I. Общие сведения о роде.

ОДИН­ЦЕ­ВИ­ЧИ (ГОЛЬ­ЦОВ­СКИЕ И БАГ­РИ­НОВ­СКИЕ) – кня­же­ский род, отно­сят к одно­му из ответв­ле­ний кня­зей Друц­ких1. Пер­вым такую мысль выска­зал ано­ним­ный соста­ви­тель гене­а­ло­гии кня­зей Огин­ских в XVIII в.2.

Воль­фом счи­тал неправ­до­по­доб­ной леген­ду о «выхо­де из немец» родо­на­чаль­ни­ка Один­це­ви­чей — кня­зя Ива­на Один­ца, осев­ше­го в Друц­ке и ука­зал родо­на­чаль­ни­ком Один­це­ви­чей упо­ми­на­е­мо­го в 1339 году друц­ко­го кня­зя Ива­на. Воз­мож­но он был бра­том или дядей друц­ких кня­зей Васи­лия и Семё­на Михай­ло­ви­чей. Назва­ние полу­чи­ли от рас­про­стра­нен­но­го в Лит­ве при­дом­ка Оди­нец. В V колене род раз­де­лил­ся на три линии:
Голь­цов­скую — от Дмит­рия Фёдо­ро­ви­ча, полу­чив­ше­го неболь­шой удел с цен­тром в Голь­цо­ве на юго-запад от Орши. Дмит­рий и его дети писа­лись кня­зья­ми Голь­цов­ски­ми.
Баг­ри­нов­скую — от Ива­на Фёдо­ро­ви­ча, кото­ро­му при­над­ле­жа­ло неболь­шое Баг­ри­нов­ское кня­же­ство. Его потом­ки писа­лись кня­зья­ми Баг­ри­нов­ски­ми.
Один­це­ви­чей — от Бог­да­на Фёдо­ро­ви­ча.
После 1622 г. со смер­тью Алек­сан­дры Семё­нов­ны све­де­ний о роде нет.
Да нашых дзён дай­шоў твор, які ў літа­ра­ту­ры атры­маў назву “Рада­вод кня­зёў Адзін­ц­э­ві­чаў”. Гэты невя­лікі па аб’ёме пом­нік скла­да­ец­ца з дзвюх частак. У пер­шай выклад­зе­на вер­сія пра паход­жанне роду Адзін­ц­э­ві­чаў ад вядо­ма­га кня­зя – пакут­ніка XIII ст. Міхаі­ла Чар­ні­гаўска­га, канані­за­ва­на­га Рус­кай пра­васлаў­най царквой. “Рада­вод” пад­ра­бяз­на рас­пі­свае нашчад­каў Міхаі­ла, адзін з якіх, Фёдар насіў празванне Адзі­нец – адкуль і про­звіш­ча ўся­го княс­ка­га роду. Гэтая част­ка рада­во­ду завяр­ша­ец­ца на асо­бе ўжо вядо­ма­га нам Андр­эя Сямё­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча. Дру­гая част­ка тво­ра змеш­ча­на пад асоб­ным пад­за­га­лоў­кам “Нача кня­жи­ти Русь” і не мае віда­воч­най сувязі з пер­шай част­кай. Зра­зу­ме­ла, калі не лічы­ць таго, што абед­зве яны пры­све­ча­ны гене­а­ло­гіі роду Адзін­ц­э­ві­чаў. Дру­гая част­ка пачы­на­ец­ца з паве­дам­лен­ня пра тое, што “князь Иван Оди­нец при­е­хал з Немец” і што “пода­ва­ны ему име­ня уво Друц­ку”. Гэтая вер­сія рада­во­ду най­больш пад­ра­бяз­на спы­ня­ец­ца на асо­бах і пад­зе­ях XV ст. Так, у пры­ват­на­сці, яна адзна­чае сва­яц­кія сувязі Адзін­ц­э­ві­чаў з вялікім кня­зем літоўскім Жыгі­мон­там Кей­с­ту­таві­чам і ад’езд двух прад­стаўнікоў роду на служ­бу ў Мас­к­ву.
Зыход­зячы з таго фак­та, што пер­шая част­ка рада­во­ду Адзін­ц­э­ві­чаў закан­ч­ва­ец­ца на асо­бе кня­зя Андр­эя Сямё­наві­ча, лагіч­на дапус­ці­ць, што яна была напі­са­на менавіта пры ім. Такім чынам, мы маем сур’ёзныя пад­ста­вы лічы­ць А. С. Адзін­ц­э­ві­ча натх­няль­ні­кам ствар­эн­ня гэтай част­кі пом­ніка. Што да дру­гой яго част­кі, дык тэар­этыч­на яна маг­ла быць выні­кам твор­час­ці таго ж Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча і яго гос­ця, мала­до­га рыж­ска­га нем­ца Гер­ма­на. Праў­да, гэта­му дапуш­ч­эн­ню супяр­эчы­ць пэў­ная хра­на­ла­гіч­ная неад­па­вед­на­сць. Як ужо было адзна­ча­на, у дру­гой част­цы тво­ра нічо­га не гаво­рыц­ца пра рэаліі XVI ст., яна цал­кам зася­род­жа­ная на пад­зе­ях XV ст. Сярод інша­га, там зга­д­ва­ец­ца той факт, што былую вот­чы­ну Адзін­ц­э­ві­чаў сяло Рэпу­ха­ва “тепер… дръ­жит пан Или­нич”. Гавор­ка тут ідзе, хут­ч­эй за ўсё, пра вядо­ма­га вяль­мо­жу Іва­на Іль­іні­ча, які памёр нед­зе ў кан­цы XV ст., а з 1481 г. сапраў­ды вало­даў Рэпу­ха­вам.

Як бы там ні было, але Адзін­ц­э­вічы яўна мелі ней­кія сан­ты­мен­ты да нем­цаў і ста­ран­на пад­т­рым­лі­валі свой імідж гер­мана­філаў. Без­умоў­на, адсюль і спро­ба вывес­ці паход­жанне роду “з Немец”. З гэтым жа было звя­за­на і тое, што Адзін­ц­э­вічы пры­малі на свой двор нямец­кіх юна­коў для наву­чан­ня. Пытанне пра рэаль­нае паход­жанне роду Адзін­ц­э­ві­чаў у гене­а­ла­гіч­най літа­ра­ту­ры і сён­ня заста­ец­ца адкры­тым. Тым не менш адзна­чым, што ў вачах іншых люд­зей зна­ход­жанне нем­цаў пры два­ры Адзін­ц­э­ві­чаў маг­ло дада­ць іх сямей­най леген­дзе пера­ка­наль­на­сці. Фак­ты, які­мі мы вало­да­ем сён­ня, свед­ча­ць пра тое, што ў 1-й пало­ве XVI ст. нем­цы сапраў­ды пры­язд­жалі вучыц­ца на бела­рус­кія зем­лі. Мяр­ку­ю­чы па ўсім, гэтыя паезд­кі на той час мелі ўжо сваю тра­ды­цыю і насілі рэгу­ляр­ны харак­тар. Мож­на ўпэў­не­на гава­ры­ць, што нем­цы пра­яў-лялі зацікаў­ле­на­сць у наву­чан­ні і навязван­ні кан­так­таў у мяш­чан­скім і княс­ка-маг­нац­кім ася­роддзі сусед­ніх бела­рус­кіх зем­ляў Вяліка­га Княст­ва Літоўска­га. Асаб­лі­вай акты­ў­на­сцю тут вылу­чалі­ся прад­п­ры­маль­ныя жыха­ры гора­да Рыгі3.

