Общие сведения о роде

МСТИ­СЛАВ­СКИЕ — ли­тов­ский по про­ис­хож­де­нию пра­во­слав­ный кня­же­ский род, Ге­ди­ми­но­ви­чи; удель­ные кня­зья в Вели­ком кня­же­стве Ли­тов­ском (ВКЛ), (кон. 14 – 1-я треть 16 вв.),

Ро­до­на­чаль­ник 1-й ли­нии М. – Луг­вень (в кре­ще­нии Си­ме­он) (? – не ра­нее 19.6.1431), вел. кн. по­лоц­кий (1378–1380/81), удель­ный кн. мсти­слав­ский (с нач. 1390-х гг.), слу­жи­лый князь в Нов­го­ро­де (1388/89–1392, 1407–1408, 1411–12), один из сы­но­вей ли­тов. кн. Оль­гер­да от вто­ро­го бра­ка с твер­ской княж­ной Уль­я­ной Алек­сан­д­ров­ной.

Карты Мстиславского княжества

Мстиславские 1-я линия
Мсти­слав­ское кня­же­ство в XIV – нача­ле XV веков (по А. А. Метель­ско­му)
Мстиславские 1-я линия
Мсти­слав­ское кня­же­ство в XV веке. Метель­ский А. А.
Мстиславские 1-я линия
Мсти­слав­ское кня­же­ство в нача­ле XVI в. Мятель­ский А.А.
Мстиславские 1-я линия
Кар­та Мсти­слав­ско­го кня­же­ства Тему­ше­ва.

Поколенная роспись рода

III генерація от Гедиміна

1. КН. ЛУГ­ВЕНЬ-СИ­­МЕ­ОН ОЛЬ­ГЕР­ДО­ВИЧ (? – † 19​.VI/​1​.​I​X​.​1​431),

вел. кн. по­лоц­кий (1378–1380/81), удель­ный кн. мсти­слав­ский (с нач. 1390-х гг.), один из сы­но­вей ли­тов. кн. Оль­гер­да от вто­ро­го бра­ка с твер­ской княж­ной Уль­я­ной Алек­сан­д­ров­ной.

Мстиславские 1-я линия
Мал. 1. Печат­ка кн. Лугвенія Семе­на Оль­гер­до­ви­ча від 14.8.1385

Поль­зо­вал­ся до­ве­ри­ем ли­тов. кн. Ягай­ло (с 1386 польск. ко­роль под име­нем Вла­ди­слав II Ягел­ло), уча­ство­вал в за­клю­че­нии ря­да важ­ных внеш­не­по­ли­тич. до­го­во­ров ВКЛ с Тев­тон­ским ор­де­ном (29.9.1379, 31.10.1382, 19.6.1431), То­рунь­ско­го ми­ра (1.2.1411), Мельн­ско­го ми­ра 1422, Крев­ской унии 1385.

В істо­рич­них дже­ре­лах впер­ше зга­дуєть­ся 29 верес­ня 1379 року, коли в числі інших литовсь­ких князів під­пи­сав в Тро­ках мир з Тев­тонсь­ким орде­ном. Разом з бра­том Ягай­лом і трьо­ма інши­ми кня­зя­ми 14 жовтня 1385 року під­пи­сав Кревсь­ку унію. Брав участь у роз­гро­мі вели­ко­го кня­зя смо­ленсь­ко­го Свя­то­сла­ва Іва­но­ви­ча, який під­т­ри­мав виступ Андрія Оль­гер­до­ви­ча про­ти Ягай­ла, в битві на річ­ці Вихрі під Мсти­слав­лем 29 квіт­ня 1386 року.

В 1388 г. нов­го­род­цы забра­ли у Пат­ри­кея Нари­мун­то­ви­ча Ладо­гу и Ста­рую Рус­су и поса­ди­ли там корм­лен­щи­ком литов­ско­го кня­зя Лугве­ния (Семё­на) Оль­гер­до­ви­ча1, кото­ро­го вско­ре поста­ви­ли нов­го­род­ским кня­зем [1389-1392, 1407-1411]. Види­мо, посколь­ку он стал нов­го­род­ским кня­зем, к его корм­ле­нию были вновь при­да­ны Оре­шек и Коре­ла. Таєм­но від нов­го­род­ців склав васаль­ну при­ся­гу Ягай­лу як сюзе­ре­ну Нов­го­ро­да. В 1390 году он водил нов­го­род­цев на Псков, но поход кон­чил­ся миром. В 1391 році роз­бив ган­зейсь­ких піратів-віталь­єрів під Ореш­ком: «при­хо­ди­ша Нем­цы раз­бо­ем в Нов­го­родц­киа вла­сти, и вни­до­ша в Неву и взя­ша власть ий села по обе сто­ро­ны реки на три вер­сты до город­ка Ореш­ка. И князь Семен, собрав­ся с город­ча­ны, погна вслед их, иных изби, а иных при­ве­де во град, а ини­ий уте­ко­ша. И пой­де князь Семен в Лит­ву, а град оста­ви» «2. З’їхав з Нов­го­ро­да під тис­ком Мос­ковсь­ко­го князів­ства. Ме­ж­ду 1390 и 1392 по­лу­чил от польск. ко­ро­ля и вел. кн. ли­тов­ско­го Вла­ди­сла­ва II Ягел­ло быв. Мсти­слав­ское на­ме­ст­ни­че­ст­во на пра­вах удель­но­го кн-ва; в со­став его вла­де­ний во­шли го­ро­да Мсти­славль, Кри­чев, Мглин, Дро­ков и ряд во­лос­тей.

На­ме­ст­ник вел. кн. ли­тов­ско­го Ви­тов­та в По­лоц­ке (1395–96), в 1396 за­клю­чил тор­го­вый до­го­вор с Ри­гой. Уча­ст­во­вал в по­бед­ных сра­же­ни­ях ли­тов. войск про­тив сил ря­зан­ско­го кн. Ро­до­сла­ва Оль­го­ви­ча под Лю­бут­ском (1402), в ус­пеш­ных оса­дах Вязь­мы (1403) и Смо­лен­ска (1404), ока­зы­вал по­мощь вел. кн. ли­тов­ско­му Ви­тов­ту в рус.-ли­тов. вой­не 1406–08, в раз­гро­ме войск Тев­тон­ско­го ор­де­на в Грюн­вальд­ской бит­ве 1410, «Ве­ли­кой вой­не» 1409–11.

У 1407 г. Сямён-Лынг­вен быў зноў запро­ша­ны на княс­кі стол у Вялікі Ноў­га­рад, на якім і зна­ход­зіў­ся з пера­пын­ка­мі да 1412 г3, калі зноў, з-за інтрыг Мас­к­вы, быў выму­ша­ны з’ехаць у Мсціслаў. Галоў­най пры­чы­най ад’езду кня­зя Сямё­на-Лынг­ве­на з Ноў­га­ра­да была бара­ць­ба за апош­ні, у якой апа­нен­там мсціслаўс­ка­му кня­зю увесь час высту­паў брат вяліка­га мас­коўска­га кня­зя Васі­ля І, Кан­стан­цін Дзміт­ры­евіч. Паміж 1408 і 1411 гг. ён адна­ча­со­ва быў вялікак­няс­кім намес­ні­кам у Сма­лен­ску. У 1410 г. мсціслаўскі князь Лынг­вен са сва­ёй харуг­вай пры­маў удзел у Грун­вальд­скай бітве4. На дум­ку нека­то­рых даслед­чы­каў, менавіта ён кіра­ваў тымі сма­лен­скім, мсціслаўскім і аршан­скім пал­ка­мі, якія ў кры­тыч­ны момант вытры­малі ўдар кры­жа­коў і выра­та­валі саюзнае вой­ска ад пагро­му. А ў 1411 г. ён пры­маў удзел у пад­пі­сан­ні з орд­энам Тарун­ска­га міру. У гэты ж год у якас­ці наў­га­род­ска­га слу­жы­ла­га кня­зя Лынг­вен-Сямён адбіў швед­скі напад і аргані­за­ваў у адказ паход на швед­скія ўла­дан­ні, дай­шоў да Выбар­га5. В 1411 за­клю­чил от име­ни Нов­го­род­ской рес­пуб­ли­ки мир­ный до­го­вор со Шве­ци­ей.
Аднак у 1412 г. з-за новых мас­коўскіх інтрыг ён быў выму­ша­ны ў чар­го­вы раз сыс­ці з наў­га­род­ска­га ста­ла і вяр­нуў­ся ў Вялі­кае Княст­ва Літоўс­кае.

