёй про­ці­ва­гу сва­воль­ным удзель­ным кня­зям. У 1413 г. на Гарад­зель­скім сой­ме прад­стаўнікі 47 літоўскіх родаў атры­малі гер­бы (запа­зы­ча­ныя з Польш­чы) і выключ­нае пра­ва на заняц­це выш­эй­шых пасад у дзяр­жаў­ным кіраўнічым апа­ра­це (ваяво­даў, мар­шал­каў, най­больш знач­ных намес­нікаў), якія давалі пра­ва на мес­ца ў вяліка­кня­жац­кай рад­зе. Фак­тыч­на гэтым пра­вам кары­ста­ла­ся больш вуз­кае кола – прыклад­на 10 – 15 най­больш замож­ных родаў (Маніві­давічы, Гаштаўты, Рад­зіві­лы-Осці­кавічы і інш.). Іх прад­стаўнікі менавіта ў гэты час імклі­ва набы­лі буй­ныя маёнт­кі, што даз­волі­ла ім зраў­няц­ца па багац­ці з удзель­ны­мі Геды­мі­наві­ча­мі, а часам і пера­ся­га­ць нека­то­рых з іх.

Трэц­юю групу ства­ралі нашчад­кі мяс­цо­вых кня­жац­кіх і най­больш знач­ных баяр­скіх родаў, пра­васлаў­ныя павод­ле вера­вы­знан­ня. Умо­вы Гарад­зель­ска­га пры­вілея 1413 г. не даз­ва­ля­лі ім зай­ма­ць выш­эй­шыя паса­ды ў новаўтво­ра­ных Вілен­скім і Троц­кім ваявод­ствах. Праў­да, пра­васлаў­ныя князі і бая­ры маглі ста­навіц­ца намес­ні­ка­мі ў паў­са­ма­стой­ных зем­лях, якія кары­сталі­ся так зва­ны­мі зем­скі­мі пры­віле­я­мі – Полац­кай, Віцеб­скай, Кіеўс­кай, Валын­с­кай і інш. Аднак гэтыя паса­ды звы­чай­на не давалі пра­ва зася­да­ць у вяліка­кня­жац­кай рад­зе, таму ад удзе­лу ў цэн­траль­ным кіра­ван­ні пра­васлаў­ныя роды былі фак­тыч­на адхі­ле­ны. Менавіта да гэтай групы адно­сілі­ся сыны Сямё­на Друц­ка­га. Таму той факт, што ім даз­во­ле­на было засвед­чы­ць дага­вор з Орд­энам, паказ­вае вель­мі высо­кі ста­тус бра­тоў Друц­кіх у кан­цы пана­ван­ня Вітаўта – амаль такі, як у Геды­мі­наві­чаў.

У часы карот­ка­га пана­ван­ня вяліка­га кня­зя Сві­дры­гай­лы Аль­гер­даві­ча (1430 – 1432) зна­ч­энне роду Друц­кіх заста­ва­ла­ся вель­мі вялікім, тым болей, што Сві­дры­гай­ла ў сва­ёй паліты­цы аба­піраў­ся ў роў­най сту­пе­ні як на каталіц­кую, так і на пра­васлаў­ную зна­ць. Дага­вор з яго бра­там Ягай­лам, кара­лём Польш­чы, у 1431 г. засвед­чы­лі сярод іншых кня­зёў Іван і Пуця­та Сямё­навічы, а так­са­ма іх брат Васіль [26]. Апош­ні, нап­эў­на, быў вядо­мы пад мянуш­кай Крас­ны (што зна­чы­ць “пры­го­жы”), пад якой яго пры­га­д­вае пры апі­сан­ні пад­зей 1431 г. поль­скі храніст Ян Длу­гаш, і зай­маў тады паса­ду віцеб­ска­га намес­ніка (“гаўп­т­ма­на”, як пазна­ча­на ў тага­час­най нямец­ка­моў­най кры­ні­цы) [27]. У тым жа год­зе Ян Длу­гаш упер­шы­ню пры­га­д­вае яшчэ адна­го з бра­тоў Друц­кіх — Міхаі­ла па мянуш­цы Бало­бан, які ўзна­чаль­ваў аба­ро­ну гора­да Кра­мя­нец на Падол­лі. Што да Дзміт­рыя Зуб­равіц­ка­га, то яму Хроніка Быхаў­ца пры­пі­свае істот­ную ролю ў кан­флік­це паміж Сві­дры­гай­лам і Ягай­лам. Павод­ле гэта­га лета­пі­са, жон­кай Дзміт­рыя быц­цам была “бра­тан­ка” (пля­мен­ні­ца) Ягай­лы і Сві­дры­гай­лы – Соф’я Жэд­зіві­даў­на, якой нале­жа­ла спад­чын­на­яе пра­ва на Падоль­скую зям­лю, з-за якой і сап­са­валі­ся адно­сі­ны паміж Польш­чай і ВКЛ [28]. Звест­кі гэтыя нель­га лічы­ць даклад­ны­мі, бо, хаця жон­ку Дзміт­рыя сапраў­ды звалі Соф’яй (яна пры­га­д­ва­ец­ца ў яго завяш­чан­ні), нія­ка­га Жэд­зіві­да сярод сыноў Аль­гер­да кры­ні­цы, апра­ча Хронікі Быхаў­ца, не веда­ю­ць. Гэтае паве­дам­ленне свед­чы­ць толь­кі пра тое, што ў час ствар­эн­ня азна­ча­най хронікі (у пер­шай пало­ве 16 ст.) захоў­ва­ла­ся памя­ць пра Дзміт­рыя Зуб­равіц­ка­га як пра акты­ў­на­га ўдзель­ніка пад­зей 1430-х гг.

У верас­ні 1432 г. Сві­дры­гай­ла быў скі­ну­ты з паса­да ў выніку змо­вы пра­поль­скі ары­ен­та­ва­ных кня­зёў і паноў, якія абвяс­цілі вялікім кня­зем Жыгі­мон­та Кей­с­ту­таві­ча. Гэта дало пач­а­так пра­цяг­лай гра­мад­зян­скай вайне, у якой Жыгі­мон­та пад­т­рым­лі­валі пера­важ­на заход­нія зем­лі ВКЛ, а Сві­дры­гай­лу – усход­нія. Князі Друц­кія ў гэтай бара­ць­бе ста­я­лі на баку Сві­дры­гай­лы. Тая ж Хроніка Быхаў­ца паве­дам­ляе, што ў бітве пад Ашме­най восен­ню 1432 г. у палон да Жыгі­мон­та тра­пілі Дзміт­рый Зуб­равіц­кі і яго брат Васіль Крас­ны, а ў бітве пад Віль­ка­мірам у 1435 г. загі­нуў князь Міхай­ла Бало­бан [29].

Рус­кія лета­пі­сы пры­га­д­ва­ю­ць лёс інша­га прых­іль­ніка Сві­дры­гай­лы – кня­зя Іва­на Бабы, які пас­ля пара­ж­эня Сві­дры­гай­лы выму­ша­ны быў уця­ка­ць праз Рыгу ў Пскоў, а затым перай­шоў на служ­бу да вяліка­га кня­зя мас­коўска­га, дзе “изpя­див свой полк с копьи по-литов­ски” [30]. Зда­ец­ца, там ён неў­за­ба­ве і памёр. Што да Іва­на Пуця­ты, то ён заста­ваў­ся побач са Сві­дры­гай­лам у 1437 г., калі той захоў­ваў яшчэ част­ку сваіх коліш­ніх ула­дан­няў – Кіеўскую зям­лю. Тады Пуця­та па-раней­ша­му ўва­х­од­зіў у склад яго рады [31]. У наступ­ным год­зе Сві­дры­гай­ла быў кан­чат­ко­ва выціс­ну­ты з ВКЛ і выму­ша­ны хавац­ца зя мяжой.

У 1440 г. вялікі князь Жыгі­монт быў забіты змоўш­чы­ка­мі, пас­ля чаго новым вялікім кня­зем быў абра­ны сын Улад­зі­сла­ва Ягай­лы — Казі­мір. У 1442 г. Казі­мір даз­воліў Сві­дры­гай­лу вяр­нуц­ца ў ВКЛ, дзе той атры­маў Валын­с­кае княст­ва. Тады ж, нап­эў­на, былі вер­ну­ты вот­чы­ны і апаль­ным прых­іль­ні­кам Сві­дры­гай­лы. У рэе­ст­ры пры­віле­яў на зямель­ныя ўла­дан­ні, пажа­ла­ва­ныя і пацвер­джа­ныя ад імя Казі­мі­ра вілен­скім ваяво­дам Даў­гір­дам (не паз­ней 1443 г. – даты смер­ці Даў­гір­да), назы­ва­ец­ца і Іван Пуця­та, яко­му даста­ла­ся “сла­бод­ка, што тры­маў князь Аляк­сандр Кін­дзе­равіч” [32] (нап­эў­на, так­са­ма адзін з кня­зёў Друц­кіх – сын загі­нуў­ша­га на Вор­ск­ле Іва­на Кін­ды­ра). Ужо пры новым вілен­скім ваявод­зе Гаштаў­це, пера­ем­ніку Даў­гір­да, Іва­ну Пуця­це была надад­зе­на “дзель­ні­ца” ней­ка­га Іваш­кі Тар­нойль­це­ва ў Аршан­скім паве­це [33].

Маёнт­кі тых, хто памёр аль­бо заста­ваў­ся ў эмі­гра­цыі, пера­да­валі­ся ў іншыя рукі. Пры Даў­гірд­зе літоўс­ка­му пану Міла­шу Вой­швілаві­чу было пера­дад­зе­на сяло Сян­но “на Рши и у Обол­цох” (на тэры­то­рыі Або­лец­кай волас­ці Аршан­ска­га паве­та), нале­жаў­шае раней Васі­лю Бабі­чу – сыну Іва­на Бабы, які, павод­ле іншых кры­ніц, разам з баць­кам з’ехаў у Мас­к­ву. Маён­так Прых­а­бы, вот­чы­на інша­га сына Іва­на Бабы – Кан­стан­ці­на Бабі­ча – быў пера­дад­зе­ны кня­зю Фёда­ру Адзін­ц­э­ві­чу [34]. Сам пан Даў­гірд атры­маў “у вот­чы­ну” маёнт­кі Цяце­рын і Мош­ка­ва [35], з якіх апош­ні, маг­чы­ма, раней нале­жаў камус­ці з кня­зёў Друц­кіх (аб гэтым буд­зе ска­за­на ніж­эй). Крыху паз­ней (у перы­яд з 1452 па 1458 гг., калі вілен­скім ваяво­дам быў пан Гаштаўт, а вілен­скім ваяво­дам – пан Суд­зівой) у тым жа рэе­ст­ры пры­га­д­ва­ец­ца наданне 6 чала­век кня­зю Васі­лю Гры­го­раві­чу – нап­эў­на, сыну ўжо памёр­ша­га на той час Гры­го­рыя Сямё­наві­ча Друц­ка­га.

Чацвер­ты брат, Дзміт­рый Зуб­равіц­кі, нап­эў­на, памёр на пачат­ку пана­ван­ня Казі­мі­ра. Заха­ваў­ся тэкст яго завяш­чан­ня на кары­с­ць жон­кі Соф’і і дзя­цей [36]. На жаль, яно дата­ва­на толь­кі 7-м індык­там (годам 15-гадо­ва­га кален­дар­на­га цыклу, пры­ня­та­га ў Візан­тыі і на Русі ў той час). Гэты індыкт пры­па­даў, у пры­ват­на­сці, на 1429 і 1444 гг. Хут­ч­эй за ўсё, завяш­чанне было зроб­ле­на ў 1444 г. Апош­ні брат — Васіль Крас­ны — быў жывы яшчэ ў 1448 г. калі ён у апош­ні раз пры­га­д­ва­ец­ца ў хроні­цы Яна Длу­га­ша.

У дру­гой пало­ве 15 ста­годдзя ніко­га з шас­ці сыноў Сямё­на Дзміт­ры­еві­ча Друц­ка­га, задец­ца, ужо не было ў жывых. Але ў іх засталі­ся шмат­лікія нашчад­кі, якія паклалі пач­а­так асоб­ным галі­нам роду Друц­кіх — адна­го з най­больш раз­галі­на­ва­ных родаў бела­рус­кай ары­ста­кра­тыі, прад­стаўнікі яко­га на ўсім пра­ця­гу існа­ван­ня ВКЛ зай­малі высо­кія дзяр­жаў­ныя і вай­с­ко­выя паса­ды, вало­далі маёнт­ка­мі ў роз­ных мяс­ці­нах Бела­русі і Украі­ны. Асоб­ныя прад­стаўнікі роду пера­ся­ля­лі­ся ў роз­ныя часы ў Расію і давалі пач­а­так рус­кім яго адгалі­на­ван­ням.

Звест­кі пра гісто­рыю гэта­га роду сабраў у свой час Ю. Вольф у грун­тоў­най пра­цы “Літоўска-рус­кія князі ад кан­ца чатыр­нац­ца­та­га ста­год­зя” [37]. Пера­важ­на на гэтай пра­цы грун­ту­юц­ца папяр­эд­нія пуб­ліка­цыі аўта­ра гэтых рад­коў, пры­све­ча­ныя гісто­рыі роду Друц­кіх [38]. Іх дапаў­ня­ю­ць пуб­ліка­цыі наконт расій­скіх адгалі­на­ван­няў – кня­зёў Бабі­ча­вых і Пуця­ці­ных [39]. У апош­нія гады ў даку­мен­тах так зва­най Мет­ры­кі ВКЛ (акта­вых кні­гах вяліка­кня­жац­кай кан­цы­лярыі) знойдзе­ны нека­то­рыя дадат­ко­выя звест­кі пра асоб­ных кня­зёў Друц­кіх, не ўлі­ча­ныя Ю. Воль­фам [40]. Яны даз­ва­ля­ю­ць крыху ўда­клад­ні­ць нашы веды пра зем­леўла­данне і дзей­на­сць прад­стаўнікоў гэта­га сла­ву­та­га роду.

У Іва­на Сямё­наві­ча Бабы было не менш 5 сыноў. З іх двое – Кан­стан­цін і Фёдар — засталі­ся ў ВКЛ і заха­валі за сабой (ці вяр­нулі пас­ля часо­вай стра­ты) баць­коўскія вот­чы­ны, а трое – Іван, Сямён і Васіль — з’ехалі ў Мас­к­ву, як і сам Іван Баба. Усе яго сыны, у адроз­ненне ад іншых кня­зёў Друц­кіх, спяр­ша пісалі­ся Бабі­ча­мі. У далей­шым нашчад­кі Кан­стан­ці­на Бабі­ча тыту­ла­валі­ся кня­зя­мі Прых­аб­скі­мі (гэты род абар­ваў­ся ў трэці калене, на яго ўну­ках у 16 ст.), а ад трох сыноў Фёда­ра Бабі­ча (Сямё­на, Фёда­ра і Іва­на) пай­шлі адгалі­на­ван­ні адпа­вед­на кня­зёў Сакалін­скіх ці Саколін­скіх (існа­валі да 18 ст., пры­чым адно іх адгалі­на­ванне ў сяр­эд­зіне 17 ст. перабра­ла­ся ў Расію), Каноп­ляў (згаслі ў 16 ст. на чацвер­тым калене — праў­ну­ках Фёда­ра Бабі­ча) і Азяр­эц­кіх (згаслі на пятым калене ў пачат­ку 17 ст.). Чацвер­ты сын Фёда­ра Бабі­ча, Васіль Шчар­ба­ты, нашчад­каў не меў.

Павод­ле расій­скіх рада­во­даў, сын Іва­на Бабы Васіль даў пач­а­так кня­зям Бабі­ча­вым, вядо­мым у Расіі на пра­ця­гу наступ­ных ста­годдзяў. Да таго ж мас­коўскія рада­во­ды веда­ю­ць чаты­рох бра­тоў (Васі­ля, Баг­да­на, Андр­эя і Юрыя Дзміт­ры­еві­чаў Друц­кіх), невя­до­мых па кры­ні­цах ВКЛ, якія нібы­та выехалі з ВКЛ пас­ля пара­ж­эн­ня мяця­жу Міхаі­ла Глін­ска­га ў 1508 г. Ю.Вольф палічыў іх прад­стаўні­ка­мі ней­кай асоб­най галі­ны роду Друц­кіх. Аднак больш вера­год­на, што то былі ўнукі Васі­ля Бабі­ча ад яго сына Дзміт­рыя, якія жылі ў Мас­коўс­кай дзяр­жа­ве з сама­га свай­го нара­дж­эн­ня. Пры­пі­сванне ім выез­ду з ВКЛ у 1508 г. – не болей чым гене­а­ла­гіч­ная леген­да. Два іншых сына Бабы, што засталі­ся ў Мас­кве, нашчад­каў не пакі­нулі. Адзін з іх, Сямён, у 1454 г. быў ваяво­дам мас­коўска­га кня­зя Васі­ля Цём­на­га і загі­нуў у бітве з тата­ра­мі на рацэ Аке [41]. Адзна­чым так­са­ма, што ў ліку кня­зёў, якія з’ехалі ў 1508 г. у Мас­к­ву, бела­рус­ка-літоўскія лета­пі­сы пры­га­д­ва­ю­ць кня­зя Іва­на Друц­ка­га (рода­па­чы­наль­ніка Азяр­эц­кіх, адна­го з сыноў Фёда­ра Бабі­ча) і Фёда­ра Фёда­раві­ча Каноп­лю (уну­ка Фёда­ра Бабі­ча). Іх нашчад­кі, аднак, засталі­ся ў ВКЛ.