Джерела

IІ. Геральдика и сфрагистика.

Слож­но про­ис­хо­ди­ли гер­бо­об­ра­зу­ю­щие про­цес­сы у кня­зей Один­це­ви­чей. Шалан­дой было выяс­не­но, что они не поль­зо­ва­лись гер­бом «Оди­нец»4. Их клей­мо­вый знак мож­но отне­сти к даль­ней­шей транс­фор­ма­ции зна­ков полу­коль­це­во­го типа, пер­во­об­раз кото­ро­го был на печа­ти кня­зя Васи­лия Семё­но­ви­ча «Красного»-Друцкого (1431 г.). В част­но­сти, от гер­бо­во­го зна­ка послед­не­го соб­ствен­ный знак на печа­ти кня­зя Бог­да­на Фёдо­ро­ви­ча Один­це­ви­ча (1512 г.) отли­ча­ли толь­ко неко­то­рые дета­ли: отсут­ствие допол­ни­тель­ных четы­рех полу­ко­лец, крест, верх­ний конец кото-рого был раз­де­лен в стро­пи­ло с Т-образ­ны­ми кон­ца­ми5. Вме­сте с тем упо­мя­ну­тая печать еще не име­ла сле­дов гераль­ди­за­ции. Толь­ко у кня­зя Гри­го­рия Ива­но­ви­ча Один­це­ви­ча из Баг­ри­нов­ской вет­ви6 его гер­бо­вый знак – полу­коль­цо с силь­но загну­ты­ми внутрь кон­ца­ми, из кото­ро­го выхо­дит бук-ва «М», – был поло­жен на гераль­ди­че­ский щит (1527 г.)7 (рис. 11.9, а).

Одна­ко поз­же гер­бо­вый знак кня­зя Гри­го­рия Ива­но­ви­ча Один­це­ви­ча- Баг­ри­нов­ско­го был изме­нен: исчез­ла левая части бук­вы «М». Печать с таким гер­бом была при­ло­же­на к его про­даж­но­му листу от 1 мар­та 1556 г., при этом автор спе­ци­аль­но ого­во­рил: «под моею печа­тю»8 (рис. 11.9, б). Воз­мож­но, сме­на гер­бо­во­го зна-ка была вызва­на смер­тью род­но­го бра­та – кня­зя Васи­лия Ива­но­ви­ча Один­це­ви­ча-Баг­ри­нов­ско­го, упо­мя­ну­то­го в листе покой­ным9. Так или ина­че, но гер­бо­вые фигу­ры кня­зя Гри-гория мож­но отне­сти к тре­тье­му типу гер­бов Друц­ких, в осно­ве кото­ро­го лежа­ло полу­коль­цо с раз­лич­ны­ми допол­не­ни­я­ми.

Насто­я­щий пере­во­рот в гераль­ди­ке кня­зей Один­це­ви­чей совер­шил сын кня­зя Бог­да­на Фёдо­ро­ви­ча – князь Семён Бог­да­но­вич Один­це­вич, грод­нен­ский город­ни­чий в 1530–1541 гг.10. Он имел две гер­бо­вые печа­ти, кото­ры­ми поль­зо­вал­ся в 1534–1541 гг. На пер­вой из них на щите была изоб­ра­же­на сте­на из кир­пи­ча с четырь­мя зуб-цами, на кото­рой поме­ща­лись четы­ре дра­го­цен­ных кам­ня в опра­вах, из-за сте­ны воз­вы­ша­лась фигу­ра льва, встав­ше­го на зад­ние лапы (1534 г.)11 (рис. 11.10, а). Ана­ло­гич­ный герб нахо­дим в поль­ской шля­хет­ской гераль­ди­ке (раз­ни­ца толь­ко в коли­че­стве кам-ней и зуб­цов на стене – три вме­сто четы­рех) – это «Зарем­ба»12. В ВКЛ он появил­ся после 1413 г., когда в Горо­дле к нему был при­нят жамойт­ский боярин Гинет Кон­це­вич13. Прав­да, «Зарем­ба» более извест­на как герб рода Довойн14. Одна­ко какие осно­ва­ния для поль­зо­ва­ния им имел князь Семён Бог­да­но­вич Один­це­вич? Нет ника­ких доку­мен­таль­ных сви­де­тельств о гер­бо­вой адап­та­ции его кем-нибудь из рода Довойн, хотя такие при­ме­ры с их гер­бом в сере­дине ХVI в. извест­ны15. Мало­ве­ро­ят­но, что­бы на выбор гер­ба кня­зем Семё­ном Бог­да­но­ви­чем Один­це­ви­чем повли­ял брак Софии или Софро­нии Янов­ны Довой­ны с кня­зем Бог­да­ном Рома­но­ви­чем Друц­ким Любец­ким16. Одна­ко на вто­рой печа­ти кня­зя Семё­на Бог­да­но­ви­ча Один­це­ви­ча герб был под­кор-рек­ти­ро­ван: на щите сте­на из кир­пи­ча, из-за кото­ро­го лев выхо­дит вле­во (1538 г.) (Одно­ро­жен­ко, О. Русь­кі королівсь­кі, гос­по­дарсь­кі та князівсь­кі печат­ки ХІІІ–ХVI ст. / О. Одно­ро­жен­ко. – Хар­ків, 2009б., с. 74, 230, № 97)) (рис. 11.10, б).