Мстиславские 1-я линия
Мал.2. Лугвеній Семен Оль­гер­до­вич: Печат­ка від 31.1.1388–25.4.1389.

В 1404 в Сан­до­ми­ре до­бил­ся вме­сте с ки­ев­ским митр. Ки­приа­ном и кн. Фё­до­ром Лю­бар­то­ви­чем от ко­ро­ля Вла­ди­сла­ва II под­твер­жде­ния вла­дельч. прав еп. Афа­на­сия в Пе­ре­мышль­ской и Сам­бор­ской епар­хии. Ос­но­ва­тель Онуф­ри­ев­ско­го мон. близ Мстислав­ля (1407).

Две печат­ки кня­зя Лугве­на-Семе­на: 1) печат­ка кня­зя від від 14.8.1385: В полі печат­ки паве­за; оба­біч щита літе­ри: В і А. Напис по колу: + ПЧАТЬ КНѦZѦ ЛЪГВЄН; круг­ла, роз­мір 23 мм6; 2) печат­ка кня­зя від від 31.1.1388–25.4.1389: В полі печат­ки рицар на коні вліво, в пра­ви­ці три­має меч. Напис по колу: + КИѦЖ … ТВ СЄМН ВОЛЬГР; круг­ла, роз­мір 40 мм7

З пры­ват­на­га жыц­ця кня­зя Лынг­ве­на-Сямё­на вядо­ма, што ў 1394 г. ён узяў шлюб з Мары­яй, дач­кой вяліка­га мас­коўска­га кня­зя Дзміт­рыя Дан­ско­га, ад гэта­га шлю­бу ў яго нарад­зіў­ся сын Юрый. З Мары­яй Лынг­вен быў у шлю­бе да яе смер­ці 15 мая 1399 г.8. Дру­гі раз князь Лынг­вен узяў шлюб у 1406-1407 гг., але імя яго новай жон­кі невя­до­ма. У той жа час ёсць звест­кі, што яна так­са­ма была з мас­коўска­га княс­ка­га дома. Ад гэта­га шлю­бу ў Лынг­ве­на ў 1411 г. у наў­га­род­скім пры­га­рад­зе Капор’і нарад­зіў­ся дру­гі сын — Яраслаў9

ЖЕ­НА 1-я: (14.6.1394) КНЯЖ­НА МА­РИЯ (ИН. ФЕТИ­НЬЯ) ДМИТ­РИ­ЕВ­НА МОС­КОВ­СКАЯ (* вес­на 1378–† 17.3.1399), до­чь вел. кн. вла­ди­мир­ско­го Дмит­рия Ива­но­ви­ча Дон­ско­го; памер­ла ў Мсь­ці­сла­ве, 15 траў­ня 1399 г., пакі­нуў­шы сына Юрыя.

ЖЕНА 2-я: (воз­мож­но, ок. 1406/07) СОФИЯ, до­че­ри од­но­го из моск. Рю­ри­ко­ви­чей. маці кня­зя Яра­сла­ва Тэа­до­ра Лінг­ве­неві­ча, які нарад­зіў­ся ў 1411 г.

IV генерація

2/1. КН. ЮРИЙ ЛУГ­ВЕ­НЕ­ВИЧ (* нач. 15 в. – † 1457/1461),

удель­ный кн. мсти­слав­ский (1431–57, с пе­ре­ры­ва­ми), слу­жи­лый князь в Нов­го­ро­де (1432, 1438–1440, не ра­нее 1441 – 1443, 1445–46; воз­мож­но так­же в 1458–59). Впер­вые упо­ми­на­ет­ся как уча­ст­ник за­клю­че­ния Мельн­ско­го ми­ра 1422. В 1428 при­ни­мал уча­стие в по­хо­де вел. кн. ли­тов­ско­го Ви­тов­та на Нов­го­род. Сто­рон­ник вел. кн. ли­тов­ско­го Свид­ри­гай­ло, пра што свед­чы­ць зга­д­ванне Мсці­сла­ва сярод гара­доў і зямель, якія зна­ход­зілі­ся ў залеж­на­сці ад апош­ня­га ў 1432 г.10, і той факт, што Юрый Лынг­вё­невіч у кры­ні­цах высту­пае разам са Сві­дры­гай­лам яшчэ ў 1431 г. калі ён разам з іншы­мі літоўскі­мі кня­зя­мі пад­пі­свае пагад­ненне з кара­лём Улад­зі­сла­вам11. У рас­па­ча­тых баявых дзе­ян­нях мсціслаўскія князі — бра­ты Юрый і Яраслаў Лынг­ве­невічы — высту­палі разам са Свідрыгайлам.8 снеж­ня 1432 г. пад Ашмя­на­мі адбы­ла­ся бітва паміж Жыгі­мон­там Кей­с­ту­таві­чам і Сві­дры­гай­лам, яко­га пад­т­рым­лі­валі кры­жа­кі і брат вяліка­га цвяр­ско­га кня­зя Яраслаў Аляк­сандравіч. У гэтай бітве мсціслаўскі князь Юрый Лынг­ве­невіч быў захопле­ны ў палон. Але даволі хут­ка ён збег адтуль, бо гэтым ж годам дату­ец­ца ліст Сві­дры­гай­лы да вяліка­га магіст­ра Тэўтон­ска­га орд­эна Пау­ля Рус­сдор­фа, у якім паве­дам­ля­ец­ца пра прось­бу нава­га­род­цаў прызна­чы­ць ім кня­зем Юрыя Лынг­ве­неві­ча, а ў 1433 г. князь Юрый ужо быў у Ноў­га­рад­зее12. Восен­ню 1433 года вялікі князь Жыгі­монт спра­ба­ваў заха­пі­ць Мсціслаў. Трох­тыд­нё­вая абло­га гора­да, рас­па­ча­тая Жыгі­мон­там 26 каст­рыч­ніка, была няў­да­лай: «и сто­я­ша под Мсти­сла­вом три неде­ли не воз­ма город и пои­де в свой зем­ли»13. Хто кіра­ваў гэтай аба­ро­най Мсці­сла­ва, даклад­на не вядо­ма. Маг­чы­ма, тут пер­ша­па­чат­ко­ва хаваў­ся Юрый, які збег з пало­ну, а маг­чы­ма, і яго малод­шы брат Яраслаў. Пра тое, што пас­ля ад’езду кня­зя Юрыя ў Вялікі Ноў­га­рад у Мсці­сла­ве кня­жыў яго­ны брат Яраслаў, які так­са­ма пад­т­рым­лі­ваў Сві­дры­гай­лу, свед­чы­ць той факт, што яго імя як сюзер­эна, які раз­да­ваў зямель­ныя надан­ні на гэры­то­рыі Мсціслаўска­га княст­ва, сустра­ка­ец­ца некаль­кі разоў у пац­вяр­дж­эн­ні зямель­ных надан­няў кара­ля Казі­мі­ра.