Род Іва­на Сямё­наві­ча Пуця­ты пра­цяг­нулі яго сыны Міхай­ла, Васіль, Дзміт­рый і Іван Пуця­цічы. З іх у Дзміт­рыя Пуця­ці­ча сыноў не было. Міхай­ла Пуця­ціч меў сына Юрыя, які тыту­ла­ваў­ся кня­зем Шышаўскім, а сын апош­ня­га Васіль (на якім гэтая галі­на згас­ла ў 1546 г.) – кня­зем Тала­чын­скім. Ад Васі­ля Пуця­ці­ча пай­шлі князі Гор­скія, вядо­мыя ў ВКЛ да 18 ст. Адзін з яго сыноў, Юрый, у 1500 г. тра­піў у мас­коўскі палон у бітве на Вяд­ро­шы і ў далей­шым застаў­ся ў Мас­кве, дзе потым слу­жыў і яго сын Дзміт­рый Юр’евіч Друц­кі – кіраўнік аба­ро­ны супра­ць татар на рацэ Угрэ ў 1531 – 1534 гг. Ад Іва­на Іва­наві­ча пай­шлі князі Пуця­цічы ці Пуця­ці­ны, пры­чым у ВКЛ іх лінія пера­сек­ла­ся ўжо ў наступ­ным калене, на пачат­ку 16 ст. Ад яго ж вывод­зіў­ся род кня­зёў Пуця­ці­ных у Расіі. Праў­да, іх рода­па­чы­наль­нік – Мікіта Іва­навіч – у кры­ні­цах ВКЛ не зга­д­ва­ец­ца. Не выклю­ча­на, што ён уво­гу­ле паход­зіў не з кня­зёў Друц­кіх, а з мас­коўска­га баяр­ска­га роду, які так­са­ма меў про­звіш­ча Пуця­ці­ных. Прад­стаўнік гэта­га роду, дзяк Гры­го­рый Мікі­ціч па мянуш­цы Мянь­шой, быў знач­ным мас­коўскім дыпла­ма­там у 1510-я – 1520-я гг., а ў 1530-я — наб­лі­жа­най асо­бай вялі­кай кня­гіні Але­ны Глін­с­кай [42]. Маг­чы­ма, Пётр, Мацвей, Давыд, Васіль і Фёдар Мікі­цічы, якіх мас­коўскія рада­во­ды заліч­ва­ю­ць да кня­зёў Пуця­ці­чаў, на самай спра­ве былі бра­та­мі азна­ча­на­га Гры­го­рыя Мянь­шо­га, а іх нашчад­кі про­ста пры­пі­салі сабе кня­жац­кае паход­жанне.

Ад Гры­го­рыя Сямё­наві­ча застаў­ся сын Васіль, нашчад­кі яко­га вядо­мыя як князі Любец­кія (у 16 ста­годдзі пісалі­ся так­са­ма Від­зініц­кі­мі). Гэтая галі­на праіс­на­ва­ла ў Бела­русі і Украіне да кан­ца Рэчы Пас­палітай і мела пра­цяг у часы Расій­с­кай імпе­рыі. Трое іншых сыноў Сямё­на Дзміт­ры­еві­ча не пакі­нулі доў­гат­ры­ва­лых адгалі­на­ван­няў. У Міхаі­ла Бало­ба­на нашчад­каў не было ўво­гу­ле, у Дзміт­рыя Сякі­ры заста­ла­ся толь­кі дач­ка, а род Васі­ля Крас­на­га пера­сёк­ся ў 1516 г. на яго адзі­ным сыне Іване (які пера­жыў свай­го сына Дзміт­рыя).

Шмат­лікія галі­ны роду Друц­кіх у ВКЛ кары­сталі­ся адзі­ным гер­бам, вядо­мым як герб “Друцк” (на чырво­ным шчы­це — сяр­эбра­ны меч рука­яц­цю ўга­ру, аба­пал яго – чаты­ры зала­тыя паў­ме­ся­цы). Пра­васлаў­ныя роды не атры­малі поль­скія гер­бы разам з літоўс­кай ары­ста­кра­ты­яй у 1413 г., але мно­гія з іх кары­сталі­ся ста­ра­жыт­ны­мі там­га­па­доб­ны­мі зна­ка­мі, якія фак­тыч­на выкон­валі функ­цыю гер­баў. Яны змяш­чалі­ся на аса­бі­стых пячат­ках, а так­са­ма, нап­эў­на, выка­ры­стоў­валі­ся ў якас­ці клей­наў пры мар­кіроў­цы маё­мас­ці, пазна­ч­эн­ні зямель­ных межаў і інш. Ад гер­баў гэтыя зна­кі адроз­ні­ва­ла тое, што яны не мелі закон­ча­на­га выгля­ду: кож­ны прад­стаўнік роду, як праві­ла, уносіў у баць­коўскі знак пэў­ныя адме­ны, перат­ва­ра­ю­чы яго ў свой аса­бі­сты. Да нас дай­шлі пячат­кі, якія нале­жалі бра­там Іва­ну Бабе, Іва­ну Пуця­це і Васі­лю Крас­на­му. Дзве з іх заха­валі­ся пад­ве­ша­ны­мі да дага­вор­най гра­ма­ты 1431 г., пячат­ка Пуця­ты – адар­ва­най, але, нап­эў­на, ад гэтай жа гра­ма­ты [43]. На іх мож­на ўба­чы­ць рода­выя зна­кі, пра­та­ты­пам якіх, віда­воч­на, пас­лу­жы­ла адна выя­ва, паз­ней вядо­мая як герб “Друцк”. На пячат­ках трох бра­тоў Друц­кіх мы бачым такія вары­я­цыі: у Васі­ля васт­рыё мяча аба­піра­ец­ца на адмыс­ло­вы завіток, у Іва­на Бабы меч заме­не­ны на стра­лу, а ў Пуця­ты меч перат­ва­ры­ў­ся ў крыж, а паў­ме­ся­цы – у S-падоб­ныя лініі, што выход­зя­ць з верх­ня­га кан­ца кры­жа і ата­ча­ю­ць яго з бакоў. Паз­ней гэтыя вары­ян­ты не мелі пра­ця­гу, а герб зама­ца­ваў­ся ў класіч­ным выгляд­зе: меч і чаты­ры паў­ме­ся­цы.

Вар­та адзна­чы­ць, што рода­вая эмбле­ма Друц­кіх, вера­год­на, з’яўляецца выні­кам эва­лю­цыі так зва­на­га “трох­зуб­ца” – ста­ра­жыт­на­га зна­ка Руры­каві­чаў. Выры­янт гэта­га зна­ка, які ўжы­ваў­ся ўла­да­ра­мі Друц­ка, меў высо­кі пра­мы цэн­траль­ны зубец і акруг­ла загну­тыя да яго бака­выя. Такі знак, надра­па­ны на шыфер­ным пра­сві­цы, быў знойдзе­ны пры рас­коп­ках Друц­ка­га гарад­зіш­ча [44], а вель­мі падоб­ны на яго – на ган­чар­ный клей­нах ХІІ – ХІІІ стст. з Магілё­ва, што навод­зі­ць на дум­ку аб пры­на­леж­на­сці апош­ня­га ў той час да Друц­ка­га княст­ва [45]. Мож­на мер­ка­ва­ць, што ў пра­ц­э­се змен гэта­га зна­ка цэн­траль­ны зубец, дапоў­не­ны пера­кры­жа­ван­нем, перат­ва­ры­ў­ся ў меч, а закруг­ле­ныя бака­выя, адар­ваў­шы­ся ад яго – у дзве пары паўмесяцаў.Родавыя вот­чы­ны і іх лёс

Род кня­зёў Друц­кіх у 15 ста­годдзі быў не толь­кі адным з най­больш палітыч­на ўплы­во­вых, але і вало­даў вялікі­мі зямель­ны­мі маёнт­ка­мі. Боль­шас­ць з іх неў­за­ба­ве раз­д­раб­ніла­ся паміж шмат­лікі­мі нашчад­ка­мі, што было абу­моў­ле­на асаб­лі­вас­ця­мі ста­ра­жыт­на­га спад­чын­на­га пра­ва ВКЛ. Баць­коўскія вот­чы­ны пад­ля­галі роў­на­му пад­зе­лу паміж усі­мі сына­мі. Дач­кам заста­ваў­ся толь­кі гра­шо­вы пасаг, але ў выпад­ках, калі сыноў не было, маён­так такім жа чынам пера­ход­зіў да дачок. Да сяр­эд­зі­ны 16 ст. улас­нік не мог адволь­на завяш­ча­ць, дары­ць аль­бо пра­да­ва­ць рода­выя маёнт­кі (тыя, якія сам ён атры­маў у спад­чы­ну). З такіх вот­чын не менш чым дзве трэці павін­ны былі дастац­ца дзе­цям, а пры іх адсут­на­сці – больш адда­ле­ным родзі­чам па муж­чын­с­кай лініі. Трэцяя част­ка маг­ла быць адчу­жа­на, але, як праві­ла, на кары­с­ць жон­кі, яе родзі­чаў аль­бо дзя­цей ад інша­га шлю­бу.

Звест­кі аб феадаль­ных сяд­зі­бах (“два­рах”) кня­зёў Друц­кіх ста­но­вяц­ца маса­вы­мі ў 16 ста­годдзі, калі іх род ужо моц­на раз­галі­на­ваў­ся, а част­ка маёнт­каў перай­ш­ла да іншых родаў. Аднак на пад­ста­ве гэтых зве­стак мож­на больш-менш даклад­на вызна­чы­ць склад вот­чын рода­па­чы­наль­нікаў. Най­больш поў­ныя звест­кі тычац­ца зем­леўла­дан­ня нашчад­каў Іва­на Пуця­ты – кня­зёў Гор­скіх і Шышаўскіх (Тала­чын­скіх). Яны група­валі­ся ў трох абша­рах – непа­ср­эд­на ў ваколі­цах Друц­ка (Тала­чын, Дуда­ко­вічы, Бур­неўка, Гар­ба­чо­ва, Ара­ва, Рад­ча, Ста­ра­сел­ле, Лагоўш­чы­на і інш.), за Дня­пром — у вяр­хоўях рэк Проні і Басі (Басея, Горы, Гор­кі, Шыша­ва, Чуры­ла­ва, Юрка­ва) [46], а так­са­ма на левым бера­зе Бяр­эзі­ны (Зар­эм­цы, Белі­ча­ны, Чар­невічы). Апош­ні з гэтых абша­раў (на тэры­то­рыі сучас­на­га Чэрвень­ска­га раё­на) у 1505 г. быў завеш­ча­ны сынам Іва­на Пуця­ты Дзміт­ры­ем, які не меў нашчад­каў, адна­му з буй­ней­шых пра­васлаў­ных цэн­траў ВКЛ – Кіе­ва-Пяч­эрска­му мана­сты­ру [47].

Дар­эчы, ула­дан­ні кня­зёў літоўска­га паход­жан­ня Яман­таві­чаў-Пад­бяр­эз­кіх, што перай­шлі да іх пас­ля зга­сан­ня ней­кай галі­ны кня­зёў Друц­кіх, мелі такую ж струк­ту­ру: у 1541 – 42 гг. яны ўклю­чалі, апра­ча Бач­эй­ка­ва ў Полац­кай зям­лі, маён­так Пад­бяр­эз­зе (з “пры­сёл­ка­мі” Пера­ва­лоч­ня, Аст­ра­шап­кі, Баша­ро­ва, Палю­да­ва) паб­лі­зу Друц­ка, а так­са­ма част­кі волас­ці Басея за Дня­пром і Зар­эм­цаў (з сусед­ні­мі Лага­мі) за Бяр­эзі­най. Яман­таві­чам нале­жа­ла так­са­ма част­ка “дан­нікаў на Груш­цы” (паз­ней­шая Груш­ка-Гапо­наўская, сучас­ныя Гапо­навічы Круп­ска­га раё­на) і ў Ель­ня­нах (на сты­ку Круп­ска­га і Тала­чын­ска­га раё­наў) [48]. На жаль, кры­ні­цы не даз­ва­ля­ю­ць даклад­на пра­са­чы­ць, якім чынам гэтыя шмат­кі Друц­ка­га княст­ва тра­пілі да Яман­таві­чаў.

Нашчад­кі Іва­на Бабы вало­далі зем­ля­мі, што пры­ля­галі да Друц­ка з поўна­чы і паў­ноч­на­га захаду. Там зна­ход­зілі­ся два­ры Азер­цы (рода­вае гняз­до Друц­кіх-Азяр­эц­кіх) і Саколі­на (ула­данне Друц­кіх-Сакалін­скіх). Сярод маёнт­каў кня­зёў Азяр­эц­кіх у Мет­ры­цы ВКЛ пры­га­д­ва­ец­ца так­са­ма Новае Сяло побач з Азер­ца­мі, а іх родзічы князі Кано­плі вало­далі сусед­ні­мі Кана­пель­чы­ца­мі. Кня­зям Сакалін­скім нале­жа­ла сяло Вало­са­ва ля выто­каў ракі Бобр, а сусед­ні маён­так Рыдам­ля ў верх­нім цяч­эн­ні ракі Усвей­кі чацве­ра сыноў Фёда­ра Бабі­ча ў сяр­эд­зіне 15 ст. пада­ра­валі Чар­эй­с­ка­му мана­сты­ру [49]. Усе азна­ча­ныя паселіш­чы, віда­воч­на, зай­малі суц­эль­ны зямель­ны абшар, які некалі нале­жаў Іва­ну Бабе, а затым яго сыну Фёда­ру. Апра­ча таго, іх нашчад­кам сумес­на нале­жалі част­кі больш адда­ле­на­га маёнт­ка Груш­ка (сучас­ная Ігруш­ка ў Круп­скім раёне), сумеж­ныя з аднай­мен­ным маёнт­кам Пад­бяр­эз­кіх. Унук Фёда­ра Бабі­ча Іван Сямё­навіч Сакалін­скі нед­зе ў пер­шай чвэр­ці 16 ст. завяш­чаў сваю долю “дан­нікаў на Груш­цы” Кіе­ва-Пяч­эрска­му мана­сты­ру. Іншыя суўла­даль­нікі, аднак, не вель­мі паваж­лі­ва ставілі­ся да яго волі і раз-пораз спы­ня­лі выпла­ту мана­стыр­скай дані­ны. Да нас дай­шлі дзве судо­выя пас­та­но­вы, выклі­ка­ныя скар­га­мі мана­сты­ра. Адна з пас­та­ноў у 1524 г. заба­ра­ня­ла ўсту­пац­ца ў мана­стыр­скую дані­ну бра­там Іва­на Сакалін­ска­га, дру­гая ў 1530 г. – Кан­стан­ці­ну Фёда­раві­чу Кано­плі [50]. Падоб­ная ж гісто­рыя адбы­ва­ла­ся з маёнт­кам Ста­рын­кі (мес­ца­з­на­ход­жанне не высвет­ле­на), част­кі яко­га былі пада­ра­ва­ны таму ж мана­сты­ру Іва­нам Сакалін­скім і Львом Фёда­раві­чам Каноп­ляй, але іншыя князі Сакалін­скія захо­валі пра­вы на яго [51].

Сыну Іва­на Бабы Васі­лю да яго ад’езду ў Мас­к­ву нале­жаў маён­так Сян­но (сучас­ны рай­ц­энтр). Паколь­кі ў рэе­ст­ры надан­няў Казі­мі­ра ён звяз­ва­ец­ца не з Друц­кам, а з вяліка­кня­жац­кі­мі маёнт­ка­мі Орша і Аболь­цы, мож­на мер­ка­ва­ць, што Сян­но не нале­жа­ла да ста­ра­жыт­ных вот­чын Іва­на Бабы, а было аса­бістай выслу­гай яго сына. Такім жа чынам інша­му сыну, Фёда­ру Бабі­чу (“Баби­чу Мень­шо­му”) былі пры вілен­скім ваявод­зе Гаштаўту ў шосты індыкт (1443 ці 1458 г.) пера­дад­зе­ны ней­кія маёнт­кі, якія раней тры­маў Міхаіл Яман­тавіч [52].

Яшчэ адна­му сыну Іва­на Бабы, Кан­стан­ці­ну, нале­жаў маён­так Прых­а­бы ў вяр­хоўях ракі Адроў, ад яко­га яго нашчад­кі пісалі­ся кня­зя­мі Прых­аб­скі­мі. Сярод спад­чы­ны Прых­аб­скіх паз­ней (ужо пас­ля зга­сан­ня муж­чын­с­кай галі­ны роду) пры­га­д­ва­юц­ца Сялец, Мош­ка­ва і Лама­чын на левым бера­зе таго ж Адро­ва, Куцей­на на Дня­п­ры ля самай Оршы, а так­са­ма Обаль і Госмір у Віцеб­скім паве­це [53]. Не выклю­ча­на, што нека­то­рыя з гэтых маёнт­каў не ўва­х­од­зілі ў пер­ша­па­чат­ко­вую спад­чы­ну Кан­стан­ці­на Бабі­ча, а былі набы­ты ім ці яго нашчад­ка­мі паз­ней. Аднак пра іх даў­нюю пры­на­леж­на­сць да Друц­ка­га княст­ва ўскос­на свед­чы­ць тое, что ў інвен­та­ры 1562 г. гэтыя абша­ры пазна­ча­ны як нале­жа­чыя да маёнт­ка Мош­ка­ва [54]. Ёсць шэраг дока­заў таго, што гэты маён­так у сваю чар­гу нале­жаў да Друц­ка не паз­ней 1430-х гг. Прыклад­на на пачат­ку 1480-х гг. пры­га­д­ва­ец­ца ней­кая кня­гі­ня Фёда­ра­ва Мош­каўская, якой нале­жалі зем­лі паміж Люба­шан­скім ста­ро­ствам, ула­дан­ня­мі ўда­вы кня­зя Міт­кі Зуб­равіц­ка­га і ўда­вы пана Іва­на Хад­кеві­ча. Ю. Вольф лічы­ць, што яе спад­чын­ні­ца­мі былі Баг­да­на, жон­ка кня­зя Міха­ла Кама­рыц­ка­га, і Ган­на, жон­ка кня­зя Міха­ла Жыж­эм­ска­га, якія састу­пілі пану Аль­бр­эхту Гаштаўту свой маён­так Кама­ры­чы (у сён­няш­нім Быхаўскім раёне, неда­лё­ка ад Нова­га Быха­ва) [55]. Пры гэтым адзін з дар­чых запі­саў Ган­ны Жыж­эм­скай, склад­зе­ны каля 1531 г. у Мош­ка­ве (што свед­чы­ць пра пры­на­леж­на­сць ёй і гэта­га паселіш­ча) пры­га­д­вае так­са­ма “части спад­ку в добрах Одруц­ких” [56]. Зна­чы­ць, Друцк, Мош­ка­ва і Кама­ры­чы некалі ўтва­ралі адзін з удзе­лаў, на якія пад­зя­ля­ла­ся Друц­кае княст­ва.