Упо­мя­ну­тые изме­не­ния дела­ли из его «Зарем­бы» мест­ный вари­ант шля­хет­ско­го гер­ба «Лев з муру», кото­рым в ВКЛ поль­зо­ва­лись все те же Довой­ны17. Не исклю­че­но, что наи­боль­шую зна­чи­мость в выбо­ре гер­ба име­ло «немец­кое» про­ис­хож­де­ние «Зарем­бы», кото-рое при­пи­сы­вал ей еще Ян Длу­гош: «Genus Al(е)manicum»18. По мень­шей мере, состав­лен­ная в 1520 г. родо­слов­ная кня­зей Один­це-вичей выво­ди­ла их «с Немец»19, а пото­му такое сте­че­ние гео­гра­фи­че­ских дан­ных мог­ло послу­жить осно­ва­ни­ем для сме-ны гер­ба. В любом слу­чае отказ от родо­вой сим­во­ли­ки и пере­ход к поль­ско­му шля­хет­ско­му гер­бу сви­де­тель­ство­вал о важ-ных изме­не­ни­ях в поли­ти­че­ской и куль­тур­ной ори­ен­та­ции кня­зя Семё­на Бог­да­но­ви­ча Один­це­ви­ча. Не исклю­че­но, что его лич­ная «гераль-диче­ская рево­лю­ция» была вызва­на общим про­цес­сом опре­де­лен­ной дегра­да­ции кня­же-ско­го сосло­вия в ВКЛ, кото­рый вылил­ся в со-зна­тель­ный отказ кня­зей от пре­ро­га­тив свое-го про­ис­хож­де­ния и урав­ни­ва­ние их ста­ту­са с осталь­ной мест­ной зна­тью..

Джерело

Шалан­да А. И. Гераль­ди­ка кня­зей Друц­ких в ХV–XVIII вв.: от гераль­ди­зи­ро­ван­ных зна­ков к гер­бу «Друцк»

IІ. Родовід.

I генерація

ДАНИ­ИЛ ДРУЦ­КИЙ

IІ генерація

АНДРЕЙ ДАНИ­ЛО­ВИЧ

IІІ генерація

КН. ИВАН АНДРЕ­ЕВИЧ ДРУЦ­КИЙ (1339)

IV генерація

КН. ИВАН ИВА­НО­ВИЧ

В киев­ских сино­ди­ках есть поми­на­ние Один­це­ви­чей: запи­сан род Дмит­рия Федо­ро­ви­ча Голь­цов­ско­го. Вот так он выгля­дит в помян­ни­ке КПЛ (во Вве­ден­ском при­мер­но такой же спи­сок): «Род кня­зя Дмит­рия Один­це­ви­ча. Кня­зя Ива­на, кня­зя Ива­на, кня­зя Андрея, кня­зя Ермо­лая, кня­зя Федо­ра, кня­зя Рома­на, кня­зя Дмит­рия, кня­зя Лав­рен­тия, кня­зя Иоси­фа, кня­зя Васи­лия, кня­зя Аре­фу, кня­ги­ню Васи­ли­су, кня­ги­ню Зино­вию, кня­ги­ню Марию, кня­ги­ню Анну, Авдо­тию, княж­ну Фео­до­сию, княж­ну Дом­ни­ку, Симо­на, кня­зя Рома­на, Юрия.» По срав­не­нию с родо­слов­ной Один­це­ви­чей, содер­жа­щей­ся в Суп­расль­ской лето­пи­си в перечне пер­вых колен есть одно отли­чие: по сино­ди­ку отца кня­зя Андрея зва­ли Иван, в то вре­мя как в родо­слов­ной он назван Миха­и­лом.

Жена: …. ….., вто­рым бра­ком за Дмит­рия Оль­гер­до­ви­ча.

V генерація

КН. АНДРЕЙ ИВА­НО­ВИЧ ОДИ­НЕЦ «ПАСЫ­НОК» ДРУЦ­КИЙ († 12.08.1399)

Князь дру­ць­кий. Заги­нув у 12.08.1399 р. в битві на Вор­склі. Родо­на­чаль­ник князів Один­це­ви­чів, Голь­цовсь­кі, Баг­ри­новсь­ких та Соко­ловсь­ких.

Упо­ми­на­ет­ся в сино­ди­ке, где запи­сан род Дмит­рия Федо­ро­ви­ча Голь­цов­ско­го. Вот так он выгля­дит в помян­ни­ке КПЛ (во Вве­ден­ском при­мер­но такой же спи­сок): «Род кня­зя Дмит­рия Один­це­ви­ча. Кня­зя Ива­на, кня­зя Ива­на, кня­зя Андрея, кня­зя Ермо­лая, кня­зя Федо­ра, кня­зя Рома­на, кня­зя Дмит­рия, кня­зя Лав­рен­тия, кня­зя Иоси­фа, кня­зя Васи­лия, кня­зя Аре­фу, кня­ги­ню Васи­ли­су, кня­ги­ню Зино­вию, кня­ги­ню Марию, кня­ги­ню Анну, Авдо­тию, княж­ну Фео­до­сию, княж­ну Дом­ни­ку, Симо­на, кня­зя Рома­на, Юрия.» По срав­не­нию с родо­слов­ной Один­це­ви­чей, содер­жа­щей­ся в Суп­расль­ской лето­пи­си в перечне пер­вых колен есть одно отли­чие: по сино­ди­ку отца кня­зя Андрея зва­ли Иван, в то вре­мя как в родо­слов­ной он назван Миха­и­лом.

В листе вели­ко­му кня­зю Ива­ну-Скир­гай­ло за Грид­ка Кон­стан­ти­но­ви­ча (по мне­нию Сем­ко­ви­ча — князь Слуц­кий), ок. 1387-89 гг. руча­ют­ся вас­са­лы Скир­гай­ло по его «вели­ко­му кня­же­ству», пожа­ло­ван­но­му ему Ягай­ло 28 апре­ля 1387 г. а так­же «ближ­ние люди» кня­зя Гридь­ка и его «сосе­ди». Сре­ди них были князь Васи­лий Михай­ло­вич (Друц­кий), князь Лев Васи­лье­вич Друц­кий (Вито­втов «шва­гер») и Андрей «Мит­ков пасы­нок». Доку­мент под­твер­жда­ет, что кня­зья Один­це­ви­чи потом­ки не Миха­и­ла Друц­ко­го, а его род­ствен­ни­ка Ива­на.

Невы­клю­ча­на, што Андр­эй Ива­но­вич двой­чы ўсту­пал ў шлюб­ныя адно­сі­ны. На такую дум­ку навод­зі­ць параў­нанне, прыб­ліз­на вызна­ча­ных, гадоў нара­дж­эн­ня і смер­ці Адзін­ц­э­ві­чаў­ны Жыгі­мон­та­вай Кей­с­ту­таві­ча­вай і яе бра­та Фёда­ра. Пас­ля нара­дж­эн­ня Адзін­ц­э­ві­чаў­ны прай­шло не менш, чым трыц­ца­ць гадоў пакуль не нарад­зіў­ся Фёдар Андр­эевіч. Такая роз­ні­ца ў нара­дж­эн­ні дзя­цей маг­ла мець мес­ца толь­кі ў выпад­ку паўтор­на­га шлю­бу.

Прав­да из ряда изве­стий об Андрее выби­ва­ет­ся сооб­ще­ние Дани­ло­ви­ча о том, что сыно­вья Андрея Ива­но­ви­ча (Вольф счи­тал Васи­лье­ви­ча) Друц­ко­го умер­ли без­дет­ны­ми: «после ран­ней смер­ти его без­дет­ных сыно­вей быв. дер­жа­ния в Блу­жах, Милей­ко­ви­чах и др. местах были пожа­ло­ва­ны вел. кн. литов­ским Вито­втом во вла­де­ние Вилен­ско­му капи­ту­лу.».