Пера­лом у бара­ць­бе паміж Сві­дры­гай­лам і Жыгі­мон­там адбы­ў­ся у 1435, калі 8 верас­ня ў бітве пад Віль­ка­мірам (ны­не Ук­мер­ге, Лит­ва) Сві­дры­гай­ла быў раз­гром­ле­ны. У гэтай бітве загі­нуў Яраслаў Лынг­ве­невіч14, малод­шы сын Сямё­на-Лынг­ве­на. В 1436/37–1440 ли­шён Си­гиз­мун­дом сво­их вла­де­ний. У ноч­на І сакавіка 1440 г. у выніку змо­вы быў забіты вялікі князь Жыгі­монт Кей­с­ту­тавіч15. На вялікак­няс­кі стол у Віль­ні, абы­шоў­шы Міхаі­ла Жыгі­мон­таві­ча, быў паса­д­жа­ны Казі­мір Яге­лон­чык, пля­мен­нік Жыгі­мон­та Кей­с­ту­таві­ча. В 1440 по­лу­чил свои вла­де­ния от вел. кн. ли­тов­ско­го Ка­зи­ми­ра Ягел­лон­чи­ка: «… дал ему очи­ну ёго всю, Мсти­славь и Кри­чевь, иных гра­дов и воло­стей не мало…»16. У Сма­лен­ску пад­час пры­ся­гі на вер­на­сць нова­му вялі­ка­му кня­зю, якую пра­вод­зіў Андр­эй Сако­віч, успых­ну­ла паўстанне, інс­піры­ра­ва­нае, вера­год­на, жыха­ра­мі гора­да, якія пад­т­рым­лі­валі Сві­дры­гай­лу. Горад пад­зя­ліў­ся на дзве част­кі. Част­ка жыха­роў выгналі з гора­да Андр­эя Сако­ві­ча і пасад­зілі на сма­лен­скі стол кня­зя Андр­эя Дара­га­буж­ска­га. Дру­гая ж част­ка баяр пае­халі да вяліка­га кня­зя Казі­мі­ра прасі­ць літас­ці. Тады, як паве­дам­ляе лета­піс, про­стыя люд­зі пачалі шука­ць «себе гос­по­да­ра» і спы­нілі свой позірк на князі Юрыі Лынг­ве­невічы. Князь Юрый прый­шоў­шы ў Сма­ленск ары­шта­ваў баяр, што езд­зілі да Казі­мі­ра, кан­фіс­ка­ваў іх маё­мас­ць, раз­даў яе сваім паплеч­ні­кам і выра­шыў не пад­на­чаль­вац­ца вялі­ка­му кня­зю Казі­мі­ру17. Як і ў 1432 г, ВКЛ апы­ну­ла­ся на мяжы рас­ко­ла на дзве дзяр­жа­вы. Вялікі князь Казі­мір рашучы­мі дзе­ян­ня­мі выра­шыў падаві­ць мяцеж. Але пас­ла­ныя ім вой­скі прас­та­я­лі тры тыд­ні пад Сма­ленскам і вяр­нулі­ся назад ні з чым. Адна­ча­со­ва і ў нова­га гас­па­да­ра «рус­кіх» зямель — Юрыя Лынг­ве­неві­ча — зараз было мала сіл. І калі ў ліста­пад­зе 1440 г. сам Казі­мір з усім вой­скам рушыў на Сма­ленск, князь Юрый быў выму­ша­ны збег­чы ў Мас­к­ву, а адтуль у Вялікі Ноў­га­рад18. Мсціслаўс­кае княст­ва зноў было кан­фіс­ка­ва­на ў дзяр­жаў­ны скарб, а сам князь Юрый быў выму­ша­ны заста­вац­ца ў Вялікім Ноў­га­рад­зе. Адтуль ён рас- пачаў пера­піску з Янам Гаштоль­дам, каб той пакла­па­ціў­ся перад вялікім кня­зем і пана­мі-радай пра дара­ванне яго ўчын­ку. Заступ­ніцтва Яна Гаштоль­да было вель­мі ўплы­во­вым, і, вера­год­на, вялікі князь Казі­мір дара­ваў Юрыю Лынг­ве­неві­чуе” яго­ны ўдзел у сма­лен­скім мяця­жы. Ва ўся­кім выпад­ку, у 1443 г. мы зноў бачым кня­зя Юрыя Лынг­ве­неві­ча ў Мсці­сла­ве. Пра гэта свед­чы­ць пры­вілей кня­зя Юрыя, яго­най жон­кі кня­гіні Сафіі и іх сына Іва­на пра пац­вяр­дж­энне надан­няў кня­зя Сямё­на-Лынг­ве­на Ануфры­еўс­ка­му мана­сты­ру19.

Князь Юрый на пра­ця­гу 40-х гадоў ХУ ст.
даволі часта зай­маў паса­ду слу­жы­ла­га кня­зя ў Вялікім Ноў­га­рад­зе. 1444 г.
мы сустра­ка­ем Юрыя Лынг­ве­неві­ча ў Ноў­га­рад­зе, адкуль ён быў выму­ша­ны з’ехаць пад націс­кам Іва­на Улад­зі­міраві­ча Аль­гер­даві­ча спа­чат­ку ў Тэўтон­скі орд­эн, а потым у Мас­к­ву. Але ў 1445 г. Юрый Лынг­ве­невіч з Мас­к­вы зноў вяр­та­ец­ца ў Ноў­га­рад. У 1445 г. зноўку едзе ў Ноў­га­рад з Мас­к­вы, ды заміж таго, каб слу­жы­ць агуль­ным мэтам Літ­вы i гора­да, абвяш­чае сябе хаўрусь­ні­кам кня­зя Міха­ла Зыг­мун­таві­ча, хоць, як выні­кае з пера­піскі 1445 г. паміж мемель­скім ком­ту­рам і вялікім магістрам Тэўтон­ска­га орд­эна, ён сам раз­гля­даў­ся ў якас­ці маг­чы­ма­га канды­да­та на вілен­скі вялікак­няс­кі стол20. За це Казі­мір Яге­лон­чык забірае княст­ва Мсь­ціслаўс­кае i ў 1446 г. надае яго кня­зю Васі­лю Яра­славі­чу. Акра­мя таго і кры­жа­кі ў 1446 г. хадай­ні­чалі перад вялікім кня­зем Казі­мірам пра вяр­танне кня­зю Юрыю яго «дзедічі­ны». Бара­ць­ба паміж Казі­мірам Яге­лон­чы­кам і Міхаі­лам Жыгі­мон­гаві­чам пра­ця­г­ва­ла­ся да смер­ці апош­ня­га, але Юрый Лынг­ве­невіч заста­ваў­ся ў Вялікім Ноў­га­рад­зе яшчэ і ў 1447 г.21. Пась­ля пароль Казі­мір вяр­тае яму Мсь­ціслаў в уре­зан­ном ви­де (за ним бы­ли со­хра­не­ны Мсти­славль и Мглин), якім нада­лей князь спа­кой­на вало­даў. Князь Ежы Лянг­ві­навіч у 1448 г. быў на сой­ме ў Люб­ліне.

Мстиславские 1-я линия
Мал.3. Юрій Семе­но­вич Лугве­но­вич князь Мсти­славсь­кий (1431–1444): Печат­ка від 27.9.1422.