Вель­мі падоб­ную струк­ту­ру мелі і ўла­дан­ні кня­зя Дзміт­рыя Сякі­ры Зуб­равіц­ка­га. У яго завяш­чан­ні на кары­с­ць жон­кі і дзя­цей пры­га­д­ва­юц­ца два­ры Зуб­р­э­вічы і Хімы (на пра­вым бера­зе Дня­п­ра, паміж Друц­кам і Оршай), а так­са­ма адда­ле­ныя Быхаў (паз­ней­шы Новы Быхаў), Добас­на (у сучас­ным Кіраўскім раёне) і дан­нікі ў Тур­цы (сярод зем­ляў тага­час­най Свіслац­кай волас­ці, зараз у Клі­чаўскім раёне). З выш­эйз­га­да­най спад­чы­ны кня­гіні Мош­каўс­кай Кама­ры­чы сапраў­ды непа­ср­эд­на межа­валі з Новым Быха­вам, тага­час­ным ула­дан­нем уда­вы кня­зя Зуб­равіц­ка­га. Што да зямель, памеж­ных з ула­дан­ня­мі Іва­на­вай Хад­кеві­ча­вай і Люба­шан­скім ста­ро­ствам, то імі мусі­ла быць ней­кая част­ка буй­но­га маёнт­ка Ста­ры Быхаў, абшар яко­га сягаў на захад­зе за раку Дру­ць, да ўсход­няй част­кі Клі­чаўска­га раё­на, дзе суты­каў­ся з Люба­шан­скім ста­ро­ствам. Не выклю­ча­на, што ўла­дан­ні Іва­на Хад­кеві­ча ў Ста­рым Быха­ве (паз­ней гэта была адна з галоў­ных вот­чын яго нашчад­каў) так­са­ма спяр­ша нале­жалі да ней­кай згаслай галі­ны Друц­кіх.

Дач­ка Дзміт­рыя Сякі­ры Мары­на, на якую з пры­чы­ны адсут­на­сці сыноў перай­шлі ўсе яго маёнт­кі, вый­ш­ла за кня­зя Сямё­на Сямё­наві­ча Траб­ска­га з роду кня­зёў Галь­шан­скіх. Пера­жы­ў­шы мужа і адзі­ную дач­ку (жон­ку літоўска­га пана Мар­ці­на Гаштаўта), яна ў 1496 г. завяш­ча­ла свае вот­чы­ны ўну­ку – Аль­бр­эхту Мар­ці­наві­чу Гаштаўту [57] (таму сама­му, які паз­ней прыд­баў сумеж­ныя Кама­ры­чы з удзе­лам у Друц­ку). Дар­эчы, яму ж нале­жа­ла і част­ка Ста­ра­га Быха­ва (у пры­ват­на­сці, сяло Алень ля мяжы сучас­на­га Магілёўска­га раё­на з Быхаўскім), з-за якой яго сын Станіслаў у 1541 г. меў спра­ву з Аляк­сандрам Іва­наві­чам Хад­кеві­чам [58]. Вера­год­на, гэта была якраз тая спад­чы­на кня­гіні Мош­каўс­кай ля мяжы Люба­шан­с­кай волас­ці, што перай­ш­ла ад яе дзя­цей да Гаштаўта.

З паз­ней­шых пад­зей выні­кае, што част­ка Быха­ва і Мош­ка­ва ўва­х­од­зі­ла так­са­ма ва ўдзел Васі­ля Крас­на­га. Лёс гэта­га ўдзе­ла, перай­шоў­ша­га да яго сына Іва­на, у далей­шым быў даволі заблы­та­ным. У 1516 г., неза­доў­га да сва­ёй смер­ці, князь Іван Васі­льевіч Крас­ны запі­саў сва­ёй дру­гой жон­цы Марыне Іва­наўне (з роду кня­зёў Яўну­цеві­чаў-Заслаўскіх) трэц­юю част­ку сваіх вот­чын, якой ён мог адволь­на рас­па­ра­джац­ца. У гэтую част­ку ўвай­шлі Бобр і Сака­лавічы з дан­ні­ка­мі на рацэ Бобр (у сучас­ным Круп­скім раёне), а так­са­ма ней­кі двор Неда­хо­даў [59]. Пад апош­нім, нап­эў­на, трэ­ба разу­ме­ць част­ку ста­ра­жыт­най волас­ці Худа­ва, якая пры­га­д­ва­ец­ца яшчэ ў запі­се Друц­ка­га еван­гел­ля. Цэнтр яе змяш­чаў­ся на бера­зе Худаўска­га возе­ра, на поўна­чы сучас­на­га Круп­ска­га раё­на. Паколь­кі Іван Крас­ны не пакі­нуў пра­мых нашчад­каў, астат­нія дзве трэці яго вот­чын былі пад­зе­ле­ны паміж іншы­мі галі­на­мі роду Друц­кіх і нават іх родзі­ча­мі па жано­чай лініі. Як мож­на мер­ка­ва­ць, сяст­ра Іва­на была жон­кай полац­ка­га баяры­на Баг­да­на Быст­р­эй­ска­га. Сын апош­ня­га Яцка Баг­да­навіч у 1542 г. пры­га­д­ваў “спа­док по деду Васи­лю Крас­ном”, які пры­паў на яго пас­ля маці. У гэтую спад­чы­ну ўва­х­од­зілі маёнт­кі Быхаў і Мош­ка­ва (даклад­ней – част­кі ў іх) [60].

Част­ку спад­чы­ны кня­зёў Крас­ных атры­малі праў­нукі Іва­на Пуця­ты – князі Гор­скія і Васіль Тала­чын­скі. У 1541 Іван Іва­навіч Гор­скі папра­каў свай­го стры­еч­на­га бра­та Фёда­ра Дзміт­ры­еві­ча Гор­ска­га ў тым, што той не пры­мае ўдзе­лу ў пра­ц­э­се з кня­зем Тала­чын­скім за спад­чы­ну Іва­на Крас­на­га. У 1547 г. уда­ва памёр­ша­га крыху раней Васі­ля Тала­чын­ска­га Марыя (з кня­зёў Заслаўскіх) абві­на­ва­ч­ва­ла Іва­на Рама­наві­ча Від­зініц­ка­га (які быў праў­ну­кам інша­га бра­та Васі­ля Крас­на­га — Гры­го­рыя Сямё­наві­ча) ў кры­ў­дах у сумес­ным маёнт­ку Худа­ва [61]. У 1551 г. сёст­ры Васі­ля Тала­чын­ска­га суд­зілі­ся з яго ўда­вой за маёнт­кі і пры­га­д­валі, апра­ча інша­га, “спа­док Васи­льев­ский у Друц­ку в зам­ке и месте, и в селе теж Коха­но­ве и в Худо­ве” [62]. Такім чынам, гэтая част­ка спад­чы­ны ўклю­ча­ла, апра­ча Худаўс­кай волас­ці, маён­так Коха­на­ва паміж Друц­кам і Оршай. У ім так­са­ма была доля кня­зёў Любец­кіх (Від­зініц­кіх). Калі ўда­ва Васі­ля Тала­чын­ска­га вый­ш­ла дру­гім шлю­бам за пана Іва­на Гар­на­стая і пера­да­ла пасын­кам Іва­ну, Гаўры­ле і Аста­фію Іва­наві­чам Гар­на­ста­ям свае пра­вы на муж­ні­ну спад­чы­ну, у 1562 г. князь Іван Рама­навіч (на гэты раз ён высту­пае пад про­звіш­чам Любец­кі) абві­на­ва­ціў іх у захопе маёнт­ка Коха­на­ва, пало­ву яко­га ён меў “по смер­ти деда его кня­зя Ива­на Васи­лье­ви­ча Крас­но­го” [63].

Іншая част­ка гэтай калек­ты­ў­най спад­чы­ны даста­ла­ся кня­зю Андр­эю Іва­наві­чу Азяр­эц­ка­му (уну­ку Фёда­ра Бабі­ча) і бра­там выш­эйз­га­да­на­га Іва­на Рама­наві­ча. Пэў­ны час набы­тая спад­чы­на заста­ва­ла­ся нераз­ме­жа­ва­най паміж імі, што пры­вя­ло ў 1546 г. да кан­флік­ту паміж Андр­эем Азяр­эц­кім і Дзміт­ры­ем Рама­наві­чам Від­зініц­кім [64]. Андр­эй скард­зіў­ся, што пад­да­ныя Дзміт­рыя з маёнт­каў Худа­ва і Дакучын чыня­ць кры­ў­ды яго маёнт­кам Худа­ва і Пера­се­ка (усе ў сучас­ным Круп­скім раёне). У спра­ве пры­га­д­валі­ся так­са­ма ней­кія зем­лі Арцё­маўская і Кары­лаўская” (мес­ца­з­на­ход­жанне іх невя­до­мае). Андр­эй Азяр­эц­кі сцвяр­джаў, што “тыи зем­ли Арте­мов­ская и Кори­лов­ская спад­ком мне при­шли з делу по кня­зи Васи­льи Крас­ном, а Пере­сец­кая и Худов­ская – по деду моем по кня­зи Бабе в одде­ле при­шла”. На спра­ве, віда­воч­на, было наа­д­ва­рот – смпад­чы­ну Васі­ля Крас­на­га скла­далі якраз Пера­се­ка і Худа­ва. Прад­стаўнік кня­зя Дзміт­рыя сцвяр­джаў, што спр­эч­ныя зем­лі ў Худа­ве заста­юц­ца нераз­ме­жа­ва­ны­мі, а ў асоб­ныя зем­лі Кары­лаўскую і Арцё­маўскую яго пад­да­ныя не ўсту­па­ю­ць. Нераз­ме­жа­ва­на­сць свед­чы­ць пра агуль­нае паход­жанне Худаўс­кай вод­чы­ны, раней нала­жаў­шай Васі­лю Крас­на­му (і яго сыну). Паз­ней доля Дзміт­рыя Від­зініц­ка­га перай­ш­ла ў спад­чы­ну да яго пасын­ка, кня­зя Гры­го­рыя Сен­ска­га, а доля Іва­на Азяр­эц­ка­га – да трох яго сыноў. У 1562 г. адзін з іх, Баг­дан Андр­эявіч Азяр­эц­кі, састу­піў сваю част­ку спад­чын­ні­кам кня­зя Сен­ска­га, панам Кор­са­кам. Пры гэтым пры­га­д­ва­юц­ца сёлы, што адно­сілі­ся да гэтай част­кі маёнт­ка Худа­ва: Калод­ні­ца, Пад­шый­ка, Хаты­нічы і Пера­се­ка (усе ў ваколі­цах возе­ра Сяля­ва), а так­са­ма Кры­вая і Мана­стыр­цы, змеш­ча­ныя ў ваколі­цах Друц­ка [65].

Да маёнт­ка Бобр, пада­ра­ва­на­га Іва­нам Крас­ным жон­цы, так­са­ма адно­сілі­ся пад­да­ныя ў двух сёлах паб­лі­зу Друц­ка – Пань­каві­чах і Мана­сты­ро­ві­чах, а так­са­ма “зям­ля на Ара­ве”. Яны пры­га­д­ва­юц­ца ў больш познім інвен­та­ры гэта­га маёнт­ка, склад­зе­ным у 1573 г. [66]. Лёс Баб­ра пас­ля смер­ці кня­зя Іва­на і яго жон­кі даклад­на не пра­соч­ва­ец­ца, але ў 1559 г. гэтае паселіш­ча пры­га­д­ва­ец­ца, як нале­жа­чае да маёнт­ка Шклоў паноў Хад­кеві­чаў [67]. Таму не выклю­ча­на, што і сам абшар Шклоўска­га маёнт­ка на бера­зе Дня­п­ра пер­ша­па­чат­ко­ва нале­жаў кня­зям Друц­кім. Упер­шы­ню ён пры­га­д­ва­ец­ца ў кры­ні­цах, зда­ец­ца, у 1527 г., калі яго ўлас­ні­кам быў Аль­бр­эхт Гаштаўт [68]. Як тра­піў да яго Шклоў – невя­до­ма, але ў склад гэта­га маёнт­ка ў больш познія часы ўва­х­од­зілі коліш­нія сяд­зі­бы Дзміт­рыя Сякі­ры – Зуб­р­э­вічы і Хімы. Маг­чы­ма, Шклоўскі замак быў засна­ва­ны самім А. Гаштаўтам на зем­лях, атры­ма­ных у спад­чы­ну ад баб­кі (дач­кі Дзміт­рыя Сякі­ры) аль­бо далу­ча­ных са скла­ду спад­чы­ны кня­зёў Крас­ных разам з Баб­ром.

Падоб­на таму, як ула­дан­ні кня­зёў Пад­бяр­эз­кіх зна­ход­зілі­ся побач з вот­чы­на­мі нашчад­каў Іва­на Пуця­ты, а кня­зёў Мош­каўскіх – з вот­чы­на­мі Прых­аб­скіх і Дзміт­рыя Зуб­равіц­ка­га, ула­дан­ні інша­га прыш­ла­га рода – кня­зёў Адзін­ц­э­ві­чаў – у асноў­ным паўта­ралі струк­ту­ру спад­чы­ны Васі­ля Крас­на­га. Гэты род набыў част­ку Друц­ка­га княст­ва вель­мі рана. На пачат­ку 1430-х гг. адзін яго прад­стаўнік – Аляк­сандр Андр­эявіч Адзін­ц­э­віч – пісаў­ся кня­зем Рэпу­хаўскім ад маёнт­ка Рэпу­хаў на пра­вым бера­зе ракі Адроў (Аршан­скі раён). Пас­ля пара­ж­эн­ня Сві­дры­гай­лы, прых­іль­ні­кам яко­га ён быў, князь Рэпу­хаўскі з’ехаў у Мас­к­ву. Яго ўла­дан­ні Жыгі­монт Кей­с­ту­тавіч аддаў літоўс­ка­му пану Юшке Гой­ца­ві­чу. У 1481 г. уда­ва апош­ня­га, Ган­на з роду Даў­гір­даў, пада­ра­ва­ла “выслу­гу” пана Юшкі свай­му дру­го­му мужу – Іва­ну Ілліні­чу. Пры гэтым пры­га­д­ва­юц­ца нале­жа­чыя да Рэпу­ха­ва паселіш­чы, сярод якіх Воў­кавічы зна­ход­зілі­ся неда­лё­ка ад Друц­ка, а дан­нікі Шыр­невічы – на рацэ Бобр (на поўд­зень ад сучас­на­га раё­ц­эн­тра Круп­кі) [69]. Брат Аляк­сандра, Фёдар Адзін­ц­э­віч, застаў­ся ў ВКЛ і ў 1440-я гг., як пры­га­д­ва­ла­ся выш­эй, часо­ва атры­маў маён­так Прых­а­бы (паз­ней вер­ну­ты Кан­стан­ці­ну Бабі­чу). Адзін з яго сыноў, Дзміт­рый, тыту­ла­ваў­ся кня­зем Галь­цоўскім ад маёнт­ка Галь­цо­ва побач з Рэпу­ха­вам. Да гэтай вот­чы­ны ў 1510 г. адно­сілі­ся Кры­вая ля Друц­ка (іншая част­ка гэта­га ж паселіш­ча, нага­да­ем, адно­сіла­ся да спад­чы­ны кня­зёў Крас­ных у Худа­ве), а так­са­ма двор у самым Друц­ку і маён­так Шый­ка (Шэй­ка, зараз у Круп­скім раёне), які быў ато­ча­ны абша­ра­мі маёнт­каў Груш­ка, Худа­ва, Бобр (вот­чы­ны Крас­ных) і выш­эйз­га­да­ных Шыр­неві­чаў [70]. Брат Дзміт­рыя Галь­цоўска­га Іван вало­даў маёнт­кам Баг­ры­на­ва побач з Воў­каві­ча­мі, які перай­шоў потым да яго сыноў [71].

Нам заста­ло­ся рас­па­вес­ці пра тую част­ку друц­кіх ула­дан­няў, якая з сама­га пачат­ку нале­жа­ла нашчад­кам Гры­го­рыя Сямё­наві­ча – кня­зям Від­зініц­кім. Сяд­зі­бай, ад якой паход­зі­ць іх про­звіч­ша, быў маён­так Від­зінічы (Відунічы) на поўнач ад Друц­ка. Апра­ча таго, ім нале­жаў маён­так Зага­роддзе на паў­ноч­ны захад ад Друц­ка [72]. У 1562 г. пры­га­д­ва­юц­ца паселіш­чы, што “пры­слу­халі” да яго: сусед­нія Гасты­нічы, Коца­вічы, Лоў­не­ва, Мура­ванічы, Лаўры­нічы, а так­са­ма больш адда­ле­ны Кія­вец ля верх­ня­га цяч­эн­ня ракі Бобр [73]. Паколь­кі за іх князь Іван Рама­навіч Любец­кі суд­зіў­ся з пана­мі Гар­на­ста­я­мі – на той час ула­даль­ні­ка­мі спад­чы­ны Васі­ля Тала­чын­ска­га, мож­на мер­ка­ва­ць, што зем­лі Зага­роддзя зна­ход­зілі­ся сумес­на ці церас­па­лос­на з зем­ля­мі маёнт­ка Тала­чын.