VI генерація

КН. ФЁДОР АНДРЕ­ЕВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ (1431,1455)

сын Андр­эя Міхай­лаві­ча. Фёдар Адзін­ц­э­віч, стар­эй­шы сын Андр­эя, у гра­мад­зян­скай вайне, якая пача­ла­ся ў ВКЛ пас­ля смер­ці Вітаўта, пры­маў акты­ў­ны ўдзел на баку Сві­дры­гай­лы [1, s.280]. У 1432 г. пас­ля раз­гро­му вой­скаў Сві­дры­гай­лы пад Ашмя­на­мі тра­піў у палон да свай­го шва­г­ра, менавіта да Жыгі­мон­та Кей­с­ту­таві­ча. Вой­цах Кая­ло­віч заў­ва­жае, што пера­мож­цы пры­суд­зілі Адзін­ц­э­ві­ча да пака­ран­ня на смер­ць [4, s.187]. Маг­чы­ма, што толь­кі дзя­ку­ю­чы род­нас­ным повя­зям, Фёдар Адзін­ц­э­віч заха­ваў сваё жыц­цё. Невы­клю­ча­на, што за гэта ён паві­нен быць удзяч­ным свай­му пля­мен­ніку Міха­лу Жыгі­мон­таві­чу. Жыгі­монт Кей­с­ту­тавіч, вялікі князь літоўскі, адроз­ні­ваў­ся жорст­кім харак­та­рам і вель­мі сум­неў­на, каб ён пакла­па­ціў­ся аб жыц­ці было­га сва­я­ка. У 1442 г. Фёдар Адзін­ц­э­віч атры­маў пры­вілей на вало­данне сялом Прых­а­бы [5, с.26]. Праў­да вало­даў ён гэтым сялом нядоў­га. Праз нека­то­ры час князі Друц­кія Прых­аб­скія зма­глі даб­іц­ца кара­леўска­га дэкр­эта на вяр­танне сяла ў сваё вячы­стае кары­станне.

Фёдар Адзін­ц­э­віч узяў шлюб з кня­зёў­най Аксін­няй, дач­кой Андр­эя Усе­ва­ла­даві­ча з кня­зёў мезец­кіх, нашчад­каў Руры­каві­чаў, кня­зёў чар­ні­гаўскіх. Князі мезец­кія стра­цілі свае зем­лі, якія адыш­лі да Мас­к­вы, але ў 1450 г. Казі­мір Яге­лон­чык, кароль поль­скі і вялікі князь літоўскі, пацверд­зіў Фёда­ру, Рама­ну і Іва­ну, бра­там Аксін­ні, пра­вы на ўла­данне спад­чы­най па іх баць­ку Андр­эю Усе­ва­ла­даві­чу [1, s.258]. Бра­ты кары­сталі­ся так­са­ма зем­ля­мі і ў межах ВКЛ і зма­глі заха­ва­ць сваё ста­но­віш­ча ў элі­це ВКЛ. У час феадаль­най вай­ны 1432—39 удзель­ні­чаў у Ашмян­скай бітве 1432 на баку вял. кн. Сві­дры­гай­лы i тра­піў у палон да Жыгі­мон­та Кей­с­ту­таві­ча. Каля 1442 атры­маў ад Казі­мі­ра с. Прых­а­бы. Послед­нее упо­ми­на­ние Ф.А.Одинцевича — 12 июня 1455 г

Брат Аляк­сандра, Фёдар Адзін­ц­э­віч, застаў­ся ў ВКЛ і ў 1440-я гг., як пры­га­д­ва­ла­ся выш­эй, часо­ва атры­маў маён­так Прых­а­бы (паз­ней вер­ну­ты Кан­стан­ці­ну Бабі­чу). Ад жон­кі Аксін­ні (дач­кі кн. Андр­эя Усе­ва­ла­даві­ча Шуціхі) меў сыноў Дзміт­рыя, Іва­на, Баг­да­на, Рыго­ра i дач­ку Марыю. Ад Іва­на пай­ш­ла баг­ры­наўская лінія роду (яе прад­стаўнікі звалі­ся кня­зя­мі Адын­ц­э­ві­ча­мі-Баг­ры­наўскі­мі i Багрынаўскімі),ад Дзміт­рыя — голь­ца­ўская, ад Баг­да­на — адзін­ц­э­віц­кая.

Из лето­пи­сей извест­но, что князь Федор Один­це­вич, сто­рон­ник кня­зя Свид­ри­гай­ла, в 1431 г. в бит­ве под Ошмя­на­ми попал в плен к Сигиз­мун­ду Кей­с­ту­тье­ви­ту 10. Воз­мож­но, это тот Федор, кото­рый, соглас­но Бонец­ко­му, был родо­на­чаль­ни­ком Один­це­ви­чей, а по родо­сло­вию – пра­внук Ива­на, при­е­хав­ше­го «з Немец», Учи­ты­вая, что реаль­но Один­це­ви­чи про­ис­хо­ди­ли из кня­зей Друц­ких, мож­но при­нять вер­сию родо­сло­вия, так как кня­зья Друц­кие извест­ны с 1340 г.11, а зна­чит, суще­ство­ва­ли ранынг и Один­це­ви­чи. Если счи­тать на каж­дое поко­ле­ние по 25 лет, то, соглас­но родо­сло­вию, князь Иван Один­це­вич жил при­мер­но в сере­дине XIV в.

В свя­зи с уча­сти­ем в бит­ве под Ошмя­на­ми кня­зя Федо­ра и его пле­не­ни­ем любо­пыт­но, что родо­сло­вие Один­це­ви­чей окан­чи­ва­ет­ся сооб­ще­ни­ем, что жена вели­ко­го кня­зя Сигиз­мун­да, побе­ди­те­ля под. Ошмя­на­ми, была «сест­ра рожо­ная» того кня­зя Гри­го­рия, кото­рый бежал в Моск­ву. Далее в родо­сло­вии ска­за­но, что «князь вели­кыи (Сигиз­мунд Кей­с­ту­тье­вич.– Я. У.) при­об­рел с нею сына Миха­и­луш­ка… А кня­зя вели­ко­го Жик­ги­мон­та заби­ли Чер­торыз­ские, так вели­ко­го кня­зя сын Миха­и­луш­ко втек до Моск­вы, и там окорм­лен и вмер» 12.. («Окорм­лен» – зна­чит отрав­лен.– Н. У.) Сле­до­ва­тель­но, невзи­рая, на близ­кое род­ство с кня­зем Сигиз­мун­дом, Федор Один­це­вич высту­пил про­тив него, а так как за Свид­ри­гай­ла высту­пи­ли глав­ным образом5 фео­да­лы Подви­нья, Смо­лен­щи­ны и Киев­щи­ны, то это может слу­жить еще одним дока­за­тель­ством того, что Один­це­ви­чи были из тех рай­о­нов.