У 1443 г. князь Юры Лінг­ве­невіч з жон­каю Зоф’яй ды сынам Іва­нам пам­на­жа­ю­ць i пацьвяр­джа­ю­ць фун­душ свай­го баць­кі кня­зя Сямё­на Лінг­ве­ня на мана­стыр сьв. Ануфрыя ў Мсь­ці­сла­ве. Той жа князь Юры Лінг­ве­невіч у 1453 г. разам з жон­каю Зоф’яй павя­ліч­ва­ю­ць фун­душ баць­кі на памя­нё­ны мана­стыр, запі­сва­ю­чы на яго вёскі Галоўчы­на, Калянікаў i Кама­ро­вічы з пад­да­ны­мі. Яго­ная жон­ка памер­ла каля 1445 г., а сам — у 1457 г.

Печат­ка від 27.9.1422 Юрія Семе­но­ви­ча Лугве­но­ви­ча, кня­зя Мсти­славсь­ко­го (1431–1444): в полі печат­ки знак у вигляді вило­подіб­но­го хре­ста з подвій­ним заокруг­ле­ним роз­га­лу­жен­ням здо­лу.
Напис по колу: + ПЄЧАТЬ КНѦZѦ ЮРЬѦ СЄМЄ­НОВНЧ; круг­ла, роз­мір 27 мм22.

ЖЕНА: (перед 1432) СОФІЯ [……]. Имя жены Юрия Лугве­нье­ви­ча Софьи мы узна­ем из неда­ти­ро­ван­но­го посла­ния к Мсти­слав­ско­му кня­зю мит­ро­по­ли­та Ионы по слу­чаю ее кон­чи­ны. В нем мит­ро­по­лит гово­рит о заме­ча­тель­ных каче­ствах покой­ни­цы кня­ги­ни, «ее доб­рый нрав и бла­гое поко­ре­ние к Богу и к церк­ви Божи­ей». Иона уте­ша­ет кня­зя, хва­лит за то, что он похо­ро­нил жену «оу себе во сво­ем гра­де» – оче­вид­но, Мсти­слав­ле. Мит­ро­по­лит упо­мя­нул так­же о «вели­кий разум», набож­но­сти и боль­ших заслу­гах перед цер­ко­вью само­го кня­зя, его мно­го­чис­лен­ные пожа­ло­ва­ния, «еже к Богу и к церк­ви Божи­ей и к наше­му сми­ре­ниу».

3/1. КН. ЯРО­­СЛАВ-ОНИ­СИМ-ФЁ­­ДОР СЕ­МЁ­НО­ВИЧ (1411–1.9.1435),

22.3.1433 в чис­ле про­чих под­пи­сал об­ра­ще­ние сто­рон­ни­ков Свид­ри­гай­ло к Ба­зель­ско­му со­бо­ру. Восен­ню 1433 года вялікі князь Жыгі­монт спра­ба­ваў заха­пі­ць Мсціслаў. Трох­тыд­нё­вая абло­га гора­да, рас­па­ча­тая Жыгі­мон­там 26 каст­рыч­ніка, была няў­да­лай: «и сто­я­ша под Мсти­сла­вом три неде­ли не воз­ма город и пои­де в свой зем­ли»13. Хто кіра­ваў гэтай аба­ро­най Мсці­сла­ва, даклад­на не вядо­ма. Маг­чы­ма, тут пер­ша­па­чат­ко­ва хаваў­ся Юрый, які збег з пало­ну, а маг­чы­ма, і яго малод­шы брат Яраслаў. Пра тое, што пас­ля ад’езду кня­зя Юрыя ў Вялікі Ноў­га­рад у Мсці­сла­ве кня­жыў яго­ны брат Яраслаў, які так­са­ма пад­т­рым­лі­ваў Сві­дры­гай­лу, свед­чы­ць той факт, што яго імя як сюзер­эна, які раз­да­ваў зямель­ныя надан­ні на гэры­то­рыі Мсціслаўска­га княст­ва, сустра­ка­ец­ца некаль­кі разоў у пац­вяр­дж­эн­ні зямель­ных надан­няў кара­ля Казі­мі­ра.

По­гиб в бит­ве под Виль­ко­ми­ром. Запи­сан в Вве­ден­ском сино­ди­ке23 сто­ит «кня­зя Яро­сла­ва, име­нем Они­си­ма, Гуе­ви­не­ви­ча, уби­то­го от лит­вы».

V генерація

4/2. КН. ИВАН ЮРЬ­Е­ВИЧ МСТИ­СЛАВСЬ­КИЙ (? – ок. 1486),

един­ст­вен­ный сын Юрия Луг­ве­не­ви­ча, в 1457 и 1463 по­лу­чал от вел. кн. ли­тов­ско­го и польск. ко­ро­ля Ка­зи­ми­ра IV Ягел­лон­чи­ка под­твер­жде­ние сво­их прав на удел, в 1483 на­хо­дил­ся на служ­бе в Кие­ве; по­сле его смер­ти Мсти­слав­ское кн-во пе­ре­шло под управ­ле­ние его же­ны вплоть до вступ­ле­ния их до­черей в брак.

Князь Іван Юр’евіч Лінг­ве­невіч вёў ціхае жыць­цё ў Мсь­ці­сла­ве i зна­ны толь­кі праз аса­бі­стыя фун­да­цыі, менавіта: у 1458-1459 гг. князь Іван Юр’евіч запі­саў на Полац­кі Сафій­скі сабор сяло на Марын­цы. Зем­ли, пере­да­ва­е­мые Ива­ном Юрье­ви­чем вла­ды­ке Кали­сту, нахо­дят­ся в севе­ро-восточ­ной части Полот­чи­ны на гра­ни­це с Витеб­щи­ной. Веро­ят­но, вла­де­ния на Обе­ли вос­хо­дят еще к нача­лу XV в., когда дед Ива­на Юрье­ви­ча нахо­дил­ся в Полоц­ке, будучи намест­ни­ком Вито­вта. У 1463 г. князь Іван Юр’евіч разам з жон­каю кня­гі­няю Юль­ля­наю адпі­салі сабо­ру сьв. Трой­цы ў Мсь­ці­сла­ве роз­ныя дані­ны (зь зьме­сту акта выні­кае, што князь Іван Юр’евіч вало­даў Кня­жы­ца­мі), у 1468 г. князь Іван Юр’евіч запі­саў на мана­стыр сьв. Ануфрыя ў Мсь­ці­сла­ве сяло Гостынь ды ў 1483 г. князь Іван Юр’евіч Лінг­ве­невіч з кня­гі­няю Юль­ля­наю таму ж мана­сты­ру пацьвяр­джа­ю­ць i павя­ліч­ва­ю­ць нада­нь­ні свай­го дзе­да кня­зя Сямё­на Лінг­ве­ня Аль­гер­даві­ча й баць­кі кня­зя Юрыя Лінг­ве­неві­ча.

Памёр за пана­ва­нь­нем кара­ля Казі­мі­ра, перад 1489 г., у якім ужо толь­кі кня­гі­ня Юль­ля­на Мсь­ціслаўская адказ­вае на скар­гі мас­коўскіх куп­цоў, абра­ба­ва­ных ейны­мі пад­да­ны­мі. Яго­ная жон­ка кня­гі­ня Іва­на­ва Юр’евіча кня­гі­ня Юль­ля­на аса­бі­ста запі­свае ў 1461 г. на Міка­ла­еўскую царк­ву сяло Грыд­ко­ва. У 1489 г. у даку­ман­тах зна­чыц­ца як уда­ва. Ужо ўда­вою кня­гі­ня Іва­на­ва Юр’евіча кня­гі­ня Юль­ля­на Мсь­ціслаўская пацьвяр­джае й пам­на­жае фун­да­цыю нябож­чы­ка мужа на Пусты­нею мана­стыр i сабор сьв. Трой­цы ў Мсь­ці­сла­ве. Памер­ла перад 1495 г., пакі­нуў­шы дзь­ве дач­кі, Настась­сю ды Юль­ля­ну. Па сьмер­ці кня­гіні Іва­на­вай, Мсь­ціслаў як лена перай­шоў да вяліка­га кня­зя Аляк­сандра, над апе­каю яко­га засталі­ся ейныя доч­кі. У жніўні 1495 г. кня­зёу­ны мсь­ціслаўскія Настась­ся й Юль­ля­на з даз­во­лу кара­ля жыву­ць у Мсь­ці­сла­ве i вало­да­ю­ць да замуж­жа маёнт­ка­мі, якія тры­малі іхны дзед Юры i баць­ка Іван.