Калі аба­гуль­ні­ць усё ска­за­нае выш­эй, то атрым­лі­ва­ец­ца, што пер­ша­па­чат­ко­выя вот­чы­ны кня­зёў Друц­кіх (нале­жаў­шыя ім, пры­нам­сі, у часы Вітаўта) не ўтва­ралі суц­эль­на­га абша­ру, а рас­па­далі­ся на некаль­кі асоб­ных кавал­каў. Адзін з іх пры­ля­гаў непа­ср­эд­на да Друц­ка і цяг­нуў­ся адтуль да волас­ці Худа­ва на захад­зе і да ўзбяр­эж­жа Дня­п­ра (крыху ніж­эй Оршы) на ўсход­зе. За Дня­пром зна­ход­зіў­ся іншы, амаль такі ж па паме­рах кава­лак – волас­ці Басея і Горы. Аднак паміж імі, на левым бера­зе Дня­п­ра, укліні­ва­ла­ся тэры­то­рыя маёнт­ка Копысь, які пры Вітаў­це быў вяліка­кня­жац­кай уласна­сцю [74]. Трэці вялікі абшар друц­кіх ула­дан­няў зна­ход­зіў­ся даволі далё­ка на поўд­зень – вакол Ста­ро­га і Нова­га Быха­ва, Добас­ны і паміж імі – аба­пал ніж­няй Дру­ці. Ён аддзя­ляў­ся ад ваколіц Друц­ка зем­ля­мі маёнт­каў Цяце­рын і Галоўчын, якія нале­жалі мсціслаўскім кня­зям Сямё­ну-Лугве­ню Аль­гер­даві­чу (вало­даў Мсці­сла­вам з 1390 па 1431 г.) і яго сыну Юрыю [75], а так­са­ма вялі­кай Магілёўс­кай волас­цю, якая ў 1390-я гг. нале­жа­ла жон­цы Ягай­лы кара­ле­ве Ядзві­зе [76], а потым была вяліка­кня­жац­кай уласна­сцю [77]. Астат­нія вот­чы­ны Друц­кіх былі невя­лікі­мі анкла­ва­мі сярод дзяр­жаў­ных валас­цей: Тур­эц – у Свіслац­кай, Зар­эм­цы – у Бары­саўс­кай, Обаль і Госмір – у Віцеб­скім паве­це. Такая церас­па­лосі­ца маг­ла ўтва­рыц­ца два­я­кім чынам. З адна­го боку, кнзяі Друц­кія, нап­эў­на, ужо ў 14 – пачат­ку 15 ста­годдзя атрым­лі­валі ад вялікіх кня­зёў новыя пажа­ла­вані (у пры­ват­на­сці – Горы і Басею, якія здаў­на адно­сілі­ся да Сма­лен­ска­га княст­ва [78]). З дру­го­га боку, част­ка ста­ра­даўніх вот­чын, нале­жаў­шых да Друц­ка з 12 – 13 ста­годдзяў, паз­ней была стра­ча­на імі (так маг­ло адбыц­ца, напрыклад, з Магілё­вам і Цяце­ры­нам).

Агуль­ная плош­ча ўла­дан­няў кня­зёў Друц­кіх пры Вітаў­це скла­да­ла, па нашых пад­лі­ках, каля 7,5 тыс. кв. км – амаль столь­кі ж, як і мно­гія з удзель­ных княст­ваў Геды­мі­наві­чаў. Адзі­нае, што кож­нае з такіх княст­ваў звы­чай­на нале­жа­ла адной асо­бе, а ўла­дан­ні Друц­кіх даволі рана пас­пы­талі драб­ленне, якое з кож­ным пака­лен­нем усё паг­лыб­ля­ла­ся. Новыя маёнт­кі, атры­ма­ныя асоб­ны­мі прад­стаўні­ка­мі роду ў 15 – 16 ста­годдзях, былі параў­наль­на невя­лікі­мі і не маглі пера­ва­жы­ць стра­ту тых вот­чын, якія пера­ход­зілі ў чужыя рукі ў выніку зга­сан­ня асоб­ных галін. Так, ужо ў 15 ста­годдзі ўсе маёнт­кі Дзміт­рыя Зуб­равіц­ка­га перай­шлі да яго ўну­ка па жано­чай лініі – пана Мар­ці­на Гаштаўта. Тады ж іншыя част­кі вот­чын ней­кім чынам апы­нулі­ся ў руках кня­зёў Мош­каўскіх (Кама­рыц­кіх) і паноў Хад­кеві­чаў, кня­зёў Адзін­ц­э­ві­чаў, кня­зёў Яман­таві­чаў-Пад­бяр­эз­кіх. На пачат­кеу 16 ста­годдзя са скла­ду вот­чын кня­зёў Друц­кіх-Крас­ных у чужыя рукі ады­шоў Бобр (а маг­чы­ма – і Шклоў). Тое ж адбы­ло­ся з маёнт­ка­мі згас­лых кня­зёў Прых­аб­скіх. У сяр­эд­зіне 16 ста­годдзя абарва­ла­ся галі­на Друц­кіх-Каноп­ляў, ула­дан­ні якой дасталі­ся мужу кня­зёў­ны Баг­да­ны Кан­стан­ці­наў­ны – Іва­ну Сапе­гу. Тады ж боль­шас­ць маёнт­каў Васі­ля Друц­ка­га-Тала­чын­ска­га (у тым ліку і атры­ма­ных ім у спад­чы­ну пас­ля дзе­да­ва бра­та Дзміт­рыя Пуця­ці­ча) перай­ш­ла да паноў Гар­на­ста­яў.

Вынікі гэта­га пра­ц­э­су фік­суе інвен­тар Друц­ка­га зам­ка, склад­зе­ны каля 1560 г. [81]. Ён апі­свае част­кі зам­ка­вых ума­ца­ван­няў (вежы і гарод­ні), пад­т­ры­манне якіх было ўсклад­зе­на на пад­да­ных з пэў­ных частак коліш­ня­га Друц­ка­га княст­ва. Пачы­на­ец­ца апі­санне з “вежы нара­жо­най Дуда­коўс­кай з кня­зя­мі Гор­скі­мі”, побач якой ішлі “гарод­ні тры кня­зёў Гор­скіх, а част­ка дуда­коўская гарод­ні тры, і дом каля той вежы дуда­коўскі». Гэта азна­чае, што за ўтры­манне гэтай вежы, гарод­няў і хаты, глу­хая сця­на якой ўяў­ля­ла сабой пра­цяг гарад­ской сця­ны, былі адказ­ны­мі нашчад­кі Васі­ля Пуця­ці­ча. З іх на той час жылі яго праў­нукі, Гры­го­рый і Абрам Фёда­равічы Друц­кія-Гор­скія, якім нале­жалі маёнт­кі Бур­неўка і Ара­ва. Стры­еч­ныя бра­ты іх баць­кі, князі Улад­зі­мір, Фёдар і Іван Іва­навічы Дуда­коўскія, памёр­лі неза­доў­га да таго. На момант скла­дан­ня інвен­та­ра іх спад­чы­на (маёнт­кі Дуда­ко­вічы і Гар­ба­чо­ва) зна­ход­зіла­ся ў руках дзя­цей іх сяст­ры Аўдоц­ці – Васі­ля і Пят­ра Баг­да­наві­чаў Хра­б­то­ві­чаў – разам са шва­грам апош­ніх Ані­ке­ям Гар­на­ста­ем (жана­тым з дач­кой Аўдоц­ці).

З дру­го­га боку ад Дуда­коўс­кай зга­д­ва­юц­ца част­кі кня­зя Баг­да­на Андр­эяві­ча Азяр­эц­ка­га (апош­ня­му нале­жалі Азер­цы, Нава­сёл­кі і част­ка спад­чы­ны кня­зёў Крас­ных у Худа­ве і Пера­се­цы). Далей ішла “част­ка яго мілас­ці пана ста­ро­сты камень­ска­га — гаро­дзен два­дца­ць адна і вежа, а з дру­го­га боку той вежы той жа част­кі гарод­ня адна”. Гэта была коліш­няя “зона адказ­на­сці” кня­зя Васі­ля Тала­чын­ска­га за маён­так Ста­ра­сел­ле, які зараз зна­ход­зіў­ся ў руках Гаўры­лы Іва­наві­ча Гар­на­стая, ста­ро­сты камя­нец­ка­га, і яго бра­тоў. Затым вызна­ча­на “част­ка круг­лян­ская гарод­ні дзве”. Яна адно­сіла­ся да маёнт­ка Круг­лае (сучас­ны рай­ц­энтр), нале­жа­ча­га на той момант дач­ке кня­зя Льва Палубін­ска­га Марыне і яе мужу, Іва­ну Коп­цю. Адказ­на­сць улас­нікаў Кругла­га за дзве гарод­ні Друц­ка­га зам­ка свед­чы­ць пра тое, што гэты маён­так так­са­ма калісь­ці нале­жаў да Друц­ка­га княст­ва. Аднак калі ён вылучы­ў­ся з яго – даклад­на невя­до­ма, бо пер­шая згад­ка пад 1524 г. фік­суе яго ўжо ў руках кня­зёў Палубін­скіх, да якіх пас­ля кня­зёў Мсціслаўскіх перай­шоў і сусед­ні Цяце­рын [82].

За круг­лян­скай ішлі “част­кі варан­ц­эўс­кае гаро­дзен шэс­ць”. Яны былі зама­ца­ва­ны за маёнт­кам Варан­ц­э­вічы неда­лё­ка ад Друц­ка, які здаў­на нале­жаў сынам Іва­на Пуця­ты. Аднак пры вялікім кня­зе Аляк­сан­дры (1492 – 1506) ён быў набы­ты ў іх панам Юры­ем Ілліні­чам [83], засна­валь­ні­кам сла­ву­та­га Мір­ска­га зам­ка. Напяр­э­дад­ні ствар­эн­ня інвен­та­ра, у 1559 г., Варан­ц­э­вічы часо­ва былі пры­лу­ча­ны да Аршан­ска­га зам­ка. “Волас­ць Варан­цоўская” пры­га­д­ва­ец­ца ў інвен­та­ры апош­ня­га, склад­зе­ным адна­ча­со­ва з друц­кім інвен­та­ром, у 1560 г. [84]. Такім чынам, пад­да­ныя маёнт­ка Варан­ц­э­вічы выкон­валі на той момант павін­на­сці на кары­с­ць аршан­ска­га намес­ніка, але част­ка друц­кіх ума­ца­ван­няў па-раней­ша­му заста­ва­ла­ся зама­ца­ва­най за імі. Ціка­ва, што да Варан­ц­э­віц­кай волас­ці ней­кім чынам былі пры­лу­ча­ны паселіш­чы са скла­ду Друц­ка­га княст­ва, якія раней ува­х­од­зілі ў ішныя маёнт­кі: Пера­ва­лоч­ня, Аст­ра­шап­кі, Ель­ня­ны і Груш­ка (крыху раней яны адно­сілі­ся да Пад­бяр­эз­зя), Сака­лавічы (раней нале­жалі да Баб­ра) і Шыр­невічы (пры­га­д­валі­ся ў склад­зе маёнт­ка Воў­кавічы)

Далей у друц­кім інвен­та­ры назва­на “част­ка кана­плян­ская гаро­дзен тры”. За гэты кава­лак ума­ца­ван­няў былі адказ­ны­мі пад­да­ныя Кана­пель­чыц, якія пас­ля зга­сан­ня галі­ны Друц­кіх-Каноп­ляў перай­шлі да Іва­на Сапе­гі праз яго жон­ку, кня­зёў­ну Баг­да­ну Кан­стан­ці­наў­ну. Затым ішлі “част­ка тала­чын­ская гаро­дзен сем і вежа, і на дру­гі бок вежы гарод­ні дзве”. Маён­так Тала­чын, нага­да­ем, пас­ля смер­ці Васі­ля Тала­чын­ска­га быў пад­зе­ле­ны паміж яго ўда­вой (дру­гім шлю­бам жон­кай Іва­на Гар­на­стая) і сёст­ра­мі. Пры гэтым адна з гэтых сяс­цёр, Настас­ся Тала­чын­ская, была жон­кай свай­го адда­ле­на­га родзі­ча Кан­стан­ці­на Кано­плі і, такім чынам, цёш­чай выш­эйз­га­да­на­га Іва­на Сапе­гі. Пас­ля смер­ці ўда­вы кня­зя Тала­чын­ска­га, якая адбы­ла­ся за год да скла­дан­ня інвен­та­ра, Сапе­га якраз суд­зіў­ся з Гар­на­ста­я­мі за гэтую спад­чы­ну.

Наступ­ныя шэс­ць гарод­няў і “дом у сцяне паміж гарод­ня­мі” скла­далі “част­ку кня­зёў Любец­кіх з паней Хар­лін­с­каю” і адно­сілі­ся да маёнт­каў Від­зінічы і Зага­роддзе. На той час яны нале­жалі сумес­на кня­зю Іва­ну Рама­наві­чу Любец­ка­му-Відуніц­ка­му, яго пля­мен­ні­кам Богу­шу Дзміт­ры­еві­чу і Яну­шу Баг­да­наві­чу, а так­са­ма сяст­ры апош­ня­га Ганне Баг­да­наўне, жон­цы поль­ска­га шлях­ці­ча Міка­лая Хар­лін­ска­га. Да іх пры­ля­га­ла “част­ка кня­зёў Сакалін­скіх усіх удзель­нікаў гарод­ні чаты­ры і вежа споль­ная ўезд­ная”. Гэты­мі кня­зя­мі, улас­ні­ка­мі маёнт­каў Саколі­на і Вало­савічы, былі праў­нукі Фёда­ра Бабі­ча Павел і Ціма­фей Юр’евічы і Міхаіл Васі­льевіч Друц­кія-Сакалін­скія. Апош­ні з іх, маг­чы­ма, на той момант ужо памёр (апош­ні раз ён пры­га­д­ва­ец­ца ў 1559 г.), і яго спад­чы­на перай­ш­ла да трох яго сыноў. Так што “ўдзель­нікаў” гэта­га маёнт­ка было даволі шмат. Азна­ча­ная вежа з уезд­най бра­май, нап­эў­на, зна­ход­зіла­ся на паў­ноч­най ці паў­ноч­на-заход­няй част­цы зам­ка. Ля яе была “част­ка паноў Пад­бяр­эз­кіх гаро­дзен шэс­ць”. Пад­бяр­эз­зе нале­жа­ла пля­мен­ні­кам кня­зя Сямё­на Яман­таві­ча па жано­чай лініі, бра­там Гры­го­рыю і Іва­ну Яцкаві­чам, якія разам з гэтай спад­чы­най атры­малі і про­звіш­ча “Пад­бяр­эз­кія” [85].

Наступ­ныя “част­ка коха­наўская гарод­ні тры” і “част­ка рад­чын­ская гарод­ні дзве” адно­сілі­ся да маёнт­каў Коха­на­ва і Рад­ча, якія некалі нале­жалі адпа­вед­на Іва­ну Васі­льеві­чу Крас­на­му і Дзміт­рыю Пуця­ці­чу, а паз­ней перай­шлі да Васі­ля Тала­чын­ска­га. Побач з імі была загад­ка­вая “част­ка васі­льеўская гарод­ні дзве”. Незра­зу­ме­ла, ці назва­на яна так па коліш­няй пры­на­леж­на­сці Васі­лю Крас­на­му ці Васі­лю Тала­чынс­ка­му, аль­бо тычы­ла­ся паселіш­ча Васі­льеўка на поўна­чы Круг­лян­ска­га раё­на (якое, аднак, ні ў якіх крні­цах 16 ста­годдзя больш не пры­га­д­ва­ец­ца). Нар­эш­че, замы­ка­ла кола друц­кіх ума­ца­ван­няў “част­ка Сен­ска­га гарод­ні тры”. Яна адно­сіла­ся да маёнт­ка Кры­вая з доляй у Худаўс­кай волас­ці – коліш­ніх ула­дан­няў кня­зёў Крас­ных, якія потым нале­жалі Дзміт­рыю Рама­наві­чу Від­зініц­ка­му. а пас­ля яго смер­ці ў 1558 г. перай­шлі да яго пасын­ка, кня­зя Гры­го­рыя Сен­ска­га, і сяст­ру апош­ня­га – жон­ку полац­ка­га баяры­на Васі­ля Кор­са­ка [86]. Азна­ча­ныя тры гарод­ні пры­мы­калі да Дуда­коўс­кай вежы, з якой пачы­на­ла­ся апі­санне.

Пры­вед­зе­ны інвен­тар паказ­вае, наколь­кі раз­д­раб­ніла­ся Друц­кае княст­ва да сяр­эд­зі­ны 16 ста­годдзя. Пры гэтым у ім не пры­га­д­ва­юц­ца маёнт­кі, што некалі нале­жалі кня­зям Прых­аб­скім і Дзміт­рыю Зуб­равіц­ка­му, а так­са­ма част­кі, пры­на­леж­ныя да Галь­цо­ва і Баг­ры­на­ва кня­зёў Адзін­ц­э­ві­чаў, Рэпу­ха­ва паноў Ілліні­чаў і ўла­дан­няў кня­зёў Мош­каўскіх. Нап­эў­на, іх сувязь з Друц­кім зам­кам і пад­т­рым­кай яго ўма­ца­ван­няў была ўжо стра­ча­на, хаця раней, нага­да­ем, “част­ка спад­чы­ны ў добрах Друц­кіх” адно­сіла­ся, пры­нам­сі, да маёнт­ка Кама­ры­чы.

Памер маёнт­каў, на якія рас­па­ла­ся Друц­кае княст­ва, даз­ва­ляе вызна­чы­ць пера­піс вой­ска ВКЛ, склад­зе­ны ў 1567 г., пад час Інфлянц­кай вай­ны. Тады князь Баг­дан Андр­эявіч Сакалін­скі выстаў­ляў у вой­ска 8 кон­нікаў са сваіх маёнт­каў Саколі­на і Новае Сяло, а так­са­ма Від­зініч, якія тры­маў у якас­ці апе­ку­на спад­чы­ны памёр­ша­га неза­доў­га да таго Іва­на Рама­наві­ча Любец­ка­га. Нале­жа­чыя Баг­да­ну Каме­на і Гарад­зец у Полац­кім ваявод­стве былі спу­сто­ша­ны рус­кі­мі вой­ска­мі і ў раз­лік пры вызна­ч­эн­ні вай­с­ко­вай павін­на­сці не бралі­ся. Брат Баг­да­на Анд­ры­яш выстаў­ляў з Саколі­на і Улья­навіч 4 кон­нікаў, а яго полац­кія маёнт­кі Кры­ві­на і Несі­на былі спу­сто­ша­ны. Стры­еч­ны брат гэтых кня­зёў Павел Юр’евіч Сакалін­скі выстаў­ляў у вой­ска 10 кон­нікаў са сваіх маёнт­каў Лугі­навічы і Улья­навічы, а яго брат Ціма­фей – 5 кон­нікаў з Саколі­на і Улья­навіч. Апра­ча таго, нале­жа­чыя ім маёнт­кі Міль­каів­чы, Бешан­ко­вічы, Бабі­на, Уро­да­ва, Све­ча, Езні­ца і Дра­ча­лукі ў Полац­кім і Віцеб­скім ваявод­ствах былі спу­сто­ша­ны. Тое ж тычы­ла­ся маёнт­каў Ара­ва і Гор­кі, якія Павел Сакалін­скі тры­маў у якас­ці апе­ку­на мала­лет­ніх нашчад­каў кня­зя Гры­го­рыя Бур­неўска­га.