~ 1) княж­на АКСИ­НЬЯ АНДРЕ­ЕВ­НА, дочь кня­зя Андрея Все­во­ло­до­ви­ча Шути­хи Мезец­ко­го

~ 2) N?

дети:20

КН. АЛЯК­САНДР АНДР­ЭЕВІЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ РЕПУ­ХОВ­СКИЙ (?—?)

сын Андр­эя Міхай­лаві­ча; Падоб­на таму, як ула­дан­ні кня­зёў Пад­бяр­эз­кіх зна­ход­зілі­ся побач з вот­чы­на­мі нашчад­каў Іва­на Пуця­ты, а кня­зёў Мош­каўскіх – з вот­чы­на­мі Прых­аб­скіх і Дзміт­рыя Зуб­равіц­ка­га, ула­дан­ні інша­га прыш­ла­га рода – кня­зёў Адзін­ц­э­ві­чаў – у асноў­ным паўта­ралі струк­ту­ру спад­чы­ны Васі­ля Крас­на­га. Гэты род набыў част­ку Друц­ка­га княст­ва вель­мі рана. На пачат­ку 1430-х гг. адзін яго прад­стаўнік – Аляк­сандр Андр­эявіч Адзін­ц­э­віч – пісаў­ся кня­зем Рэпу­хаўскім ад маёнт­ка Рэпу­хаў на пра­вым бера­зе ракі Адроў (Аршан­скі раён). Пас­ля пара­ж­эн­ня Сві­дры­гай­лы, прых­іль­ні­кам яко­га ён быў, князь Рэпу­хаўскі з’ехаў у Мас­к­ву. Яго ўла­дан­ні Жыгі­монт Кей­с­ту­тавіч аддаў літоўс­ка­му пану Юшке Гой­ца­ві­чу. У 1481 г. уда­ва апош­ня­га, Ган­на з роду Даў­гір­даў, пада­ра­ва­ла “выслу­гу” пана Юшкі свай­му дру­го­му мужу – Іва­ну Ілліні­чу. Пры гэтым пры­га­д­ва­юц­ца нале­жа­чыя да Рэпу­ха­ва паселіш­чы, сярод якіх Воў­кавічы зна­ход­зілі­ся неда­лё­ка ад Друц­ка, а дан­нікі Шыр­невічы – на рацэ Бобр (на поўд­зень ад сучас­на­га раё­ц­эн­тра Круп­кі).
Вало­даў маёнт­кам Рэпу­ха­ва. Разам з сынам Рыго­рам выехаў у Мас­к­ву.

КНЖ. N АНДРЕ­ЕВ­НА ОДИН­ЦЕ­ВИЧ (*1360-е- + до 1416)

Жыгі­монт Кей­с­ту­тавіч, звод­ны брат Вітаўта, народ­жа­ны ў дру­гім шлю­бе Кей­с­ту­та з Біру­тай, на нашу дум­ку дасяг­нуў ста­лас­ці да 1383 г. У гэтым год­зе, разам са сваім род­ным бра­там Таў­ціві­лам Жыгі­монт, рату­ю­чы­ся ад гне­ву Ягай­лы, пры­бы­вае да кры­жа­коў і пры­мае хрост па заход­ня­му, каталіц­ка­му абра­ду [1, s.61]. На гэты час Жыгі­монт Кей­с­ту­тавіч яшчэ не быў у шлю­бе. Толь­кі пас­ля таго як ста­но­віш­ча ў Літве ста­ла спры­яль­ным для вяр­тан­ня на рад­зі­му Вітаўта, Таў­ціві­ла і Жыгі­мон­та, сыноў загі­нуў­ша­га Кей­с­ту­та, і Вітаўту ўда­ло­ся атры­ма­ць ула­ду ў Вялікім Княст­ве Літоўскім, мог адбыц­ца шлюб Жыгі­мон­та з дач­кой Андр­эя Міхай­лаві­ча. Шлюб мог мець мес­ца яшчэ да 1390 г. Да 1406 г. сын Жыгі­мон­та Кей­с­ту­таві­ча і Адзін­ц­э­ві­чаў­ны Міхал Жыгі­мон­тавіч, дасяг­нуў ста­лас­ці і нека­то­ры час пра­вод­зі­ць пры два­ры кара­ля поль­ска­га Ягай­лы. Такім чынам яго маці, Адзін­ц­э­ві­чаў­на, маг­ла нарад­зіц­ца толь­кі пас­ля 1370 г. У шлю­бе з сынам Кей­с­ту­та Адзін­ц­э­ві­чаў­на дач­ка Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча пра­бы­ла нядоў­га і памер­ла да 1416 г. [1, s.62]. Невя­до­ма нават яе імя

~ КН. СИГИЗ­МУНД-КОРИ­БУТ КЕЙ­С­ТУ­ТО­ВИЧ ЛИТОВ­СКИЙ, родил­ся после 1350, умер 20 мар­та 14

ИВАН

VІІ генерація

КН. ИВАН ФЕДО­РО­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКИЙ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ (†1499/1509)

стар­эй­шы сын Фёда­ра Андр­эеві­ча. Ад жон­кі — дач­кі сма­лен­ска­га баяры­на Плюс­ка­ва — меў сыноў Рыго­ра i Васі­ля. Іван вало­даў маёнт­кам Баг­ры­на­ва побач з Воў­каві­ча­мі, які перай­шоў потым да яго сыноў.
Ад Іва­на Фёда­раві­ча Адзін­ц­э­ві­ча, які ўзяў шлюб з дач­кой сма­лен­ска­га баяры­на Плюс­ко­ва, пача­ла­ся лінія кня­зёў баг­ры­ноўскіх. Іван Адзін­ц­э­віч атры­маў у пасаг па жон­цы вялікія зямель­ныя ўла­дан­ні на ўсход­зе княст­ва ў межах Сма­лен­шчы­ны. Маг­чы­ма, што і Рыгор па гэтай жа пры­чыне асеў на зем­лях гэта­га ж ваявод­ства. У рэе­страх надан­няў, зроб­лен­ных Казі­мірам, кара­лём поль­скім і вялікім кня­зем літоўскім, пас­ля яго пры­ез­да ў Літву “з ляхаў” яшчэ да 1490 г., бра­ты Іван і Рыгор Адзін­ц­э­вічы ўпа­мі­на­юц­ца сярод сма­лен­скай шлях­ты, якая зна­ход­зіла­ся на гас­па­дар­скай служ­бе. Іва­ну Адзін­ц­э­ві­чу, сма­ленска­му баяры­ну, “з каз­ны дано 12 коп” гро­шаў ліч­бы літоўс­кай [6, арк.25, 33].