VI генерація

5/4. КНЖ. АНА­СТА­СИЯ ИВА­НОВ­НА МСТИ­СЛАВ­СКАЯ (? – по­сле 1523),

Пас­ля смер­ці Улья­ны Іва­наў­ны стар­эй­шая сяст­ра нябож­чы­цы, дру­гая дач­ка кня­зя Іва­на Юр’евіча Ана­стасія пача­ла прэт­эн­да­ва­ць на Мсціслаў. Хаця кароль і вялікі князь Жыгі­монт у 1507 г. пацверд­зіў былыя надан­ні Міхаі­лу Іва­наві­чу на Мсціслаў і Мглін, Ана­стасія Іва­наў­на ў гэтым жа год­зе звяр­ну­ла­ся да Жыгі­мон­та з прось­бай пра вяр­танне ёй Мсці­сла­ва і іншых спад­чын­ных маё­мас­цей. Аднак кароль адмо­віў­ся раз­гля­да­ць гэтую спра­ву на той пад­ста­ве, што ў той час у Віль­ні не было само­га кня­зя Міхаі­ла Іва­наві­ча24.
Але Ана­стасія Іва­наў­на і нада­лей не пакі­да­ла над­зеі адсуд­зі­ць у Міхаі­ла Іва­наві­ча не толь­кі Мсціслаў, але і ўсю «волас­ць пове­ту Мсти­слав­ско­го». Заха­ва­ла­ся некаль­кі скар­гаў, дату­е­мых 1518-1522 гг., у якіх яна ад свай­го імя і ад імя свай­го сына кня­зя Юрыя, а потым і сам князь Юрый Сямё­навіч аспр­эч­валі перад кара­лём пра­вы Міхаі­ла Іва­наві­ча на вало­данне Мсці­сла­вам і яго волас- цю. Вера­год­на, пэў­ную спра­вяд­лі­вас­ць прэт­эн­зій кня­гіні Ана­стасіі Іва­наў­ны і яе сына Юрыя на Мсціслаў прызна­ваў і кароль, але не жада­ю­чы кры­ўд­зі­ць свай­го вер­на­га слу­гу, якім быў князь Міхаіл Іва­навіч, ён ўвесь час адкла­даў кан­чат­ко­вае выра­ш­энне гэта­га пытан­ня да леп­шых часоў. Сіту­а­цыя, вера­год­на, скла­д­ва­ла­ся не зусім добра для Міхаі­ла Іва­наві­ча, бо хаця на Вілен­скім сей­ме 1522 г. гэта пытанне не было кан­чат­ко­ва раз­гле­джа­на, кароль усё ж такі зага­даў не выда­ва­ць яму з кан­цы­лярыі ўжо выпі­са­ны на яго імя новы пац­вяр­джаль­ны пры­вілей25. Але і праз два гады (1524 г.) спр­эч­кі за Мсціслаў паміж кня­зем Міхаі­лам Іва­наві­чам і Ана­стасіяй Іва­наў­най і яе сынам Юры­ем не былі выра­ша­ны. Одна­ко 12.9.1527 з вялікак­няс­кай кан­цы­лярыі выход­зі­ць гра­ма­та вяліка­га кня­зя, якая кан­чат­ко­ва рэгу­люе ўза­е­ма­ад­но­сі­ны паміж вялікім кня­зем Жыгі­мон­там і Міхаі­лам Іва­наві­чам. З яе мы давед­ва­ем­ся, што князь Міхаіл Іва­навіч прызнаў за свай­го сына кара­леві­ча Жыгі­мон­та Аўгу­ста: «взяль вь нась собе за место сына нашо­го коро­ле­ви­ча Поль­ско­го и вели­ко­го кня­зя Литовь- ско­го выбра­но­го Жик­ги­мон­та…». Яму ж Міхаіл Іва­навіч адпі­сал «по сво­е­му живо­те» зам­кі Мсціслаў і Радамль. За гэта вялікі князь Жыгі­монт даў яму Мсціслаў і Радамль «сь бояр и сь дво­ры, сь сёлы и со всимь какь онь пер­во сего мель, дали есмо оть нась ему вь дер­жа­ние до его живо­та»26. Такім чынам, 12 верас­ня 1527 г. было кан­чат­ко­ва лікві­да­ва­на ўдзель­нае Мсціслаўс­кае княст­ва.
Муж: (с ок. 1496) кн. С. М. Слу­ц­кий-Олель­ко­ви­ч (из ро­да Слу­ц­ких-Олель­­ко­ви­­чей),

6/4. КНЖ. УЛЬ­Я­НА ИВА­НОВ­НА МСТИ­СЛАВ­СКАЯ (? – до 1506/07),

шлюб дру­гой дач­кі кня­зя Іва­на Юр’евіча кня­гіні Улья­ны і кня­зя Міхаі­ла Іва­наві­ча Жаслаўска­га, што адбы­ў­ся ў кан­цы 1498 г.ці ў самым пачат­ку 1499 г. Дата­ва­ць шлюб кня­гіні Улья­ны даз­ва­ляе той факт, што ўжо 20 студ­зе­ня 1499 г. князь Міхаіл Іва­навіч Жаслаўскі надаў бага­моль­цу радамльска­му Дыянісію царк­ву Св. Бага­ро­дзі­цы, і пры гэтым ён назва­ны кня­зем мсціслаўскім27. 19 сакавіка 1499 г. вялікі князь Аляк­сандр за зычлівую служ­бу кара­лю Казі­мі­ру і сабе надаў кня­зю Міхаі­лу Іва­наві­чу гара­ды Мсціслаў і Мглін з усі­мі пры­лёг­лы­мі да іх ула­дан­ня­мі «увь оть­чи­ну, вечь­но, на веки веч­ным», ён даў іх не тол­кі адна­му кня­зю, але «и его кн(е)гини»28. З гэта­га пры­вілея віда­ць, што надан­ні Міхаіл Іва­навіч атры­маў не толь­кі ў якас­ці шлюб­на­га паса­гу, але і з улі­кам ака­за­ных ім пас­луг кара­лям і вялікім кня­зям. Менавіта дзя­ку­ю­чы гэта­му Міхаіл Іва­навіч здо­леў заха­ва­ць за сабой Мсціслаўс­кае княст­ва і пас­ля смер­ці сва­ёй жон­кі з роду Мсціслаўскіх. Гэтым жа пры­віле­ем Міхаі­лу Іва­наві­чу даз­ва­ля­ла­ся кары­стац­ца усёй нада- най маё­мас­цю «под­лу­гь того какь тый замь­ки дерь­жал князь Юрей Лынк­ге­ве­не­вич а потомь сынь его, князь Ивань»29. Князь Міхаіл Іва­навіч Жаслаўскі атры­маў тытул кня­зя Мсціслаўска­га і рас­па­чаў новую лінію ў гісто­рыі роду ўдзель­ных кня­зёў Мсціслаўскіх.