У попі­се не зга­д­ва­юц­ца маёнт­кі непаў­на­лет­ніх дзя­цей Міхаі­ла Васі­льеві­ча Сакалін­ска­га, памёр­ша­га за некаль­кі гадоў да таго. Не пры­га­д­ва­юц­ца чамус­ці так­са­ма князі Абрам Фёда­равіч Гор­скі (брат нябож­чы­ка Гры­го­рыя Бур­неўска­га) і Васіль Андр­эявіч Азяр­эц­кі. Брат апош­ня­га Баг­дан выстаў­ляў з Азер­цаў і Нова­га Сяла 4 кон­нікаў. Паколь­кі адзін кон­нік выстаў­ляў­ся з 10 служ­баў (прыклад­на з 20 сем’яў пад­да­ных), у азна­ча­ных маёнт­ках кня­зёў Сакалін­скіх і Азяр­эц­ка­га разам было каля 640 сялян­скіх два­роў. З улі­кам спу­сто­ша­ных маёнт­каў іх агуль­ную ўласна­сць мож­на аца­ні­ць прыклад­на ў 1000 два­роў (да 50 конікаў). Гэта было не вель­мі шмат у параў­нан­ні не толь­кі з ула­дан­ня­мі буй­ней­шых маг­на­таў (адзін Кры­штаф Рад­зівіл выстаў­ляў 539 кон­нікаў), але і з маё­мас­цю боль­шас­ці паноў, якія зай­малі ваявод­скія паса­ды. Напрыклад, мсціслаўскі ваяво­да Юрый Осцік ставіў 61 кон­ніка, пад­ляш­скі ваяво­да Васіль Тыш­кевіч – 66, нова­га­род­скі ваяво­да Павел Сапе­га – 120, троц­кі ваяво­да Стэфан Зба­раж­скі – 173.

У попі­се пры­га­д­ва­юц­ца так­са­ма маёнт­кі, якія на той момант ужо вый­шлі з рук кня­зёў Друц­кіх. Так, кня­зёў­на Аляк­сандра Фёда­раў­на Гор­ская, жон­ка Льва Роска­га, выстаў­ля­ла са сваіх мацярын­скіх маёнт­каў Оба­ля, Мош­ка­ва і Сяль­ца (спад­чы­ны кня­зёў Прых­аб­скіх) 3 кон­нікаў, а саўла­даль­нік гэтай спад­чы­ны Станіслаў Гам­шэй спас­лаў­ся на тое, што яго маён­так Прых­а­бы быў спу­сто­ша­ны. Муж кня­зёў­ны Баг­да­ны Кап­но­плі пан Іван Сапе­га з яе вот­чын у Саколіне і са Ста­ра­сел­ля выстаў­ляў 8 кон­нікаў. Саўла­даль­нік спад­чы­ны Васі­ля Тала­чын­ска­га Аста­фі Гар­на­стай ставіў з таго ж Ста­ра­сел­ля 8 кон­нікаў, а яго брат Гаўры­ла – 2 кон­нікаў з Тала­чы­на і 1 – з Басеі. На жаль, попіс не пры­вод­зі­ць даклад­ных ліч­баў па асоб­ных маёнт­ках іншых паноў, якія вало­далі част­ка­мі друц­кай спад­чы­ны – Ані­кея Гар­на­стая, Мар­ці­на Кур­ча (тага­час­на­га тры­маль­ніка былых ула­дан­няў кня­зёў Від­зініц­ка­га і Сен­ска­га ў Худа­ве), жон­кі Міхаі­ла Осціка кня­зёў­ны Ган­ны Любец­кай і нека­то­рых іншых. Затое зга­д­ва­ец­ца памер “друц­кіх маёнт­каў” уда­вы кня­зя Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча (Рэпу­ха­ва, Баг­ры­на­ва і Сяль­ца) – 14 кон­нікаў. Уда­ва Іва­на Баг­ры­наўска­га (Адзін­ц­э­ві­ча) з маёнт­ка Любанічы (побач з Варан­ц­э­ві­ча­мі) ставі­ла 1 кон­ніка. Гры­го­рый Пад­бяр­эз­кі выстаў­ляў з Пад­бяр­эз­зя і Зар­эм­цаў 8 кон­нікаў.

У далей­шым нека­то­рыя част­кі Друц­ка­га княст­ва пра­ця­г­валі дра­біц­ца, але адбы­валі­ся і супра­ць­лег­лыя пра­ц­э­сы. Павод­ле Дру­го­га ста­ту­та ВКЛ, пры­ня­та­га ў 1566 г., улас­нікі набы­лі поў­нае пра­ва пра­да­ва­ць і завяш­ча­ць свае вот­чы­ны, каму пажа­да­ю­ць. Гэта пас­ко­ры­ла ствар­эне вялікіх маё­мас­ных ком­плек­саў – латы­фун­дый – шля­хам скуп­кі змі­зар­не­лых маёнт­каў. Асаб­лі­ва знач­ная латы­фун­дыя на зем­лях, пры­ля­га­ю­чых да Друц­ка, утва­ры­ла­ся на пачат­ку 17 ста­годдзя дзя­ку­ю­чы дзей­на­сці сла­ву­та­га канц­ле­ра ВКЛ і вілен­ска­га ваяво­ды Льва Іва­наві­ча Сапе­гі. Ён быў сынам Іва­на Сапе­гі і Баг­да­ны Кан­стан­ці­наў­ны Друц­кай-Кано­плі, з’яўляючыся, такім чынам, нашчад­кам кня­зёў Друц­кіх па жано­чай лініі. Менавіта таму і ў яго гер­бе (змеш­ча­ным, дар­эчы, на тытуль­ным арку­шы Ста­ту­та 1588 г., які рэда­га­ваў Леў Сапе­га) пры­сут­ні­чае герб яго маці – ста­ра­жыт­ны герб “Друцк”.

Маці Льва Сапе­гі была не толь­кі адзі­най спад­чын­ні­цай згаслай галі­ны Друц­кіх-Канол­п­ляў, але адна­ча­со­ва і пля­мен­ні­цай Васі­ля Тала­чын­ска­га. Дзя­ку­ю­чы гэта­му да Сапе­гаў у рэш­це рэшт перай­шлі і вот­чы­ны апош­ня­га, які­мі пэў­ны час вало­далі Гар­на­стаі. Роз­ны­мі шля­ха­мі баць­ка Льва Сапе­гі і ён сам набы­лі так­са­ма шэраг іншых нава­коль­ных маёнт­каў [87]. Уся­го ў былым Друц­кім княст­ве Леў Сапе­га вало­даў боль­шас­цю Худаўс­кай волас­ці (яна была пры­лу­ча­на да яго маёнт­ка Чар­эя ў сучас­ным Чаш­ніц­кім раёне), Тала­чы­ном з мяст­эч­ка­мі Сла­вені, Яблан­ка, Тра­с­тын­ка і Будаўка, Кана­пель­чы­ца­мі, Кры­вой, Ста­ра­сел­лем, Коха­на­вам, Круг­лым, знач­най част­кай мяст­эч­ка Друцк, а ў зад­ня­проўскіх валас­цях – Гара­мі, Гор­ка­мі, Шыша­вам, Юрка­вам і част­кай волас­ці Басея з Сяль­цом і Якаўлеві­ча­мі [88]. Да таго ж яму нале­жалі пры­лег­лыя да Друц­ка­га княст­ва з поўд­ня Цяце­рын і Бялы­нічы, а на ўмо­вах закла­ду – Люба­шан­ская волас­ць і (часо­ва) Копысь з Баран­ню. Сын Льва Сапе­гі Ян Станіслаў праз шлюб з Ган­най Хад­кевіч набыў маён­так Ста­ры Быхаў, які некалі меў дачы­ненне да Друц­ка­га княст­ва.

У сяр­эд­зіне 17 ста­годдзя латы­фун­дыя Льва Сапе­гі раз­д­раб­ніла­ся паміж яго нашчад­ка­мі, але на яе мес­цы паўсталі іншыя. У 18 ста­годдзі шмат зем­ляў у ваколі­цах Друц­ка апы­нулі­ся пры­лу­ча­ны­мі да латы­фун­дыі кня­зёў Сан­гуш­каў, якім яшчэ з сяр­эд­зі­ны 16 ста­годдзя нале­жалі пры­лег­лыя з поўна­чы маёнт­кі Аболь­цы і Сма­ля­ны. У роз­ныя часы Сан­гуш­кі набы­лі коліш­нія вот­чы­ны кня­зёў Адзін­ц­э­ві­чаў: Груш­ку з Круп­ка­мі і Шый­кай, Рэпу­хаў, Галь­цо­ва, Баг­ры­на­ва, — а так­са­ма Азер­цы, Прых­а­бы, Тала­чын з Кана­пель­чы­ца­мі. Дру­гая латы­фун­дыя, нале­жа­чая кня­зям Агін­скім, у 18 ста­годдзі ўклю­ча­ла ў сябе Ста­ра­сел­ле з Коха­на­вам і Лагоўчы­нам, Бобр, Круг­лае, а так­са­ма сусед­нія Цяце­рын і Бялы­нічы. Да Чар­эй­ска­га граф­ства Сапе­гаў па-раней­ша­му нале­жа­ла былая Худаўская волас­ць на поўна­чы Круп­ска­га раё­на. Гэтыя латы­фун­дыі праіс­на­валі да часу пад­зе­лаў Рэчы Пас­палітай у 1772 і 1793 гг., калі зем­лі коліш­ня­га Друц­ка­га княст­ва адыш­лі да Расій­с­кай імперыі.Найбольш знач­ныя прад­стаўнікі роду Друц­кіх

З пачат­ку 15 па канец 18 ста­годдзя ў гіста­рыч­ных кры­ні­цах упа­мі­на­юц­ца каля 150 муж­чын­скіх прад­стаўнікоў роду кня­зёў Друц­кіх, якія дзей­ні­чалі на тэры­то­рыі ВКЛ, і амаль 100 – на тэры­то­рыі Расіі (калі заліч­ва­ць да іх і Пуця­ці­ных, паход­жанне якіх спр­эч­нае). Зра­зу­ме­ла, далё­ка не ўсе яны былі прык­мет­ны­мі асо­ба­мі. Але нека­то­рыя пакі­нулі яркі след у гіста­рыч­ных пад­зе­ях свай­го часу [89].

Пад час пана­ван­ня вяліка­га кня­зя Казі­мі­ра (1440 – 1492) род Друц­кіх прык­мет­на стра­ціў тыя пазі­цыі, якія меў пры Вітаў­це і Сві­дры­гай­ле. Част­ко­ва гэта было выклі­ка­на збе­гам чыста дэма­гра­фіч­ных акаліч­на­сцяў: пра­даў­жаль­нікі рода ў гэтым калене былі пера­важ­на позні­мі дзе­ць­мі сваіх баць­коў і пас­ля смер­ці апош­ніх заста­валі­ся зусім мала­ды­мі, што не вель­мі спры­я­ла іх кар’еры. Так, на момант ран­няй смер­ці Кан­стан­ці­на Бабі­ча (у 1440-х гг.) яго сын Андр­эй Прых­аб­скі быў, вера­год­на, зусім малень­кім, бо пачы­нае пры­га­д­вац­ца толь­кі праз некаль­кі дзе­ся­ці­годдзяў. Ён жыў яшчэ ў 1505 г., калі дасяг­нуў вяр­шы­ні сва­ёй кар’еры – паса­ды ашмян­ска­га намес­ніка.

Фёдар Бабіч памёр прыклад­на ў 1450-я гг., не зай­ма­ю­чы дзяр­жаў­ных пасад. На той момант ніх­то з яго чаты­рох сыноў (імі былі Сямён Сакалін­скі, Фёдар Каноп­ля, Васіль Шчар­ба­ты і Іван Азяр­эц­кі) не дасяг­нуў, зда­ец­ца, паў­на­лец­ця. У далей­шым яны так­са­ма не вызна­чы­лі­ся на дзяр­жаў­най служ­бе. Праў­да, Сямён Сакалін­скі (нарад­зіў­ся прыклад­на ў 1430-я гг.) быў даволі знач­ным зем­леўла­даль­ні­кам. Яму нале­жаў шэраг маёнт­каў у Полац­кай зям­лі: Баб­ча, Камень, Несі­на (у сучас­ным Лепель­скім раёне), Бешан­ко­вічы, Кры­ві­на, Міл­кавічы (у Бешан­ко­віц­кім), якія ў дале­шым пад­зя­лілі­ся паміж роз­ны­мі адгалі­на­ван­ня­мі яго нашчад­каў – кня­зёў Друц­кіх-Сакалін­скіх. Не выклю­ча­на, што част­ка гэтых маёнт­каў ува­х­од­зі­ла ў лік тых нена­зва­ных ула­дан­няў, што былі надад­зе­ны яго баць­ку Фёда­ру пас­ля Міхаі­ла Яман­таві­ча. Пры­нам­сі, рожа­вы маён­так Яман­таві­чаў — Бач­эй­ка­ва — зна­ход­зіў­ся якраз паміж Несі­нам і Бешан­ко­ві­ча­мі. Сямён Сакалін­скі жыў даволі доў­га. Пад час вай­ны 1512 — 14 гг. ён тра­піў у мас­коўскі палон, дзе, нап­эў­на, і памёр.

Сыны Іва­на Пуця­ты пачы­на­ю­ць зга­д­вац­ца гадоў праз 10 – 15 пас­ля смер­ці баць­кі, што ўскос­на свед­чы­ць пра іх юны ўзрост на той момант. Пра дзяр­жаў­ныя паса­ды Міхаі­ла і Васі­ля Пуця­ці­чаў, а так­са­ма іх дзя­цей (Юрыя Міхай­лаві­ча Шышаўска­га, Дзміт­рыя, Іва­на, Міхаі­ла і Алель­кі Васі­льеві­чаў Гор­скіх) нічо­га невя­до­ма. Унук Пуця­ты Юрый Васі­льевіч, як ужо зга­д­ва­ла­ся, у 1500 г. тра­піў у мас­коўскі палон, адкуль не вяр­нуў­ся. А вось Дзміт­рый Іва­навіч Пуця­ціч зра­біў адмет­ную кар’еру – бадай што самую пас­пя­хо­вую ў гэтым пака­лен­ні роду Друц­кіх. Упер­шы­ню зга­да­ны ў 1467 г. (калі яму было, нап­эў­на, каля 30 гадоў), у 1486 г. ён быў намес­ні­кам Мцэн­ска­га паве­та на ўсход­ніх ускрай­ках ВКЛ, у 1487 – 88 гг. пры­га­д­ва­ец­ца як бран­скі намес­нік, а ў 1492 г. стаў кіеўскім ваяво­дам, якім і заста­ваў­ся да сва­ёй смер­ці ў 1505 г. Апра­ча рода­вых вот­чын (Ста­ра­сел­ля, Рад­чы, Зар­эм­цаў і інш.), у 1499 г. ён атры­маў ад вяліка­га кня­зя маён­так Кро­шын у Нова­га­род­скім паве­це і Пала­жа­ны ў Люба­шан­с­кай волас­ці. Чацвер­ты з бра­тоў Пуця­ці­чаў, Іван, жыў і дзей­ні­чаў у Луц­кім паве­це, на Валы­ні (тэры­то­рыя сён­няш­няй Украі­ны). У 1487 – 89 гг. ён пры­га­д­ва­ец­ца на пасад­зе луц­ка­га гарад­ні­ча­га, у 1496 – луц­ка­га ключ­ніка, у 1497 – луц­ка­га пад­ста­рас­ты. У 1506 – 1507 гг. ён зай­маў паса­ду намес­ніка Пера­міль­ска­га паве­та там жа, на Валы­ні.

Адзі­ны сын Гры­го­рыя Сямё­наві­ча — Васіль (нарад­зіў­ся прыклад­на ў 1420-я гг.) — так­са­ма быў звя­за­ны пера­важ­на з украін­скі­мі зем­ля­мі, дзя­ку­ю­чы свай­му шлю­бу з дач­кой вель­мі ўплы­во­ва­га валын­ска­га баяры­на Юршы. Зве­стак пра яго дзяр­жаў­ную служ­бу няма. Апош­ні раз ён пры­га­д­ва­ец­ца ў 1466 г. У 1488 г. яго сыны Баг­дан і Васіль, народ­жа­ныя нед­зе ў 1450-я гг., атры­малі ў спад­чы­ну ад сва­ёй цёт­кі (дру­гой дач­кі пана Юршы) маён­так Люб­чу на Валы­ні, ад яко­га пачалі тыту­ла­вац­ца кня­зя­мі Любец­кі­мі. На дзяр­жаў­най служ­бе яны так­са­ма не вызна­чы­лі­ся.

Сын Васі­ля Крас­на­га Іван, нап­эў­на, нарад­зіў­ся ў 1440-я гг., неза­доў­га да смер­ці баць­кі. Жыў ён доў­га, бо ў апош­ні раз пры­га­д­ва­ец­ца ў 1516 г., калі склаў сваё завяш­чанне. У 1488 г. ён даслу­жы­ў­ся да паса­ды мен­ска­га намес­ніка (ста­рас­ты), на якой заста­ваў­ся да кан­ца жыц­ця.

На пачат­ку 16 ста­годдзя пача­ла­ся дзей­на­сць сама­га прык­мет­на­га з уну­каў Васі­ля Пуця­ці­ча – Улад­зі­мі­ра Іва­наві­ча Гор­ска­га. Ён нарад­зіў­ся каля 1490 г. і быў жана­ты са сва­ёй адда­ле­най рад­нёй – кня­зёў­най Дан­мітрай, адной з дачок Андр­эя Прых­аб­ска­га. Праз гэты шлюб ён набыў част­ку вот­чын згаслай галі­ны кня­зёў Прых­аб­скіх. У 1515 г. Улад­зі­мір атры­маў тую ж паса­ду, якую раней зай­маў яго цес­ць – намес­ніка ашмян­ска­га. На ёй ён пры­га­д­ва­ец­ца так­са­ма ў 1520 г. Памёр ён у 1545 г.