Жена: АННА ПЛЮС­КО­ВА.

[Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 203 – 207]

КН. ДМИТ­РИЙ ФЕДО­РО­ВИЧ ГОЛЬ­ЦОВ­СКИЙ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ (умер до 1508)

Дзміт­рый Фёда­равіч (?—да 1508), сын Фёда­ра Андр­эеві­ча. Вало­даў маёнт­ка­мі Голь­ца­ва, Шый­каі Кры­вая каля Друц­ка, два­ром у Друц­ку. Адзін з яго сыноў, Дзміт­рый, тыту­ла­ваў­ся кня­зем Галь­цоўскім ад маёнт­ка Галь­цо­ва побач з Рэпу­ха­вам. Да гэтай вот­чы­ны ў 1510 г. адно­сілі­ся Кры­вая ля Друц­ка (іншая част­ка гэта­га ж паселіш­ча, нага­да­ем, адно­сіла­ся да спад­чы­ны кня­зёў Крас­ных у Худа­ве), а так­са­ма двор у самым Друц­ку і маён­так Шый­ка (Шэй­ка, зараз у Круп­скім раёне), які быў ато­ча­ны абша­ра­мі маёнт­каў Груш­ка, Худа­ва, Бобр (вот­чы­ны Крас­ных) і выш­эйз­га­да­ных Шырневічаў.Ад жон­кі Улья­ны (сяст­ры кн. С.І.Бельскага) меў сыноў Васі­ля, Іва­на, Арэ­хву, Андр­эя, дачок Фед­ку i Ган­ну. Памёр неза­доў­га да Глін­скіх мяця­жу 1508, яго сыны, заме­ша­ныя ў мяця­жы, выехалі ў Мас­к­ву. Усе ix маёнт­кі атры­маў братДзміт­рыя Рыгор.
Дзміт­ры і яго сыны, якія вало­далі сялом Галь­цо­вым, сталі рода­па­чы­наль­ні­ка­мі лініі кня­зёў галь­цоўскіх. Дзміт­ры памёр да 1507 г., а яго сыны сталі на бок Міха­ла Глін­ска­га і ўслед за Аляк­сандрам, самым малод­шым сынам Андр­эя Міхай­лаві­ча і яго сынам, а ўну­кам Андр­эя Міхай­лаві­ча, Рыго­рам, выехалі на служ­бу да вялікіх кня­зёў мас­коўскіх. Звест­кі аб іх далей­шым лёсе ў нас адсут­ні­ча­ю­ць. Не пакі­нулі Рад­зі­му жон­ка Дзміт­ра Улья­на, якая паход­зі­ла з кня­зёў Бель­скіх, і дач­ка Ган­на.

Маг­чы­ма, што Дзмітр і Баг­дан Фёда­равічы Адзін­ц­э­вічы мелі зямель­ныя надан­ні ад кара­лёў поль­скіх і вялікіх кня­зёў літоўскіх на Сма­лен­шчыне і часта навед­валі гэтыя мяс­ці­ны. Неаб­ход­на пом­ні­ць, што ў Сма­лен­ску пас­ля 1470 г. ста­ла жылі іх род­ныя бра­ты Іван і Рыгор. У 1497 г. Дзміт­ра і Баг­да­на Адзін­ц­э­ві­чаў запрасілі бра­ты Гор­скія, якія жылі ў Сма­лен­скім ваявод­стве, для ўдзе­лу ў выра­ш­эн­ні судо­вай спра­вы. Раз­гляд гэтай спра­вы адбы­ваў­ся ў “палю­боў­ным суд­зе” 17 сакавіка гэта­га ж года [9, № 145, с.168]. На нашу дум­ку на той час яшчэ ведалі аб наяў­на­сці род­нас­ных повя­зей паміж гэты­мі дву­мя адгалі­на­ван­ня­мі кня­жац­ка­га роду Друц­кіх і бра­ты Гор­скія пас­пра­ба­валі іх выка­ры­ста­ць. Палю­боў­ны суд скла­даў­ся з роў­най коль­кас­ці даве­ра­ных люд­зей з кож­на­га боку. Раш­энне суда было кан­чат­ко­вым і яго перагляд ў выш­эй­шых інстан­цы­ях княст­ва не даз­ва­ляў­ся. Род­ныя бра­ты: Алель­ка, Міхал, Іван Дуда і Дзміт­ры Васі­лья­вічы Гор­скія паклікалі ў палю­боў­ны суд сма­лен­ска­га мітра­паліта Іосі­фа. Няла­ды ўзніклі з-за пры­на­леж­на­сці чуры­лаўскіх зем­ляў “на Гарах”. Аляк­сандр Казі­міравіч, поль­скі кароль і вялікі князь літоўскі, пацверд­зіў пра­вы Іосі­фа на гэтыя зем­лі, няг­лед­зячы на тое, што на іх выка­за­лі сур’ёзныя прэт­эн­зіі Гор­скія, ліча­чы іх сваі­мі “атчыз­ны­мі”, атры­ма­ны­мі ад баць­кі, Васі­ля Іва­наві­ча Пуця­ты­ча. Сма­лен­скі мітра­паліт пас­кард­зіў­ся кара­лю на дзе­ян­ні бра­тоў, якія “не далі ўла­ды­цы зем­лі і вялікія кры­ў­ды яму чыня­ць”. Гор­скія ўзя­лі “з сва­ей рукі суддзя­мі намес­ніка сма­лен­ска­га Юрыя Гля­бо­ві­ча і кня­зёў Дзміт­рыя і Баг­да­на Адзін­ц­э­ві­чаў”. Мітра­паліт Іосіф запрасіў пры­ня­ць удзел у выра­ш­эн­ні спра­вы вопыт­ных і добра веда­ю­чых сут­на­сць спра­вы асо­баў: Даб­ра­го­ста Нар­бу­таві­ча, сма­лен­ска­га аколь­ні­ча­га, кня­зя Кан­стан­ці­на Гла­зы­ні­ча, сма­лен­ска­га аколь­ні­ча­га, Кан­стан­ці­на Кро­шын­ска­га, сма­лен­ска­га скарб­на­га, і Васі­ля Пол­це­ва, сма­лен­ска­га каню­ша­га. Суддзі пра­вя­лі межа­ванне зем­ляў мітра­паліта Іосі­фа і Гор­скіх і, пас­ля ста­ран­на­га вывуч­эн­ня гісто­рыі пытан­ня, пры­суд­зілі спр­эч­ныя зем­лі сма­ленска­му мітра­паліту.

~ КНЖ. ЮЛИ­А­НА ИВА­НОВ­НА БЕЛЬ­СКАЯ, дочь кня­зя Ива­на Вла­ди­ми­ро­ви­ча Бель­ско­го.

[Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy … S. 285 – 286.]