Сумес­нае жыц­цё кня­зя Міхаі­ла Іва­наві­ча і Улля­ны Іва­наў­ны не было доў­гім. Вера­год­на, даволі хут­ка кня­гі­ня Улья­на памер­ла, бо ўжо ў 1507 г. мес­ціслаўскі князь Міхаіл Іва­навіч меў новую жон­ку — Васілі­су, якая мела і дру­гое імя — Улья­на. Яна была дач­кой кня­зя Іва­на Юр’евіча Галь­шан­ска­га-Дуб­ра­вец- кага і княж­ны Ган­ны Чар­та­рый­с­кай. Пас­ля смер­ці Улья­ны Іва­наў­ны стар­эй­шая сяст­ра нябож­чы­цы, дру­гая дач­ка кня­зя Іва­на Юр’евіча Ана­стасія пача­ла прэт­эн­да­ва­ць на Мсціслаў. Хаця кароль і вялікі князь Жыгі­монт у 1507 г. пацверд­зіў былыя надан­ні Міхаі­лу Іва­наві­чу на Мсціслаў і Мглін, Ана­стасія Іва­наў­на ў гэтым жа год­зе звяр­ну­ла­ся да Жыгі­мон­та з прось­бай пра вяр­танне ёй Мсці­сла­ва і іншых спад­чын­ных маё­мас­цей. Аднак кароль адмо­віў­ся раз­гля­да­ць гэтую спра­ву на той пад­ста­ве, што ў той час у Віль­ні не было само­га кня­зя Міхаі­ла Іва­наві­ча24.
Але Ана­стасія Іва­наў­на і нада­лей не пакі­да­ла над­зеі адсуд­зі­ць у Міхаі­ла Іва­наві­ча не толь­кі Мсціслаў, але і ўсю «волас­ць пове­ту Мсти­слав­ско­го». Заха­ва­ла­ся некаль­кі скар­гаў, дату­е­мых 1518-1522 гг., у якіх яна ад свай­го імя і ад імя свай­го сына кня­зя Юрыя, а потым і сам князь Юрый Сямё­навіч аспр­эч­валі перад кара­лём пра­вы Міхаі­ла Іва­наві­ча на вало­данне Мсці­сла­вам і яго волас- цю. Вера­год­на, пэў­ную спра­вяд­лі­вас­ць прэт­эн­зій кня­гіні Ана­стасіі Іва­наў­ны і яе сына Юрыя на Мсціслаў прызна­ваў і кароль, але не жада­ю­чы кры­ўд­зі­ць свай­го вер­на­га слу­гу, якім быў князь Міхаіл Іва­навіч, ён ўвесь час адкла­даў кан­чат­ко­вае выра­ш­энне гэта­га пытан­ня да леп­шых часоў. Сіту­а­цыя, вера­год­на, скла­д­ва­ла­ся не зусім добра для Міхаі­ла Іва­наві­ча, бо хаця на Вілен­скім сей­ме 1522 г. гэта пытанне не было кан­чат­ко­ва раз­гле­джа­на, кароль усё ж такі зага­даў не выда­ва­ць яму з кан­цы­лярыі ўжо выпі­са­ны на яго імя новы пац­вяр­джаль­ны пры­вілей25. Але і праз два гады (1524 г.) спр­эч­кі за Мсціслаў паміж кня­зем Міхаі­лам Іва­наві­чам і Ана­стасіяй Іва­наў­най і яе сынам Юры­ем не былі выра­ша­ны. Одна­ко 12.9.1527 з вялікак­няс­кай кан­цы­лярыі выход­зі­ць гра­ма­та вяліка­га кня­зя, якая кан­чат­ко­ва рэгу­люе ўза­е­ма­ад­но­сі­ны паміж вялікім кня­зем Жыгі­мон­там і Міхаі­лам Іва­наві­чам. З яе мы давед­ва­ем­ся, што князь Міхаіл Іва­навіч прызнаў за свай­го сына кара­леві­ча Жыгі­мон­та Аўгу­ста: «взяль вь нась собе за место сына нашо­го коро­ле­ви­ча Поль­ско­го и вели­ко­го кня­зя Литовь- ско­го выбра­но­го Жик­ги­мон­та…». Яму ж Міхаіл Іва­навіч адпі­сал «по сво­е­му живо­те» зам­кі Мсціслаў і Радамль. За гэта вялікі князь Жыгі­монт даў яму Мсціслаў і Радамль «сь бояр и сь дво­ры, сь сёлы и со всимь какь онь пер­во сего мель, дали есмо оть нась ему вь дер­жа­ние до его живо­та»26. Такім чынам, 12 верас­ня 1527 г. было кан­чат­ко­ва лікві­да­ва­на ўдзель­нае Мсціслаўс­кае княст­ва.

Муж: (с 1492) Ми­хаи­л Ива­но­ви­ч Же­слав­ский (За­слав­ский, Изя­слав­ский, с 1499 Мсти­слав­ский) (?–1529), пра­вну­ка ли­тов­ско­го кн. Яв­ну­та (в кре­ще­нии Ио­ан­на) Ге­ди­ми­но­ви­ча, став­ше­го ос­но­ва­те­лем 2-й ли­нии М. На­ме­ст­ник в Ви­теб­ске (1494–95), в мар­те 1495 встре­чал не­вес­ту вел. кн. ли­тов­ско­го Алек­сан­д­ра – вел. княж­ну мо­с­ков­скую Еле­ну Ива­нов­ну. 19.5.1499 вел. кн. ли­тов­ский по­жа­ло­вал ему пра­ва на Мсти­слав­ское кн-во (в его со­став вхо­ди­ли зам­ки Мсти­славль и Мглин, двор­цы Крас­ное, Ряс­на, Доб­рое, Лю­до­гощ, По­рад­ни­но, Ми­хай­лов­ское, Се­ли­ще, Ко­ло­дя­зи и Бу­до­гощ со все­ми от­но­сив­ши­ми­ся к ним дво­ра­ми, зем­ля­ми и угодь­я­ми), а так­же пра­во име­но­вать­ся кн. Мсти­слав­ским. Не позд­нее 1507 кн. М. И. Мсти­слав­ский же­нил­ся вто­рым бра­ком на род­ст­вен­ни­це польск. ко­ро­ля Алек­сан­д­ра княж­не Ва­си­ли­се Ива­нов­не Голь­шан­ской (гг. ро­ж­де­ния и смер­ти не­изв.). Сыг­рал важ­ную роль в обо­ро­не вост. ру­бе­жей ВКЛ во вре­мя рус.-ли­тов. войн 1500–03, 1507–08 и 1512–22: в 1501, 1502, 1507, 1508, 1514 и 1519 ус­пеш­но обо­ро­нял Мсти­славль от рус. войск. Од­на­ко 4.11.1501 вме­сте с па­ном Е. Даш­ко­ви­чем был раз­бит под Мсти­слав­лем, по­са­ды ко­то­ро­го бы­ли со­жже­ны, а в 1503 ли­шил­ся Мгли­на, во­шед­ше­го по Мо­с­ков­ско­му пе­ре­ми­рию 1503 в со­став Рус. гос-ва. В 1508 во вре­мя вос­ста­ния кн. М. Л. Глин­ско­го, не­смот­ря на во­ен. уг­ро­зу, не пе­ре­шёл на рус. сто­ро­ну. Уз­нав о па­де­нии Смо­лен­ска, 7.8.1514 «бил че­лом» о пе­ре­хо­де на служ­бу к вел. кн. мо­с­ков­ско­му Ва­си­лию III Ива­но­ви­чу, но уже осе­нью, по­сле по­бе­ды ли­тов. войск в бит­ве под Ор­шей, опять пе­ре­шёл на сто­ро­ну ко­ро­ля Си­гиз­мун­да I Ста­ро­го. Из-за кон­флик­та с сы­ном ос­тал­ся в ВКЛ без на­след­ни­ков по муж­ской ли­нии и в 1527 за­ве­щал Мсти­слав­ское кн-во ко­ро­ле­ви­чу Си­гиз­мун­ду Ав­гу­сту (бу­ду­щий вел. кн. ли­тов­ский и польск. ко­роль Си­гиз­мунд II Ав­густ), ко­то­рый дол­жен был всту­пить в пра­ва на­сле­до­ва­ния по­сле его смер­ти. Уже в 1527–28 во вла­де­ни­ях М. И. Мсти­слав­ско­го поя­ви­лись ко­ро­лев­ские дер­­жав­­цы- на­ме­ст­ни­ки, ко­то­рым при­чи­та­лась по­ло­ви­на до­хо­дов с Мсти­слав­ско­го кн-ва. По­сле смер­ти М. И. Мсти­слав­ско­го его вла­де­ния ад­ми­ни­ст­ра­тив­но бы­ли под­чи­не­ны Ви­лен­ско­му вое­вод­ст­ву.