У той жа час жыў адзі­ны ўнук Міхаі­ла Пуця­ці­ча – Васіль Юр’евіч Тала­чын­скі (нарад­зіў­ся каля 1480 г.), які выш­эў ужо неад­на­ра­зо­ва пры­га­д­ваў­ся ў сувязі са сваі­мі шмат­лікі­мі вот­чы­на­мі. Да яго, нага­да­ем, перай­ш­ла зна­ча­ная част­ка спад­чы­ны Дзміт­рыя Пуця­ці­ча і Іва­на Васі­льеві­ча Крас­на­га. У 1536 г. князь Тала­чын­скі стаў намес­ні­кам Гомель­ска­га зам­ка, толь­кі што адва­ява­на­га ў Мас­коўс­кай дзяр­жа­вы. У 1538 г. ён заняў паса­ду аршан­ска­га намес­ніка і заста­ваў­ся на ёй да сва­ёй смер­ці ў 1546 г.

З нашчад­каў Фёда­ра Бабі­ча адзін яго сын, Іван (нарад­зіў­ся ў 1450-я гг.), як адзна­ча­ла­ся выш­эй, у 1508 г. пры­га­д­ва­ец­ца ў лета­пі­сах сярод прых­іль­нікаў Глін­ска­га, якія з’ехалі ў Расію. Сыны Іва­на — Андр­эй і Сямён Азяр­эц­кія, аднак, засталі­ся ў ВКЛ і заха­валі свае вот­чы­ны. Сямён нічым асаб­лі­вым не вызна­чы­ў­ся, а Андр­эй Іва­навіч Азяр­эц­кі (нарад­зіў­ся каля 1480 г.) ужо ў даволі ста­лым узрос­це заняў у 1547 г. паса­ду аршан­ска­га намес­ніка, вакант­ную пас­ля смер­ці Васі­ля Тала­чын­ска­га. У 1551 г. ён атры­маў ад вяліка­га кня­зя маён­так Дуся­ты ў Браслаўскім паве­це. Памёр князь Андр­эй у 1558 г. у вель­мі ста­лым узрос­це.

Сярод іншых прад­стаўнікоў роду ў гэты час на дзяр­жаў­най пасад­зе вядо­мы толь­кі адзін з чаты­рох сыноў Сямё­на Сакалін­ска­га — Васіль, які нарад­зіў­ся так­са­ма каля 1480 г. і ў 1510-я гг. быў намес­ні­кам волас­ці Аболь­цы (сумеж­най з друц­кі­мі зем­ля­мі на поўна­чы Тала­чын­ска­га раё­на). Неў­за­ба­ве вялікі кня­зем Жыгі­монт пада­ра­ваў гэтую волас­ць сва­ёй жон­цы Боне. Пра далей­шую служ­бу Васі­ля Сакалін­ска­га, які жыў да пачат­ку 1530-х гг., зве­стак няма.

Сярод нашчад­каў Іва­на Бабы, якія засталі­ся ў Расіі, у кан­цы 15 ста­годдзя дзей­ні­чаў яго ўнук Юрый Васі­льевіч, які ў 1496 г. быў намес­ні­кам у Пско­ве, а ў 1499 г. – у Іван­га­рад­ку. Яго пля­мен­нік Васіль Сямё­навіч Бабі­чаў быў у 1485 г. намес­ні­кам у Вялікім Ноў­га­рад­зе. Ад яго пай­ш­ла наў­га­род­ская галі­на роду, якая прык­мет­най ролі ў далей­шым не адыг­ра­ва­ла. Пры Іване Гроз­ным дзей­ні­чалі Андр­эй і Фёдар Сямё­навічы. У 1555 г. пер­шы з іх кіра­ваў камісіяй, якая апі­сва­ла Звені­га­род­скі павет, а ў 1566 быў ваяво­дам у Полац­ку, часо­ва захопле­ным рус­кі­мі пад час Інфлянц­кай вай­ны. Фёдар Сямё­навіч Друц­кі ўдзель­ні­чаў у паход­зе на Калы­вань у 1577 г., у 1581 быў асад­ным ваяво­дам у Белай на Сма­лен­шчыне, на пра­ця­гу 1582 – 1592 пас­ля­доў­на быў ваяво­дам у Мцэн­ску, Сер­пу­ха­ве, Арле, Туле, Кра­піўне, а ў 1602 – 1604 – у Поча­пе [90].

У Інфлянц­кай вайне цар­скі­мі ваяво­да­мі былі некаль­кі кня­зёў Пуця­ці­ных: Гры­го­рый Васі­льевіч – у Пор­ха­ве, Арле і Арэш­ка­ве у 1560-я гг.; Гры­го­рый Давы­давіч – у Нарве ў 1566, у Ругад­зе­ве ў 1571, у Арэш­ка­ве ў 1574; Міхаіл Міхай­лавіч па мянуш­цы Бык – у Пан­дзе ў 1579, у Пер­на­ве ў 1582; Андр­эй Мацве­явіч – у паход­зе на Калы­вань у 1577 г. Але, як ужо адзна­ча­ла­ся, іх пры­на­леж­на­сць да роду Друц­кіх праб­ле­ма­тыч­ная.

Тым часам у ВКЛ Сатут, пры­ня­ты ў 1566 г., зама­цоў­ваў новую сіст­эму кіра­ван­ня, утво­ра­ную павод­ле поль­ска­га ўзо­ру. Увод­зіла­ся іерар­хія служ­бо­вых пасад (“ура­даў”) на дзяр­жаў­ным і мяс­цо­вым узроўні. Най­больш важ­ны­мі былі паса­ды ваявод і каш­та­ля­наў (па адной на кож­нае ваявод­ства), якія давалі пра­ва на мес­ца ў Сена­це. У паве­тах увод­зілі­ся паса­ды мар­шал­ка, пад­ка­мо­ра­га, харун­жа­га, суддзі зем­ска­га з пад­суд­кам і піса­рам, суддзі грод­ска­га з піса­рам і інш., якія зай­малі­ся най­больш аўта­рыт­эт­ны­мі прад­стаўні­ка­мі мяс­цо­вай шлях­ты.

Павод­ле нова­га адміністра­ты­ў­на­га пад­зе­ла ўсе абша­ры коліш­ня­га Друц­ка­га княст­ва ўвай­шлі ў Аршан­скі павет Віцеб­ска­га ваявод­ства. Апра­ча таго, кня­зям Друц­кім-Сакалін­скім нале­жалі маёнт­кі ў Полац­кім ваявод­стве, кня­зям Азяр­эц­кім – Дуся­ты ў Браслаўскім паве­це Вілен­ска­га ваявод­ства, а сынам Гры­го­рыя Фёда­раві­ча Друц­ка­га-Гор­ска­га (Бур­неўска­га), жана­та­га з кня­зёў­най Тамілай Заслаўс­кай, ад маці перай­шлі маёнт­кі Лошы­ца, Пры­лукі і Снак­са­ра­ва ў Мен­скім паве­це. Част­ка маёнт­каў кня­зёў Друц­кіх-Любец­кіх зна­ход­зіла­ся ў Валын­скім і Кіеўскім ваявод­ствах, якія з 1569 г. больш не нале­жалі ВКЛ, а ўва­х­од­зілі непа­ср­эд­на ў склад Поль­ска­га кара­леўства (“Каро­ны”). Праз шлюб Баг­да­на Рама­наві­ча Любец­ка­га з літоўс­кай панен­кай Соф’яй Давой­най да яго нашчад­каў перай­шоў у 1530-я гг. так­са­ма маён­так Лунін у Пін­скім паве­це (сучас­ны Луні­нец­кі раён).

Пер­шым з кня­зёў Друц­кіх даслу­жы­ў­ся да адной з новаўвед­зе­ных пасад Павел Юр’евіч Сакалін­скі, які нарад­зіў­ся каля 1500 г. Ён вызна­чы­ў­ся пад час Інфлянц­кай вай­ны з Расіяй, калі быў рот­містрам вой­ска ВКЛ. За ваен­ныя заслу­гі ён у 1565 г. атры­маў у якас­ці лена (гэта зна­чы­ць – з насле­да­ван­нем толь­кі па муж­чын­с­кай лініі, без пра­ва про­да­жу) дзяр­жаў­ныя маёнт­кі Лугі­навічы і Рубеж у Полац­кім ваявод­стве. У 1569 г. Павел Сакалін­скі заняў выш­эй­шую з павя­то­вых пасад Аршан­ска­га паве­та – аршан­ска­га мар­шал­ка. Пас­ля яго смер­ці каля 1575 г. гэтая паса­да перай­ш­ла да яго бра­та Ціма­фея, які памёр у 1585 г.

Тым часам адзі­ны сын Паў­ла, князь Юрый Сакалін­скі (нарад­зіў­ся нед­зе ў 1530-я гг.), так­са­ма быў адмет­най асо­бай. У 1577 г. ён за ваен­ныя заслу­гі атры­маў у кіра­ванне Азярыш­чан­с­кае і Усвяц­кае ста­ро­ст­вы на поўна­чы Віцеб­ска­га паве­та, толь­кі што вызва­ле­ныя ад мас­коўскіх вой­скаў. Неў­за­ба­ве ён стаў пад­ка­мо­рым Віцеб­ска­га паве­та. У 1597 г. з даз­во­лу кара­ля ён пера­даў Азярыш­чан­с­кае ста­ро­ства родзі­чу Міхаі­лу Міхай­лаві­чу Друц­ка­му-Сакалінс­ка­му, а Усвяц­кае – свай­му малод­ша­му сыну Яра­сла­ву. Аднак у 1601 г. Яраслаў памёр, пас­ля чаго Усвяц­кае ста­ро­ства вяр­ну­ла­ся да Юрыя, які кіра­ваў ім да сва­ёй смер­ці ў 1606 г.

Міхаіл Міхай­лавіч Сакалін­скі, да яко­га ў 1597 г. перай­шло Азярыш­чан­с­кае ста­ро­ства, быў уну­кам таго Васі­ля Сямё­наві­ча Сакалін­ска­га, што на пач­та­ку ста­годдзя вало­даў Або­лец­кай волас­цю. Ён нарад­зіў­ся каля 1550 г., слу­жыў рот­містрам у вой­ску ВКЛ і ў 1591 г. заняў паса­ду аршан­ска­га мар­шал­ка. Міхаіл быў у ліку тых ням­но­гіх прад­стаўнікоў усход­не­бе­ла­рус­кай шлях­ты, якія пад­т­ры­малі заклю­ча­ную ў 1596 г. Берас­цей­скую цар­коў­ную унію. Сам ён перай­шоў у прат­эс­танц­кую веру каль­вінісц­ка­га вызнан­ня, а ў кан­цы жыц­ця стаў католі­кам. Пер­шым з кня­зёў Друц­кіх ён даслу­жы­ў­ся да сена­тар­скіх пасад Рэчы Пас­палітай, стаў­шы ў 1605 г. віцеб­скім каш­та­ля­нам, а ў 1613 г. – полац­кім ваяво­дам. Перад самай смер­цю ў 1621 г. ён атры­маў прызна­ч­энне на больш высо­кую ў дзяр­жаў­най іерар­хіі паса­ду ваво­ды сма­лен­ска­га.

Родзі­чам Юрыя і Міхаі­ла Сакалін­скіх у трэцім калене былі Януш Баг­да­навіч і Ян Андр­эявіч (унукі малод­ша­га з чаты­рох сыноў рода­па­чы­наль­ніка Сямё­на Сакалін­ска­га – Андр­эя). Пер­шы з іх нарад­зіўя прыклад­на ў 1560-я гады, зай­маў паса­ды павя­то­ва­га ўзроў­ню: у 1597 г. стаў вой­скім віцеб­скім, а ў 1606 г. – пад­суд­кам і пад­ка­мо­рым Полац­ка­га ваявод­ства, дзе вало­даў маёнт­кам Камень-Аст­роў­на. Памёр ён хут­ка пас­ля таго. Стры­еч­ны брат Яну­ша, Ян Андр­эявіч, народ­жа­ны каля 1560 г. ці крыху паз­ней, вызна­чы­ў­ся на служ­бе пры два­ры вяліка­га кня­зя і ў дзяр­жаў­най кан­цы­лярыі. Змо­ла­ду ён быў два­рані­нам і сакра­та­ром вяліка­га кня­зя, у 1608 г. заняў паса­ду адна­го з піса­раў ВКЛ. Аднак мелі­ся за ім і ваен­ныя заслу­гі пад час інт­эрвен­цыі ў Расію ў смут­ныя 1611 – 13 гг. За іх ён атры­маў Даў­гоўс­кае і Пера­лай­с­кае ста­ро­ст­вы ў Літве, а паз­ней выслу­жыў Мсціслаўс­кае, Радам­скае і Ста­ра­дуб­скае ста­ро­ст­вы. Неза­доў­га да смер­ці ў 1630 г. Ян Скалін­скі быў прызна­ча­ны рэфен­да­рам ВКЛ (гэтая даволі знач­ная паса­да ў дзяр­жаў­ным апа­ра­це, аднак, не дава­ла пра­ва на мес­ца ў Сена­це).

Іншыя галі­ны роду Друц­кіх у дру­гой пало­ве 16 ста­годдзя не мелі такіх знач­ных дасяг­нен­няў. Род Азяр­эц­кіх быў прад­стаў­ле­ны ў той час сваі­мі апош­ні­мі прад­стаўні­ка­мі – Баг­да­нам Андр­эяві­чам (каля 1530 – 1601) і яго пля­мен­ні­кам Васілём Васі­льеві­чам (каля 1540 – 1607), якія нічым асаб­лі­вым не вызна­чы­лі­ся. Прад­стаўнікі Друц­кіх-Любец­кіх у гэты час паміралі мала­ды­мі, і іх галі­на зусім не была прад­стаў­ле­на на дзяр­жаў­най служ­бе.

Галі­ну Друц­кіх-Гор­скіх прад­стаў­ля­лі сыны Гры­го­рыя Фёда­раві­ча Бур­неўска­га – Пётр (так­са­ма нічым не прык­мет­ны, памёр каля 1580), Фёдар і Ян. З іх Фёдар, які нарад­зіў­ся ў 1550-я гады, быў удзель­ні­кам Інфлянц­кай вай­ны, а ў 1589 г. атры­маў на лен­ным пра­ве невя­лі­кае Цэль­скае ста­ро­ства са скла­ду коліш­няй Свіслац­кай волас­ці. Памёр ён у 1615 г. Ян нарад­зіў­ся ў 1566 г. Адзі­ны з бра­тоў ён зай­маў даволі знач­ную паса­ду — з 1605 г. да сва­ёй смер­ці ў 1619 г. быў аршан­скім мар­шал­кам. І Фёдар, і Ян былі ўжо католі­ка­мі.

Блі­ж­эй да сяр­эд­зі­ны 17 ста­годдзя наступ­нае пака­ленне Гор­скіх дасяг­ну­ла пэў­ных вышынь. Сынам Фёда­ра быў Гры­го­рый Юрый (Грэ­гар Ежы), які нарад­зіў­ся каля 1585 г. і атры­маў пас­ля баць­кі лен­нае Цэль­скае ста­ро­ства. У 1635 г. ён быў прызна­ча­ны аршан­скім ста­ро­стам, а ў 1650 г. дасяг­нуў сена­тар­скай паса­ды – стаў ваяво­дам мсціслаўскім. Аршан­с­кае ста­ро­ства ён са зго­ды кара­ля састу­піў стар­ша­му сыну Міха­лу, які праз год памёр. Сам Грэ­гар Ежы памёр у 1659 г., пад час вялі­кай вай­ны з Расіяй, калі ўсе яго маёнт­кі былі заня­ты рус­кі­мі. Яго стры­еч­ны брат Юрый (Ежы), стар­шы сын Яна, народ­жа­ны каля 1600 г., з 1639 г. быў прызна­ча­ны харун­жым аршан­ска­га паве­та, а праз год атры­маў так­са­ма ста­ро­ства Упіц­кае ў Літве. Заў­час­ная смер­ць у 1643 г. пакла­ла канец яго кар’еры.

Князі Любец­кія ў гэты перы­яд былі прад­стаў­ле­ны дву­ма лінія­мі. Адну з іх утва­раў Іван Паўлавіч (унук Яну­ша, праў­нук Баг­да­на Рама­наві­ча), які ў 1625 – 34 гг. пры­га­д­ва­ец­ца на нязнач­най пасад­зе аршан­ска­га пад­ста­ро­сты. Унук Іва­на Рама­наві­ча Павел Грыгор’евіч тады ж быў суддзёй зем­скім Луц­ка­га паве­та на Валы­ні.

Галі­на Друц­кіх-Сакалін­скіх па-раней­ша­му была самай шмат­лі­кай і ўплы­во­вай. Сын полац­ка­га і сма­лен­ска­га ваяво­ды Міха­ла, Кры­штаф Міхал Сакалін­скі (каля 1580 – 1639) з 1607 г. быў вяліка­кня­жац­кім сакра­та­ром. Пас­ля смер­ці баць­кі ў 1621 г. да яго перай­шло Азярыш­чан­с­кае ста­ро­ства. Неў­за­ба­ве ён дасяг­нуў сена­тар­скіх пасад, стаў­шы ў 1623 г. каш­та­ля­нам мсціслаўскім, а ў 1625 – каш­та­ля­нам полац­кім. Праў­да, ваявод­скай паса­ды ён, у адроз­ненне ад баць­кі, так і не дасяг­нуў. З яго трох сыноў і пяці бра­тоў ніх­то больш так высо­ка не ўзняў­ся. Толь­кі паз­ней, ужо пад час вай­ны з Расіяй, пля­мен­нік Ян Антоні (сын Філо­на) заняў у 1655 г. паса­ду мсціслаўска­га каш­та­ля­на, якая была ў той час намі­наль­най, бо ўвесь Мсціслаўскі павет быў ужо заня­ты рус­кі­мі. Памёр ён на гэтай жа пасад­зе ў 1662 г., маю­чы каля 45 – 50 гадоў.