КН. ГРИ­ГО­РИЙ ФЕДО­РО­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ (1486,1510)

помещ. <кня­зю Гри­ню Один­це­ви­чу.. отпра­ва соколь­ни­комъ> 4С:Фед.Анд. :Ксения.Анд. МЕЗЕЦ­КАЯ.
Іван Адзін­ц­э­віч атры­маў у пасаг па жон­цы вялікія зямель­ныя ўла­дан­ні на ўсход­зе княст­ва ў межах Сма­лен­шчы­ны. Маг­чы­ма, што і Рыгор па гэтай жа пры­чыне асеў на зем­лях гэта­га ж ваявод­ства. У рэе­страх надан­няў, зроб­лен­ных Казі­мірам, кара­лём поль­скім і вялікім кня­зем літоўскім, пас­ля яго пры­ез­да ў Літву “з ляхаў” яшчэ да 1490 г., бра­ты Іван і Рыгор Адзін­ц­э­вічы ўпа­мі­на­юц­ца сярод сма­лен­скай шлях­ты, якая зна­ход­зіла­ся на гас­па­дар­скай служ­бе. Іва­ну Адзін­ц­э­ві­чу, сма­ленска­му баяры­ну, “з каз­ны дано 12 коп” гро­шаў ліч­бы літоўс­кай [6, арк.25, 33]. Не заста­ваў­ся па-за ўва­гай кара­леўс­кай адміністра­цыі і Рыгор Адзін­ц­э­віч.

У заха­ваў­шых­ся кні­гах Мет­ры­кі ВКЛ, неад­на­ра­зо­ва сустра­ка­юц­ца ўпа­мі­нан­ні аб атры­ман­ні ім, у перы­яд пана­ван­ня Казі­мі­ра Яге­лон­чы­ка, надан­няў са скар­бу княст­ва. Каля 1486 г. яму нада­ец­ца дані­на ў Тро­ках паме­рам 6 коп [1, s.282]. Гро­шы Рыгор Фёда­равіч паві­нен быў атры­ма­ць у Сма­лен­ску з дахо­даў мяс­цо­вай мыт­ні. Нам сустр­э­ла­ся ўпа­мі­нанне пра Рыго­ра Фёда­раві­ча Адзін­ц­э­ві­ча ў спра­ве пра пры­на­леж­на­сць зем­ляў, якія засталі­ся пас­ля смер­ці бра­та Дзміт­ра, кня­зя галь­цоўска­га, і ўцё­каў яго сыноў у Мас­к­ву. Спр­эч­кі ў судах княст­ва пачалі­ся ўжо пас­ля падаў­лен­ня паўстан­ня Міха­ла Глін­ска­га і доў­жы­лі­ся некаль­кі гадоў. Упа­мі­нан­ні пра Рыго­ра Фёда­раві­ча Адзін­ц­э­ві­ча ў мат­э­ры­я­лах Мет­ры­кі ВКЛ, склад­зе­ных пас­ля 1509 г., адсут­ні­ча­ю­ць. Не знай­шлі мы паве­дам­лен­няў і пра наяў­на­сць у Рыго­ра Адзін­ц­э­ві­ча патом­ства.

КН. БОГ­ДАН ФЕДО­РО­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ (* око­ло 1460, умер после 1528)

сын Фёда­ра Андр­эеві­ча. Баг­дан Фёда­равіч Адзін­ц­э­віч нарад­зіў­ся каля 1460 г. і пас­ля 1480 г. узяў шлюб з дач­кой полац­ка­га баяры­на Сень­кі [3, с.95]. Павод­ле апуб­лі­ка­ва­ных мат­э­ры­я­лаў, Сень­ка Рад­ко­віч, сын Грыд­кі (у Ю.Вольфа – Рыгор) паход­зіў з роду полац­кіх бая­раў Пет­ру­хаў [7, № 1668, s.257]. у XV ст. Рад­ко­вічы у Полац­кай зям­лі кары­сталі­ся вялікім аўта­рыт­этам і нале­жалі да най­больш уплы­во­вых родаў гэтай част­кі ВКЛ.

У бітве на Вяд­ро­шы 1500 тра­піў у мас­коўскі пало­ну палон разам са сваім каман­дзірам, гет­ма­нам ВКЛ Кан­стан­ці­нам Аст­рож­скім. Праз нека­то­ры час Адзін­ц­э­ві­ча выку­пілі і ён да 1510 г. вяр­ну­ся на Рад­зі­му [3, с.95]. Не ўсе яго баявыя тава­ры­шы вяр­нулі­ся з пало­ну. У кні­гах Мет­ры­кі ВКЛ заха­валі­ся паве­дам­лен­ні аб смер­ці нека­то­рых з іх у Мас­кве. Пас­ля вяр­тан­ня суд­зіў­ся за маёнт­кі Лем­ні­ца i Палон­на каля Оршы. У 1524 атры­маў пац­вяр­дж­энне на маёнт­кі Аст­раў­ля­ны, Асеч­на, Уда­ло­е­ва, Камя­нец i Арэ­шаў на Полач­чыне. У1528 ставіў у вой­ска ВКЛ 30 кон­нікаў.

Из мате­ри­а­лов Литов­ской мет­ри­ки извест­но, ‘что Бог­дан Федо­ро­вич купил вме­сте с сыном Семе­ном име­ние Ост­ров­ля­ны и что он был обя­зан выстав­лять 28 воору­жен­ных всад­ни­ков. Когда была совер­ше­на покуп­ка, неиз­вест­но, но под­твер­жде­на вели­ким кня­зем литов­ским в 1524 г. Ост­ров­ля­ны нахо­дят­ся в Горо­док­ском рай­оне Витеб­ской обл., т. е. на севе­ре Бело­рус­сия 8. Что каса­ет­ся чис­ла всад­ни­ков, то оно пока­зы­ва­ет, что Бог­дан Один­це­вич был бога­тым чело­ве­ком, так как один всад­ник выстав­лял­ся с вось­ми кре­стьян­ских дво­ров. Зна­чит, у кня­зя Один­це­ви­ча в 1528 г. было не менее 224 кре­стьян­ских дво­ров. Для срав­не­ния мож­но ска­зать, что кня­зья Соко­лин­ские по тому же «попи­су» ста­ви­ли 40 всад­ни­ков, а Чарто­рыс­кие – 55 ».