Документы и акты

№ 1

[1394, 1409 или 1424].IX.01, въ лѣто шостое тысе­чи семь­сотъ, индик­та тре­тья­го. Мсти­славль. Мсти­слав­ский князь [Семен] Лынг­вен Оль­гер­до­вич жалу­ет сво­е­му двор­но­му бояри­ну Костюш­ку Валю­жи­ни­чу зем­лю Валю­жин­скую близ горо­да Мсти­слав­ля, на веч­ность.

Ори­ги­нал: неиз­ве­стен. Это был пер­га­мен с тек­стом на запад­но­рус­ском язы­ке.
Копия 1. Кни­га грод­ская зам­ко­вая Мсти­слав­ско­го вое­вод­ства. Запись и экс­тракт 1641.III.03 (Мсти­славль). Для акти­ко­ва­ния ори­ги­нал был пред­став­лен свя­щен­ни­ком Крас­но­сель­ской Спас­ской церк­ви Васи­ли­ем Михай­ло­ви­чем Валю­жи­ни­чем, потом­ком Костюш­ка Валю­жи­ни­ча.
Копия 2 (по копии 1). Кни­га глав­но­го литов­ско­го Три­бу­на­ла № 64 за 1718 г., л. 612. Запись от 1718.VII.28. Для акти­ко­ва­ния копия 1 (экс­тракт) была пред­став­ле­на паном Кази­ми­ром Либар­ча­ем. В 1886 г. кни­га хра­ни­лась в Вилен­ском цен­траль­ном архи­ве.

Пуб­ли­ка­ция: Акты, изда­ва­е­мые Вилен­скою архео­гра­фи­че­скою комис­си­ею. Т. 13. Акты Глав­но­го Литов­ско­го три­бу­на­ла. Виль­на, 1886. С. 3-4, № 1 (по копии 2; дата пред­ло­же­на: 1395 г.).

Дата: в копии оши­боч­но ука­зан 6700 год; в быт­ность Семе­на Лынг­ве­на кня­зем Мсти­слав­ля (1392-1431) 3-й индикт при­хо­дил­ся на пери­о­ды: 1394.IX.01–1395.VIII.31; 1409.IX.01–1410.VIII.31; 1424.IX.01–1425.VIII.31.

Roku tysiąc siedmsetnego ośmnastego, miesiąca Iulii dwudziestego ośmego dnia.
Przed nami sędziami głównemi, na trybunał w wielkim xiestwie Litewskim z woiewodztw, ziem y powiatów na rok teraznieyszy tysiąc siedmsetny ośmnasty obranemi, stanowszy personaliter u sądu patron imć pan Kazimierz Liborczay, opowiadał y do akt podał extrakt z xiąg grodzkich woiewodztwa Mścisławskiego przywileiu, od kniazia Łukweniia Mścisławskiego imść panu Konstantemu Walużyncu na grunt, nazwany Walużynicki, dany, na rzecz w nim niżey wyrażoną, ichmościom panom Walużyncom służący y należący; który podaiąc do akt, prosił nas sądu, aby ze wszytką w nim inserowaną rzeczą był do xiąg głównych trybunału wielkiego xięstwa Litewskiego spraw wieczystych przyięty y wpisany. Jakoż my sąd ony przyiąwszy, a wpisuiąc w xięgi de verbo ad verbum tak się w sobie ma:
Выписъ съ книгъ кгрод­скихъ зам­ку гос­по­дар­ско­го вое­вод­ства Мсти­слав­ско­го. Лѣта отъ наро­же­нья Сына Божо­го тысе­ча шесть­сотъ сорокъ пер­во­го, мѣсе­ца Мар­ца тре­те­го дня. На вра­дѣ гос­по­дар­скомъ кгрод­скомъ Мсти­слав­скомъ пере­до мною Гелія­шомъ Жикг­мун­томъ Сухо­доль­скимъ — чеш­ни­комъ и под­ста­ро­стимъ Мсти­слав­скимъ, поста­но­вив­ши­се оче­ви­сто, велеб­ный отецъ Васи­лій Михай­ло­вичъ Валю­жи­ничъ, све­щен­никъ Спас­кій Крас­но­сель­скій, покла­далъ и ку акты­ко­ва­нью до книгъ кгрод­скихъ Мсти­слав­скихъ подалъ при­ви­лей, на парк­га­минѣ писан­ный рус­кимъ писмомъ, отъ кня­зя Лук­венія Мсти­слав­ско­го прод­ко­ви его Кон­стан­то­му Валю­жи­ни­чу на кгрунтъ, назван­ный Валю­жин­скій, даный, въ речи нижей въ немъ выра­жо­ной писа­ный, про­се­чи, абы тотъ листъ при­нятъ и до книгъ упи­санъ былъ, кото­ра­го я, врадъ, огля­дав­ши и чита­но­го доста­течне выслу­хав­ши, до книгъ упи­сать есь­ми велѣлъ. А упи­су­ю­чи у кни­ги сло­во въ сло­во такъ се въ собѣ маетъ:

Божію мило­стью я, князь Лук­веній Мсти­слав­скій.
Пожа­ло­ва­ли есь­мо бояры­на нашо­го двор­но­го Костюш­ку Валю­жи­ни­ча, дались­ми ему за его къ намъ вѣр­ное раде­нье кгрунтъ, назва­ный Валю­жин­скій, подъ мѣстомъ Мсти­слав­лемъ лежа­чій, со вси­ми нав­си­ми пожит­ка­ми, съ кото­рыхъ кгрун­товъ нынѣ и на потомъ будучіе потом­ко­ве жад­ное пошли­ны намъ кня­зю и дер­жав­цомъ нашимъ дава­ти не маютъ, опрочъ служ­бы воен­ныя, кото­рую поспо­лу и зъ дру­ги­ми боярь­ми наши­ми Мсти­слав­ски­ми повин­ни будутъ отпра­во­вать.
А будетъ ли на него якая отъ кого жало­ба, ино его намъ суди­ти, а не нашимъ урад­ни­комъ и десят­ни­комъ город­скимъ.
А то есь­мо дали ему само­му и щат­комъ его на вѣки вѣч­но и непо­руш­но.
Данъ во Мсти­слав­лю, сен­те­б­ра пер­во­го, въ лѣто шостое тысе­чи семь­сотъ, индик­та тре­тья­го.