З сыноў Яну­ша Баг­да­наві­ча Сакалін­ска­га стар­шы, Стэфан Караль, у 1630 – 38 гг. зай­маў тую ж паса­ду, што раней яго баць­ка – полац­ка­га пад­ка­мо­рыя. Малод­шы сын, Саму­эль Станіслаў, народ­жа­ны ў 1570-я гг., вало­даў шэра­гам маёнт­каў у далу­ча­ным да ВКЛ у 1612 г. Сма­лен­скім ваявод­стве. У 1634 г. ён быў сма­лен­скім пад­ва­явод­зім, з 1637 – сма­лен­скім пад­ка­мо­рым. Калі ў 1654 г. рус­кае вой­ска зноў заня­ло Сма­лен­шчы­ну, сам Стэфан Караль і яго малод­шы сын Він­ц­энт з’ехалі на захад, а стар­шы сын, Казі­мір Саму­эль, пры­няў расій­с­кае пад­дан­ства і ахры­с­ціў­ся ў пра­васлаўе пад імем Пят­ра Самой­лаві­ча. Яго нашчад­кі ў далей­шым утва­ры­лі яшчэ адну рус­кую галі­ну роду Друц­кіх-Сакалін­скіх. Саму­эль Станіслаў памёр каля 1660 г.

Дзве стар­шыя лініі кня­зёў Сакалін­скіх у гэты перы­яд не ўзні­малі­ся выш­эй павя­то­ва­га ўзроў­ню. Лінію лен­ных ула­даль­нікаў Лугі­навіч, рас­па­ча­тую ў часы Інфлянц­кай вай­ны Паў­лам Юр’евічам, пра­ця­г­ваў яго ўнук Ян Юр’евіч (каля 1570 – 1649), які з 1622 г. быў аршан­скіи мар­шал­кам. У 1646 г. ён пра­даў рода­вы маён­так Саколі­на кня­зю Галоўчынс­ка­му. Яшчэ пры яго жыц­ці, у тым жа 1646 г., яго стар­шы сын Еранім Аль­бр­эхт, стаў аршан­скім зем­скім піса­рам, але выш­эй гэтай дру­га­рад­най паса­ды так і не ўзняў­ся да сва­ёй смер­ці ў 1658 г. Дру­гі сын, Юрый (Ежы), з 1635 г. зай­маў так­са­ма не вель­мі знач­ную паса­ду аршан­ска­га пад­ча­ша­га. Памёр ён, зда­ец­ца, яшчэ пры жыц­ці баць­кі.

У лініі нашчад­каў Ціма­фея Юр’евіча Сакалін­ска­га яго ўнук Яраслаў Яра­славіч (каля 1570 – пас­ля 1621) зай­маў у 1610-я гг. сці­п­лую паса­ду полац­ка­га пад­ва­явод­зія. З чаты­рох яго сыноў адзін стаў прык­мет­ным дзе­я­чом каталіц­кай царк­вы, а дру­гі – уніяц­кай. Стар­шы сын Ян Казі­мір, народ­жа­ны каля 1600 г., быў католі­кам і зай­маў духоў­ныя паса­ды спяр­ша сма­лен­ска­га, а потым вілен­ска­га каноніка. Брат апош­ня­га Міка­лай Мітра­фан, народ­жа­ны ў 1610-я ці 1620-я гг., быў архі­манд­ры­там базы­льян­ска­га кля­шта­ра ў Бра­сла­ве, а з 1671 г. – сма­лен­скім уніяц­кім арцы­біску­пам. Памёр ён у 1690 г. Два іх пля­мен­ніка, Якуб і Дзміт­рый (сыны памёр­ша­га ў 1650 г. бра­та Юрыя), пад час вай­ны ў 1654 г. пры­ня­лі расій­с­кае пад­дан­ства.

Вай­на пры­нес­ла жуда­с­нае раз­бур­энне і выкліка­ла глы­бо­кі заня­пад Рэчы Пас­палітай. Яе палітыч­ны лад у наступ­ныя дзе­ся­ці­годдзі вызна­чаў­ся шля­хец­кай анар­хіяй і бара­ць­бой за ўла­ду магут­ных маг­нац­кіх групо­вак. Князі Друц­кія дру­гой пало­вы 17 – пачат­ку 18 ста­годдзя былі даволі тыпо­вы­мі прад­стаўні­ка­мі тага­час­най бела­рус­кай шлях­ты – спа­лані­за­ва­ны­мі, не вель­мі аду­ка­ва­ны­мі і не вель­мі замож­ны­мі. Вар­та адзна­чы­ць двух апош­ніх прад­стаўнікоў лугі­наўс­кай лініі Друц­кіх-Сакалін­скіх, які­мі былі сын Ерані­ма Аль­бр­эхта Міхал Леан (каля 1630 – 1690), чаш­нік аршан­скі з 1654 г. і мар­ша­лак аршан­скі з 1665 г., паз­ней — пісар ВКЛ, і сын апош­ня­га Караль Міхал (каля 1660 – 1713), які быў даволі знач­ным зем­леўла­даль­ні­кам. Апра­ча лен­на­га Лугі­навіц­ка­га маёнт­ка, праз шлюб з Евай Шве­ры­на­вай ён набыў Даў­гі­на­ва ў Ашмян­скім паве­це, а ў 1692 г. купіў у пана Сапе­гі сусед­ні з Даў­гі­на­вам маён­так Ілле. Пас­ля баць­кі да яго на лен­ным пра­ве перай­шло атры­ма­нае апош­нім у 1685 г. Вяля­ціц­кае ста­ро­ства каля Бары­са­ва. У 1703 г. Караль Міхал Сакалін­скі стаў каш­та­ля­нам сма­лен­скім (гэтая паса­да была намі­наль­най, бо Сма­лен­шчы­на была ў склад­зе Расіі, але дава­ла пра­ва на мес­ца ў Сена­це). Караль Міхал пера­жыў адзі­на­га сына, і з яго смер­цю гэтая лінія пера­сек­ла­ся.

У іншай лініі (каме­на-аст­роў­нен­скай) прык­мет­най асо­бай быў Леан Лаўр­эн­ці Друц­кі-Сакалін­скі (каля 1680 – 1726), сын Фла­ры­я­на і праў­нук Кры­шта­фа, каш­та­ля­на мсціслаўска­га. Ён быў духоў­най асо­бай, дзе­я­чом уніяц­кай царк­вы: з 1713 г. – архі­манд­ры­там грод­нен­ска­га базы­льян­ска­га кля­шта­ра, а з 1718 г. – сма­лен­скім арцы­біску­пам. Ён, а так­са­ма трое яго нічым не прык­мет­ных бра­тоў (Казі­мір, Юзаф і Кіпры­ян), былі апош­ні­мі прад­стаўні­ка­мі гэтай лініі.

Галі­на кня­зёў Друц­кіх-Гор­скіх так­са­ма скон­чы­ла­ся на пачат­ку 18 ста­годдзя. Яе апош­ні­мі прад­стаўні­ка­мі былі унукі мсціслаўска­га ваяво­ды Грэ­га­ра Ежы – Казі­мір і Міхал Антоні, народ­жа­ныя прыклад­на ў 1650-я — 60-я гг. З іх Міхал Антоні зай­маў паса­ду пад­ка­мо­рыя ў Мін­скім паве­це і памёр пас­ля 1721 г.

З гэта­га часу адзі­най галі­ной, якая пра­ця­г­ва­ла існа­ва­ць у ВКЛ, была галі­на кня­зёў Любец­кіх. Яе прад­стаўнік Міка­лай (каля 1630 – да 1678) вало­даў Луні­нам і Паго­стам у Пін­скім паве­це, а так­са­ма праз шлюб з Кры­с­ці­най Сцяц­кевіч-Завер­скай набыў вялікі маён­так Любавічы ў Аршан­скім паве­це, на мяжы з Расіяй. Яго сын Шыман, народ­жа­ны ў 1660-я гг., у 1697 г. быў пас­лом ад Аршан­ска­га паве­та на валь­ным сой­ме Рэчы Пас­палітай, потым зай­маў паса­ду столь­ніка оўруц­ка­га (у Кіеўскім вавод­стве). Перад самай смер­цю ў 1710 г. ён атры­маў прызна­ч­энне на паса­ду мін­ска­га каш­та­ля­на, але заня­ць яе не пас­пеў. Яго брат Баг­дан Казі­мір і сын апош­ня­га Юзаф (столь­нік аршан­скі ў 1728 г.) прык­мет­най ролі не адыг­ра­валі.

Апош­ні ўсплеск кня­зёў Любец­кіх прый­шоў­ся на апош­нія дзе­ся­ці­годдзі існа­ван­ня Рэчы Пас­палітай, калі дзей­ні­чаў сын Юза­фа Фран­ці­шак (каля 1735 – 1806). У 1764 г. ён быў пас­лом ад Пін­ска­га паве­та на валь­ны сойм, у 1765 г. стаў суддзёй зем­скім, у 1773 – харун­жым, а ў 1782 — мар­шал­кам Пін­ска­га паве­та. У 1792 г. стаў кава­ле­рам орд­эна Бела­га Арла. Быў удзель­ні­кам пра­расій­с­кай Тар­гавіц­кай кан­фед­эра­цыі. Ужо ў час, калі ў пра­ц­э­се дру­го­га пад­зе­лу Рэчы Пас­палітай Пін­скі павет быў заня­ты рус­кі­мі вой­ска­мі, Фран­ці­шак Друц­кі-Любец­кі атры­маў у 1793 г. паса­ду пін­ска­га каш­та­ля­на, ство­ра­ную раш­эн­нем азна­ча­най кан­фед­эра­цыі. У 1794 г. пабу­да­ваў у сваім маёнтк уЛунін мура­ва­ны кас­цёл. Неў­за­ба­ве ў 1795 г. Рэч Пас­палітая спы­ні­ла сваё існа­ванне. Фран­ці­шак перай­шоў у расій­с­кае пад­дан­ства, заха­ваў свае маёнт­кі і ў 1799 г. нават купіў у Сапе­гаў маён­так Чар­лё­ну ў Гро­дзен­скм паве­це. У той час імпе­ра­тар Павел узнавіў дзе­янне на тэры­то­рыі Бела­русі Ста­ту­та 1588 г. Была адно­ў­ле­на і паса­да павя­то­ва­га мар­шал­ка (адпа­вя­да­ла пра­д­вад­зі­це­лю два­ран­ства ў расій­скіх губер­нях). Яе ў 1799 г. заняў стар­шы сын Фран­ціш­ка Ануфрый, а пас­ля яго ран­няй смер­ці ў 1802 г. – дру­гі сын Караль. Аднак і ён памёр заў­час­на, у 1811 г., ва ўзрос­це каля 35 гадоў.

Трэці сын Фран­ціш­ка, Фран­ці­шак Кса­ве­ры Друц­кі-Любец­кі (1778 – 1846) быў адмет­ным дзе­я­чом у часы Расій­с­кай імпе­рыі. Ён вучы­ў­ся ў Санкт-Пецяр­бург­скім кад­эц­кім кор­пу­се, удзель­ні­чаў у 1799 г. у паход­зе А. В. Суво­ра­ва ў Італію і Швей­ца­рыю. Пас­ля кан­тузіі вый­шаў у адстаўку. З 1812 г. па чар­зе пас­ля бра­тоў заняў паса­ду пін­ска­га мар­шал­ка. Пад час вай­ны 1812 г. высту­паў на баку Расіі. У 1816 г. часо­ва быў прызна­ча­ны цывіль­ным грод­нен­скім губер­на­та­рам, а з 1826 г. стаў міністрам скар­бу (фінан­саў) у ство­ра­ным пад эгі­дай Расіі Цар­стве Поль­скім [91].

Поль­скім [91].

ПСРЛ. Т.7. СПб.,1859. С.242.
ПСРЛ. Т. 2. СПб., 1843. С. 493; ПСРЛ. Т. 7. СПб., 1859. С.67-68; ПСРЛ. Т. 25. М.;Л.,1949. С. 64; ПСРЛ. Т.9. М. 1965. С.211—212.
ПСРЛ. Т. 2. СПб., 1843. С. 519; ПСРЛ. Т. 7. СПб., 1859. С.75; ПСРЛ. Т. 25. М.;Л., 1949. С. 71.
Памя­ць: Гісто­ры­ка-даку­мен­таль­ная хроніка Тала­чын­ска­га раё­на. – Мн., 1988. С. 41 – 42.
ПСРЛ. Т. 2. СПб., 1843. С. 620 – 621.
ПСРЛ. Т. 25. М.;Л., 1949. С. 93; ПСРЛ. Т. 10. М. 1965. С. 17.
ПСРЛ. Т. 2. СПб., 1843. С. 691; ПСРЛ. Т. 10. М. 1965. С. 28.
ПСРЛ. Т. 25. М.;Л., 1949. С. 98.
Дол­го­ру­кий П. Рос­сий­ская родо­слов­ная кни­га. Т. 1. СПб., 1854. С. 131.
ПСРЛ. Т. 32. М., 1975. С. 24 – 25, 130; ПСРЛ. Т.35. М., 1980. С. 130 — 131, 146, 148, 217.
ПСРЛ. Т.7. Спб., 1859. С.206; ПСРЛ. Т.10. М. 1965. С. 211; ПСРЛ. Т. 35. М., 1980. С. 28.
Тихо­ми­ров М.Н. Опи­са­ние Тихо­ми­ров­ско­го собра­ния руко­пи­сей. — М., 1968. С. 9.
ПСРЛ. Т.4. СПб., 1848. С.67; ПСРЛ. Т.11. М. 1965. С.17.
Полоц­кие гра­мо­ты / Сост. А. Л. Хорош­ке­вич. – М., 1977. Вып. 1. С. 43 – 44.
Мonumenta medii aevi historica, res gestes Poloniae illustrantia. Т.6: Codex epistolaris Vitoldi, Magni Ducis Lithuaniae (1376 – 1430) — Cracoviae, 1882. P. 4, 32.
ПСРЛ. Т.35. М., 1980. С. 97, 148.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa, 1897. S. 161.
Acta unii Polski z Litwą. 1385 – 1791 / Wyd. S. Kutrzeba i W. Semkowicz. – Kraków, 1932.
ПСРЛ. Т. 32. М., 1975. С. 149.
Полоц­кие гра­мо­ты / Сост. А. Л. Хорош­ке­вич. – М., 1977. Вып. 1. С. 114 – 118. У камен­та­ры­ях да гэтых актаў А. Л. Хараш­кевіч памыл­ко­ва звяз­вае паход­жанне кня­зёў Друц­кіх з кня­зем Сямё­нам (Лугве­нам) Аль­гер­даві­чам, які на самай спра­ве даў пач­а­так кня­зям Мсціслаўскім: там жа. — М., 1980. Вып. 3. С. 199 – 202.
Любав­ский М. К. Литов­ско-рус­ский сейм. Опыт по исто­рии учре­жде­ния в свя­зи с внут­рен­ним стро­ем и внеш­ней жиз­нью госу­дар­ства. – М., 1900. С. 54 – 55, 319.
Полоц­кие гра­мо­ты. Вып. 1. С. 130. Вып. 3. С. 204 – 205.
ПСРЛ. Т.11. М.,1965. С. 239.
Рус­ская исто­ри­че­ская биб­лио­те­ка (РИБ). Т. 27. – Спб., 1910. Сл. 377 – 378.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 57.
Любав­ский М. К. Литов­ско-рус­ский сейм. С. 324.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 58.
ПСРЛ. Т. 32. М., 1975. С. 153.
ПСРЛ. Т. 32. М., 1975. С. 154.
ПСРЛ. Т. 12. М. 1965. С. 22; ПСРЛ. Т. 25. М.; Л., 1949. С.252.
Акты, отно­ся­щи­е­ся к исто­рии Южной и Запад­ной Рос­сии, собран­ные и издан­ные архео­гра­фи­че­ской комис­си­ей. Т. 1. — СПб., 1861. С. 11; Любав­ский М. К. Литов­ско-рус­ский сейм. С. 325.
РИБ. Т. 27. Сл. 20.
Там жа. Сл. 21.
Там жа. Сл. 20.
Там жа. Сл. 21.
Опи­са­ние доку­мен­тов и бумаг, хра­ня­щих­ся в Мос­ков­ском архи­ве Мини­стер­ства юсти­ции Кн. 21. – М., 1915. С. 406.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 55 – 64, 135 – 149, 161, 168 – 172, 202 – 212, 360 – 364, 396 – 398, 461 – 488, 536 – 540.
Насевіч В. Л. Род кня­зёў Друц­кіх у гісто­рыі Вяліка­га княст­ва Літоўска­га (XIV – XVI стст.) // Ста­рон­кі гісто­рыі Бела­русі. – Мн., 1992. С. 80 – 104; Энцы­кла­пе­дыя гісто­рыі Бела­русі: У 6 т. Т. 3. С. 295 – 298.
Пет­ров П. Н. Исто­рия родов рус­ско­го дво­рян­ства. СПб., 1886. С. 45 – 50.
Кары­ста­ю­ся выка­за­ць пад­зя­ку супра­цоўніку Інсты­ту­та гісто­рыі НАН М. Ф. Спіры­до­на­ву, які паве­да­міў мне пра нека­то­рыя звест­кі, знойдзе­ныя ім у Мет­ры­цы ВКЛ.
Рус­ский био­гра­фи­че­ский сло­варь. Т. 2. – Спб., 1900. С. 384.
Рус­ский био­гра­фи­че­ский сло­варь. Т. 15. – Спб., С. 160 – 162.
Gumovski M. Pieczęcie Książąt Litewskich // Ateneum Wileński. 1930. Roczn. 7. Zesz. 3 – 4. S. 15 – 16, 33, tab. IX: 68, 69, 71.
Алек­се­ев Л. В. Полоц­кая зем­ля — М., 1966. Мал. 34:2.
Мар­за­люк І. Магілёў у ХІІ – XVII ста­годдзях. – Мн., 1998. С. 20; мал. 26:4.
Пад­ра­бяз­на­сці пра ў памі­нан­ні гэтых маёнт­каў пры­вод­зяц­ца ў пра­цы Ю. Воль­фа: Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 135 – 149, 536 – 540.
Опи­са­ние доку­мен­тов архи­ва запад­но­рус­ских уни­ат­ских мит­ро­по­ли­тов. Т. 1. – Спб., 1897. № 9, 498, 694.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 152 – 153, 672 – 673.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 60, 168 – 171, 360 – 364, 461 – 464.
Акты, отно­ся­щи­е­ся к исто­рии Южной и Запад­ной Рос­сии. Т. 1. – Спб., 1861. №№ 1, 88.
Опи­са­ние доку­мен­тов архи­ва запад­но­рус­ских уни­ат­ских мит­ро­по­ли­тов. Т. 1. – Спб., 1897. № 23. 53, 63, 76.
РИБ. Т. 27. Сл. 33.
У 1530-я – 40-я гг. гэтыя маёнт­кі нале­жалі мужам трох кня­зё­вен Прых­аб­скіх – Стані­сла­ву Гам­шэю, кня­зям Улад­зі­мі­ру і Фёда­ру Гор­скім, а так­са­ма зяцю апош­ня­га Льву Рос­ка­му. Апра­ча зве­стак, пры­вед­зе­ных Ю. Воль­фам, яны зга­д­ва­юц­ца ў наступ­ных кры­ні­цах: Бела­рус­кі архіў. Т. 2. – Мн., 1928. № 52; Archiwum Książat Sanguszków Sławucie. T. 4. – Lwów, 1890. S. 395, 466 – 467; Акты, отно­ся­щи­е­ся к исто­рии Южной и Запад­ной Рос­сии. Т. 2. – Спб., 1865. С. 148; Нацы­я­наль­ны гіста­рыч­ны архіў Бела­русі (НГАБ). Ф. 1775. Воп. 1. Спр. 2. Арк. 418; Рус­ская исто­ри­че­ская биб­лио­те­ка. Т. 33: Пере­пи­си вой­ска Литов­ско­го. – Пг., 1915. С. 507 – 508, 511.
НГАБ. Ф. КМФ-18 (Мет­ры­ка ВКЛ). Спр. 260. Арк. 391 – 393.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 260 – 261.
Опи­са­ние доку­мен­тов и бумаг, хра­ня­щих­ся в Мос­ков­ском архи­ве Мини­стер­ства юсти­ции. Кн. 21. – М., 1915. С. 456, 465 – 467, 469, 471.
Опи­са­ние доку­мен­тов и бумаг … Кн. 21. С. 402, 407. Гл. так­са­ма: Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 58.
НГАБ. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 832. Арк. 1 – 4.
Опи­са­ние доку­мен­тов и бумаг … Кн. 21. С. 391.
НГАБ. Ф. КМФ-18. Спр. 583. Арк. 113.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 138, 538.
НГАБ. Ф. КМФ-18. Спр. 239. Арк. 79 – 83.
НГАБ. Ф. КМФ-18. Спр. 249. Арк. 280 – 282.
НГАБ. Ф. КМФ-18. Спр. 234. Арк. 71 адв. – 73.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 362, 457. Тэкст гэтай гра­ма­ты гл. так­са­ма: Sapiehowie. Materyały historyczno-genealogiczne i majątkowe. T. 1. – Petersburg, 1890. Dodatek 32. S. 431 – 433.
Акты, изда­ва­е­мые Вилен­ской архео­гра­фи­че­ской комис­си­ей. Т. 14. – Виль­но, 1887. С. 175 – 180.
НГАБ. Ф. КМФ-18. Спр. 38. Арк. 203.
РИБ. Т. 27. Сл. 378 – 380.
Archiwum Książat Sanguszków w Sławucie. T. 3. – Lwów, 1890. S. 76 – 77.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 285 – 286.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 203 – 207.
НГАБ. Ф. КМФ-18. Спр. 249. Арк. 280 – 282.
Гэта выні­кае з таго, што адну дага­вор­ную гра­ма­ту Вітаўт пад­пі­саў у 1406 г. пад час зна­ход­жан­ня “в нашем двор­це в Копус­се”. Гл.: Полоц­кие гра­мо­ты / Сост. А. Л. Хорош­ке­вич. – М., 1977. Вып. 1. С. 108 – 113.
Аб гэтым свед­ча­ць іх надан­ні “служ­баў у Галоўчыне” і “дані­ны мядо­вай Цяце­рын­с­кай” мсціслаўс­ка­му Ануфры­еўс­ка­му мана­сты­ру, якія пры­га­д­ва­юц­ца ў больш познім даку­мен­це. Гл.: Акты Литов­ской мет­ри­ки / Изд. Ф. И. Леон­то­вич. Т. 1. Вып. 1. – Вар­ша­ва, 1896. С. 14.
Павін­на­сці, якія ішлі з Магіле­ва пры Ядзві­зе, так­са­ма пры­га­д­ва­юц­ца ў больш познім даку­мент­це: Архео­гра­фи­че­ский сбор­ник доку­мен­тов, отно­ся­щих­ся к исто­рии Севе­ро-Запад­ной Руси. Т. 3. Виль­но, 1867. № 9.
У Магілё­ве была склад­зе­на ў 1406 г. тая дага­вор­ная гра­ма­та Вітаўта, якую ён пад­пі­саў, пера­е­хаў­шы ў Копысь (гл. выш­эй).
Пры­нам­сі, Басея пры­га­д­ва­ец­ца разам з Копыс­сю ў Ста­тут­най гра­ма­це сма­лен­ска­га кня­зя Рас­ці­сла­ва ў 12 ста­годдзі. Гл. Памят­ни­ки рус­ско­го пра­ва. – М., 1953. Т. 2. С. 39 – 42.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 12.
Опи­са­ние доку­мен­тов архи­ва запад­но­рус­ских уни­ат­ских мит­ро­по­ли­тов. Т. 1. № 43, 173, 249, 353, 362.
Аддзел рука­пі­саў Біб­ліят­экі АН Літ­вы. Рука­піс В2 – 1. Арк. 1.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 370.
Любав­ский М. К. Област­ное деле­ние и мест­ное управ­ле­ние Литов­ско-Рус­ско­го госу­дар­ства ко вре­ме­ни изда­ния Пер­во­го литов­ско­го ста­ту­та. – М., 1892. С. 254.
Доку­мен­ты Мос­ков­ско­го архи­ва Мини­стер­ства юсти­ции. Т. 1. – М., 1897. С. 123 – 134.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 672 – 673.
Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 457 – 458.
Sapiehowie. Materyały historyczno-genealogiczne i majątkowe. T. 1. – Petersburg, 1890. S. 66 – 67, 144 – 182.
Інвен­та­ры боль­шас­ці з гэтых маёнт­каў Льва Сапе­гі за 1624 г. заха­валі­ся ў Аддзе­ле рука­пі­саў Біб­ліят­экі Віль­нюс­ка­га дзяр­жаў­на­га універ­сіт­эта (Рукап. А-1795, А-1806).
Далей­шыя звест­кі па тэры­то­рыщ ВКЛ пры­вод­зяц­ца павод­ле пра­цы Ю. Воль­фа.
Пет­ров П. Н. Исто­рия родов рус­ско­го дво­рян­ства. С. 45-50; Рус­ский био­гра­фи­че­ский сло­варь. Т. 2. С. 384.
Polski Słownik Biograficzny. T. XVII/4. Zeszyt 75; Рус­ский био­гра­фи­че­ский сло­варь. Т. 6. С. 695-707.

V. Документы и акты

1401.[I.26 аль­бо II.09], во сре­ду на сер­ки­зо­вой недѣ­ли. Бір­шта­ны. Друц­кі князь Сямён Дзміт­ры­евіч пры­ся­гае, што пас­ля смер­ці вяліка­га кня­зя Вітаўта заха­вае вер­на­сць кара­лю Польш­чы Улад­зі­сла­ву (Ягай­ле) і Кароне Поль­скай.

Ары­гі­нал у XVI ст. спа­чат­ку зна­ход­зіў­ся ў Карон­ным архіве ў Кра­ка­ве. Яго змест апі­са­ны ў інвен­та­ры М. Кро­ме­ра (1551): «1401… Simeon dux Pruczki Demetrij filius promittit post mortem Vitoldi se alium dominum non quesiturum, praeter regem Poloniae». Потым даку­мент па невя­до­май пры­чыне тра­піў у дзяр­жаў­ны архіў Вяліка­га княст­ва Літоўска­га. Там, згод­на з вопі­сам 1570-х — 1580-х гг. (1-я кні­га запі­саў Літоўс­кай Мет­ры­кі), даку­мент захоў­ваў­ся ў мяш­ку № 1 (Universały i pospolite listy Wo. Xa. Littewskieo) пад літа­рай B: «Oddanie wiary Symona X. Druckiego. 1405. Simon X. Druckj Dymitrow syn obieczuie po śmierci Withołtowej inszego pana ssobie nie szukać, oprocz krola polskiego. Poth pieczęczią. Littera B.» (Опи­са­ние доку­мен­тов и бумаг, хра­ня­щих­ся в Мос­ков­ском архи­ве Мини­стер­ства юсти­ции. Кн. 21. М., 1915. При­ло­же­ние, с. 325). Потым даку­мент апы­нуў­ся ў Нясвіж­скім архіве Рад­зівілаў. У 1866 г. яго над­ру­ка­ваў П. Муха­наў, даў­шы наступ­нае апі­санне: «Под­лин­никъ напи­санъ на хлоп­ча­то­бу­маж­номъ лист­кѣ, шири­ною 5, выши­ною 21/2 верш. [222 х 111 мм — А.Л.] небреж­нымъ полу­уста­вомъ съ немно­ги­ми тит­ла­ми, съ запя­ты­ми и точ­ка­ми, почти при каж­домъ сло­вѣ, сход­нымъ съ почер­комъ духов­ной грам. кня­зя Дмит­рія Ив. Дон­ска­го, 1389 г. <…> Вни­зу гра­мо­ты загибъ листа, въ прорѣзѣ кое­го, на пун­цо­вомъ некру­че­на­го шел­ка шнур­кѣ, сохра­ни­лась часть вос­ко­ва­го ков­чеж­ца, на коемъ была вытис­ну­та печать; изоб­ра­женіе на печа­ти сгла­ди­лось». Цяпе­раш­няе мес­ца­з­на­ход­жанне ары­гі­на­ла невя­до­мае. — Копія 1. Біб­ліят­эка Чар­та­рый­скіх у Кра­ка­ве. Тэкі Нару­ш­э­ві­ча, т. 10, с. 127, № 32. «Ex originali arch. Nesviscensis. Coll. Dogelii».

Асноў­ныя пуб­ліка­цыі і літа­ра­ту­ра: Сбор­ник Муха­но­ва. Изд. 2-е, доп. СПб., 1866. С. 622, № 350 (па ары­гі­на­лу; дата: 1401.I.26); Gołębiowski Ł. Dzieje Polski za panowania Jagiellonów. T. 1. Warszawa, 1846. S. 88; Daniłowicz I. Skarbiec dyplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych. T. 1. Wilno, 1860. S. 320, № 714 (па інвен­та­ры М. Кро­ме­ра; дата памыл­ко­вая: 1400), s. 326, № 725 (павод­ле 1-й кні­гі запі­саў Літоўс­кай Мет­ры­кі; дата: 1401); Monumenta medii aevi historica res gestas Poloniae illustrantia. T. 2. Codex epistolaris saeculi decimi quinti. T. 1. 1384–1492 / Cura A. Sokołowski. Kraków, 1876. S. 23, № 30 (па копіі 1, лацін­кай; дата: 1401.V.11); Monumenta medii aevi historica res gestas Poloniae illustrantia. T. 6. Codex epistolaris Vitoldi Magni Ducis Lithuaniae. 1376-1430 / Collectus opera A. Prochaska. Kraków, 1882. S. 81, № 242 (дата: 11 мая 1401 г.); Akta unji Polski z Litwą. 1385-1791. Kraków, 1932. S. 41-42, № 40 (па пуб­ліка­цыі П. Муха­на­ва і копіі 1, трансліта­ра­цыя лацін­кай, дата: 1401.I.26). — Тэкст пры­вод­зіц­ца за выдан­нем П. Муха­на­ва, тэкст копіі 1 — за выдан­нем «Codex epistolaris saeculi decimi quinti. T. 1».

Дата. П. Муха­наў аргу­мен­та­ваў дату наступ­ным чынам: «Фари­се­е­ва (въ древ­но­сти назы­вав­ша­я­ся Сер­ки­зо­вою или Чер­ки­зо­вою) недѣ­ля начи­на­лась въ 1401 году 23 янва­ря (Пас­ха была 3 апрѣ­ля), сере­да на Сер­ки­зо­вой недѣлѣ 26 янва­ря. А поэто­му гра­мо­та была напи­са­на въ 1401 году 26 янва­ря». Гэты хра­на­ла­гіч­ны пад­лік з’яўляецца правіль­ным, але пры адным уда­клад­нен­ні. У ста­ра­жыт­най Русі «сер­кі­за­вы­мі» (аль­бо «сер­кіз­ны­мі») тыд­ня­мі назы­валі «сплош­ные» («все­яд­ные») сядзмі­цы, у якія даз­ва­ля­ла­ся есці ска­ром­ную ежу па сера­дах і пят­ні­цах. Уся­го ў пра­васлаў­ным кален­да­ры такіх сядзміц пяць, у тым ліку сядзмі­ца пас­ля няд­зелі аб мыта­ры і фары­сеі і сыр­ная сядзмі­ца. У пас­лан­ні мітра­паліта кіеўска­га і ўсяе Русі Фоція (1420-1425) такія сядзмі­цы пералі­ча­ны: «В про­чая же дни все­го лета сре­ду и пяток хра­ни­та долж­ни есмы. Ино­гда же и в пон[едельни]к, раз­ве вели­кых недель по Роже­стве Хри­сто­ве и по Въскре­се­нии Хри­сто­ве, и по Съше­ствии Свя­то­го Духа, и неде­ли Сер­ки­зо­вы. И в тыя неде­ли не пре­да­но пости­те­ся» (Рус­ский фео­даль­ный архив XIV — пер­вой тре­ти XVI века. Ч. 2. М., 1987. С. 453). Тут, віда­воч­на, да сер­кі­за­вых адне­се­на не толь­кі «фары­се­е­ва», але і сыр­ная сядзмі­ца. Так­са­ма ў даку­мен­це коб­рын­с­кай кня­гіні Улья­ны дата 19 люта­га 1465 г. назва­на днём «сер­киз­ной неде­ли», што адпа­вя­дае сыр­най (а не «фары­се­е­вай») сядзмі­цы. Такім чынам, маг­чы­мыя даты пры­няц­ця даку­мен­та друц­ка­га кня­зя Сямё­на Дзміт­ры­еві­ча не толь­кі 26 студ­зе­ня, але і 9 люта­га (на сыр­най сядзмі­цы). Больш вера­год­най мне зда­ец­ца дата 9 люта­га, бо пры­сяж­ныя гра­ма­ты, віда­воч­на, пры­малі­ся блі­ж­эй­шы­мі люд­зь­мі Вітаўта на шля­ху з Гарод­на ў Тро­кі: Аляк­сандр Пат­ры­ке­евіч (31 снеж­ня 1400 г., паміж Гарод­нам і Мера­чам), Іван Аль­гі­мон­тавіч (5 люта­га 1401 г., Мерач), Сямён Дзміт­ры­евіч Друц­кі (9 люта­га, Бір­шта­ны), князі Юрый Доў­гаўд, Андр­эй і Юрый Міхай­лавічы (24 люта­га, Тро­кі).
Трансліта­ра­цыя П. Муха­на­ва павод­ле ары­гі­на­ла: Копія з Тэк Нару­ш­э­ві­ча (выданне 1876 г.):

Мы, князь Семенъ Дмит­ре­вичъ Дрюц­кій.
Зна­е­мо чиню симъ листомъ, аже слю­бую и слю­билъ есми и цѣло­валъ есми кре­стъ: по смер­ти вели­ко­го кня­зя Вито­вта, наше­го гос­по­да­ря, не иска­ти ми инихъ [sic] гос­по­да­рей [sic] нѣгдѣ мимо наше­го гос­по­да­ря кро­ля Вла­ди­сла­ва Полско(го) и куру­ны [sic] Пол­скоѣ. Не отлучя­ти ми ся еѣ нико­то­рымъ вере­ме­немъ съ тымъ со всѣмъ, што коли имамъ и што ми дасть гос­по­дарь мой и дер­жю отъ него, съ тыми город­ми, съ мѣсты, безо лсти и безъ хит­ро­сти.
На крѣ­пость сему листу мое­му печять свою при­ло­жилъ есми, оу дворѣ оу Бир­штанѣхъ, во сре­ду на сер­ки­зо­вой недѣ­ли, подъ лѣты Розтва Хри­сто­ва тисячъ лѣтъ и чоты­ри­ста лѣтъ и пер­во­го лѣта.

My, kniaź Semen Dmitrowicz Druckiy.
Znaiu i czyniu wedomo sim listom: iż szlubuiu i szlubił ieśmy i całował ieśmy krest po smerti wielikoho kniazia Witowda, naszoho hospodara, korola Włodysława polskoho i korony Polskoy ne odłuczaty my sia ieie nikotorym wremenem z tym sowsiem, szto koły imam i potom dast hospodar moy i oderżuiu od neho, z tymi horody i miesty bez złosty i chitrosty.
Na krepost semu listu moiemu peczat swoiu pryłożył ieśmy u dwory u Bisztanich wo seredu na kryżowoy nedeli pod let rozdiestwa Chrystowa 140

Print Friendly, PDF & Email
  1. Gumovski M. Pieczęcie Książąt Litewskich // Ateneum Wileński. 1930. Roczn. 7. Zesz. 3 – 4. S. 15 – 16, 33, tab. IX: 68, 69, 71. []
  2. Алек­се­ев Л. В. Полоц­кая зем­ля — М., 1966. Мал. 34:2. []
  3. Мар­за­люк І. Магілёў у ХІІ – XVII ста­годдзях. – Мн., 1998. С. 20; мал. 26:4. []