У того при­ви­лія при печа­ти под­писъ руки писар­ское под­пи­са­но тыми сло­вы: Оста­фій Гара­бур­да писаръ.
Кото­рый же тотъ при­ви­лей, за пода­ньемъ и про­зь­бою осо­бы выжей­ме­не­ное, до книгъ кгрод­скихъ Мсти­слав­скихъ есть запи­санъ, съ кото­рыхъ и сесь выписъ подъ печа­тью вра­до­вою и съ под­пи­сомъ руки писар­ское велеб­но­му отцу Валю­жи­ни­чу — све­щен­ни­ку Спас­ко­му Крас­но­сель­ско­му есть выданъ. Писанъ во Мсти­слав­лю.
U tego extraktu z xiąg grodzkich woiewodztwa Mścisławskiego przywileiu przy pieczęci podpis ręki imć pana pisarza z korrektą regentowską temi słowy: Саму­ель Велич­ко — писаръ. Есть у кни­гахъ: Янъ Рома­нов­скій.
Który to ten extrakt z xiąg grodzkich woiewodztwa Mścisławskiego przywileiu, za podaniem onego do akt przez patrona zwyż wyrażonego, iest do xiąg głównych trybunału wielkiego xięstwa Litewskiego spraw wieczystych przyięty y wpisany.
О.Л. Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae; starbel​.by/​d​o​k​/​d​1​2​0​.​htm, 2010.X.15

Print Friendly, PDF & Email
  1. Коч­кур­ки­на С.И., Спи­ри­до­нов А.М., Джак-сон Т.Н. Пись­мен­ные изве­стия о каре­лах. С. 52. []
  2. ПСРЛ. — Т. 11-12. — С. 122-123. []
  3. Нов­го­род­ская пер­вая лето­пись стар­ше­го и млад­ше­го изво­дов. — С. 403—404. []
  4. Длу­гаш Ян. Грюн­вальд­ская бит­ва [Пер. с латин]. — М.; Л.: Изд-во Акад. наук СССР, Ленин­град­ское отдел., 1962. — С.91. []
  5. Нов­го­род­ская пер­вая лето­пись стар­ше­го и млад­ше­го изво­дов. — С. 402; ПСРЛ. — Т. 11-12. — С 218. []
  6. Дже­ре­ла: MNK, Rkps 1458, karta 101, 103; Rkps 1482, Tom 2, karta 3. 14.8.1385. Пуб­ліка­ції: Лиха­чёв Н. Мате­ри­а­лы для исто­рии визан­тий­ской и рус­ской сфра­ги­сти­ки. Выпуск ІІ. – С. 237. 14.8.1385.; Сним­ки древ­них рус­ских печа­тей. – С. 78, илл. 14.8.1385.; Codex epistolaris saeculi XV. – Vol. I. – Р. 5, n. 3. 14.8.1385.; Daniłowicz J. Skarbiec dyplomatów. – Tom I. – n. 225, 229.; Działyński A. Statut litewski. – S. 544, tab. 3. 14.8.1385.; Gumowski M. Handbuch der polnischen Siegelkunde. – S. 157, taf. 32, il. 327. 14.8.1385.; Gumowski M. Pieczęcie książąt litewskich. – S. 704, tab. 3, il. 20; tab. 6, il. 39. 14.8.1385.; Kutrzeba S., Semkowicz W. Akta unji Polski z Litwą. – S. 400, poz. 1. 14.8.1385.; Piekosiński F. Pieczęcie polskie wieków średnich. – S. 326, n. 573, il. 348. 14.8.1385.; Vossberg F. Siegel des Mittelalters. – S. 44, taf. 24, il. 106. 14.8.1385. []
  7. Джерела:ЛІМ, Сфр. 707.; AGAD, Perg. 4442. 25.4.1389.; BCz, Perg. 218. 25.4.1389.; MNK, Rkps 1458, karta 102, 103; Rkps 1713, karta 172. 1388–1389 рр. Пуб­ліка­ції: Цітоў А. Пячат­кі ста­ра­жыт­най Бела­русі. – С. 36, мал. 1389 р.;Цітоў А. Наш сім­вал – паго­ня. – С. 21, мал. 1388 р.; Codex epistolaris saeculi XV. – Vol. I. – P. 13–14, n. 13. 31.1.1388.; Daniłowicz J. Skarbiec dyplomatów. – Tom I. – n. 275.; Gumowski M. Pieczęcie książąt litewskich. – S. 705, tab. 5, il. 35. 31.1.1388–25.4.1389. []
  8. ПСРЛ. — Т. 24. —. С. 167; Там­са­ма. — Т. 25. — С. 228-229. []
  9. Wolff. Кпіа­го­угіе Ійеч5ко-ги5­су од Коп­са сггег­пазіё­ро уіе­Ки. — 5. 263. []
  10. Коце­бу А. Свид­ри­гай­ло, Вели­кий князь Литов­ский, или допол­не­ния к исто­рии Литов- ской, Рос­сий­ской, Поль­ской и Прус­ской. Пер. с немец­ко­го. — СПб.: Тип. медиц. деп. Мин-ва внутр. дел, 1835, — При­бав­ле­ние ССХ. []
  11. Skarbiес dyplomatow / І. Daпіlоwicz. — Wіlnо, 1862. — Т. 2. — S. 126, № 1562. []
  12. Skarbiес dyplomatow / І. Daпіlоwicz. — S. 133-134, № 1606. []
  13. Любав­ский М. К. Литов­ско-Рус­ский сейм. Опыт по иста­рии учре­жде­ний в свя­зи с вну- ірен­ним стро­ем и внеш­ней жиз­нью госу­дар­ства. — М.: Уни­вер­си­тет­ская тип., 1900. — С. 78, 80; ПСРЛ. — Т. 32. — С. 155; Там­са­ма, — Т. 35. — С. 35, 58, 77, 107. [] []
  14. ПСРЛ. — Т. 32. — С. 155. []
  15. ПСРЛ. — Т. 35. — С. 60, 109. []
  16. Нов­го­род­ская пер­вая лето­пись стар­шё­го и млад­ше­го изво­дов. — С. 42 []
  17. ПСРЛ. — Т. 32. — С. 157. []
  18. Там­са­ма. — С. 157; Там­са­ма. — Т. 35. — С. 60. []
  19. АЗР.- Т. 1. — С. 57, № 43. []
  20. Skarbіес dyplomatow. — S. 180, № 1806. []
  21. Skarbіес dyplomatow. — S. 181, № 1813; s. 185, № 1837. []
  22. Дже­ре­ла:
    GStAPKB, XX. HA, PU, Schiebl. 109, n. 68. 27.9.1422. Пуб­ліка­ції: Nowak P., Pokora P. Dokumenty strony polsko-litewskiej. – S. 77, il. B 86. 27.9.1422. []
  23. Лавр­ский аль­ма­нах, 2007 г., Т. 18, с. 19. []
  24. РИБ, — Т. 20. — Литов­ская мет­ри­ка. Т. І. — СПб.: Сенат­ская тип., 1903. — Стб. 546, № 15 [] []
  25. РИБ, — Т. 20. — Стб. 1020, Ме 300; стб. 1030, Хе 311; стб. 1071-1072, Хе 357; Литов­ская мет­ри­ка. Кни­га запи­сей № І (1380-1584) / раге­пее А. Ва!іцііз, К. Еігкоуісім5. — УіІ­піцз: Рага, 1998. — s. 118, № 567. [] []
  26. АЗР. — Т. 2. — С. 181-182, № 148. [] []
  27. НГАБ. — Ф. 1729. — Воп. І. — Адз. зах. 33. — Арк. 360. []
  28. РИБ, — Т. 10. — Стб. 783-785. []
  29. Там­са­ма. — Стб. 764. []