Маг­чы­ма, што Дзмітр і Баг­дан Фёда­равічы Адзін­ц­э­вічы мелі зямель­ныя надан­ні ад кара­лёў поль­скіх і вялікіх кня­зёў літоўскіх на Сма­лен­шчыне і часта навед­валі гэтыя мяс­ці­ны. Неаб­ход­на пом­ні­ць, што ў Сма­лен­ску пас­ля 1470 г. ста­ла жылі іх род­ныя бра­ты Іван і Рыгор. У 1497 г. Дзміт­ра і Баг­да­на Адзін­ц­э­ві­чаў запрасілі бра­ты Гор­скія, якія жылі ў Сма­лен­скім ваявод­стве, для ўдзе­лу ў выра­ш­эн­ні судо­вай спра­вы. Раз­гляд гэтай спра­вы адбы­ваў­ся ў “палю­боў­ным суд­зе” 17 сакавіка гэта­га ж года [9, № 145, с.168]. На нашу дум­ку на той час яшчэ ведалі аб наяў­на­сці род­нас­ных повя­зей паміж гэты­мі дву­мя адгалі­на­ван­ня­мі кня­жац­ка­га роду Друц­кіх і бра­ты Гор­скія пас­пра­ба­валі іх выка­ры­ста­ць. Палю­боў­ны суд скла­даў­ся з роў­най коль­кас­ці даве­ра­ных люд­зей з кож­на­га боку. Раш­энне суда было кан­чат­ко­вым і яго перагляд ў выш­эй­шых інстан­цы­ях княст­ва не даз­ва­ляў­ся. Род­ныя бра­ты: Алель­ка, Міхал, Іван Дуда і Дзміт­ры Васі­лья­вічы Гор­скія паклікалі ў палю­боў­ны суд сма­лен­ска­га мітра­паліта Іосі­фа. Няла­ды ўзніклі з-за пры­на­леж­на­сці чуры­лаўскіх зем­ляў “на Гарах”. Аляк­сандр Казі­міравіч, поль­скі кароль і вялікі князь літоўскі, пацверд­зіў пра­вы Іосі­фа на гэтыя зем­лі, няг­лед­зячы на тое, што на іх выка­за­лі сур’ёзныя прэт­эн­зіі Гор­скія, ліча­чы іх сваі­мі “атчыз­ны­мі”, атры­ма­ны­мі ад баць­кі, Васі­ля Іва­наві­ча Пуця­ты­ча. Сма­лен­скі мітра­паліт пас­кард­зіў­ся кара­лю на дзе­ян­ні бра­тоў, якія “не далі ўла­ды­цы зем­лі і вялікія кры­ў­ды яму чыня­ць”. Гор­скія ўзя­лі “з сва­ей рукі суддзя­мі намес­ніка сма­лен­ска­га Юрыя Гля­бо­ві­ча і кня­зёў Дзміт­рыя і Баг­да­на Адзін­ц­э­ві­чаў”. Мітра­паліт Іосіф запрасіў пры­ня­ць удзел у выра­ш­эн­ні спра­вы вопыт­ных і добра веда­ю­чых сут­на­сць спра­вы асо­баў: Даб­ра­го­ста Нар­бу­таві­ча, сма­лен­ска­га аколь­ні­ча­га, кня­зя Кан­стан­ці­на Гла­зы­ні­ча, сма­лен­ска­га аколь­ні­ча­га, Кан­стан­ці­на Кро­шын­ска­га, сма­лен­ска­га скарб­на­га, і Васі­ля Пол­це­ва, сма­лен­ска­га каню­ша­га. Суддзі пра­вя­лі межа­ванне зем­ляў мітра­паліта Іосі­фа і Гор­скіх і, пас­ля ста­ран­на­га вывуч­эн­ня гісто­рыі пытан­ня, пры­суд­зілі спр­эч­ныя зем­лі сма­ленска­му мітра­паліту.

Боль­шая част­ка зямель­ных ула­дан­няў Баг­да­на Адзін­ц­э­ві­ча зна­ход­зіла­ся на Полач­чыне, дзе маг­чы­ма ён пас­та­ян­на жыў. Нека­то­рую част­ку сваіх зем­ляў Адзін­ц­э­віч атры­маў у пасаг ад полац­ка­га баяры­на Сень­кі. Яшчэ пры вялікім князі Аляк­сан­дры Баг­дан Адзін­ц­э­віч з дапа­мо­гай само­га Сень­кі Рад­ко­ві­ча і яго сыноў выку­піў у полац­кіх бая­раў некаль­кі маёнт­каў. За 50 коп гро­шай літоўскіх Вас­ка Сень­кавіч усту­піў яму свае, нядаў­на набы­тыя, зем­лі на Асочне. У полац­кіх бая­раў Андр­эя, Тода­ра, Грыд­кі і Мацвея, дзя­цей Іва­на Мак­сі­маві­ча, Баг­дан Фёда­равіч набыў на веч­на­сць зем­лі, якія межа­валі­ся з зем­ля­мі, нада­ны­мі Адзін­ц­э­ві­чу Аляк­сандрам Казі­міраві­чам. Да 1506 г. Адзін­ц­э­віч змог выку­пі­ць за сорак коп шыро­кіх гро­шаў у Баг­да­на Фёда­раві­ча Галаўні­ча яго дзед­зіч­ныя маёнт­кі Веда­ло­е­ва і Камя­нец. 15 каст­рыч­ніка 1524 г. Баг­дан і яго сын Сямён Адзін­ц­э­вічы атрым­лі­ва­ю­ць ад Жыгі­мон­та І пац­вяр­дж­энне на тыя зем­лі, якія на гэты час зна­ход­зілі­ся ў іх кары­стан­ні ў Полац­кім ваявод­стве [10, № 414, л.340]. Не абы­ход­зілі ўва­гай вер­на­га слу­гу і каралі поль­скія і вялікія князі літоўскія. За выдат­ную служ­бу Баг­да­ну Адзін­ц­э­ві­чу было надад­зе­на некаль­кі сёл у ваколі­цах Полац­ка. Вера­год­на самым вялікім з гэтых надан­няў было сяло Аст­раў­ля­ны (або Аст­роў­на).

Баг­дан Фёда­равіч Адзін­ц­э­віч да 1516 г. разам з кня­зем Кан­стан­ці­нам Іва­наві­чам Аст­рож­скім, каш­та­ля­нам вілен­скім, гет­ма­нам ВКЛ, кня­зем Юры­ям Сямё­наві­чам Слуц­кім, і Аляк­сандрам Іва­наві­чам Хад­кеві­чам, кара­леўскім мар­шал­кам, дзяр­жаў­цам віл­кей­скім і аст­рын­скім, паз­ваў у суд Міка­лая Юр’евіча Пац­э­ві­ча, лоў­ча­га ВКЛ. Спра­ва даты­чы­ла­ся зем­ляў у Ілем­ні­цы і Палон­най, на якія мела нека­то­рыя пра­вы і маці кня­зя Баг­да­на Адзін­ц­э­ві­ча Аксін­ня, якая паход­зіў­ш­ла з мезец­кіх кня­зёў. Гэтыя зем­лі ака­за­лі­ся ва ўла­дан­ні лоў­ча­га ВКЛ. Кара­леўскія суды прызналі пра­вы Аст­рож­ска­га, Слуц­ка­га, Хад­кеві­ча і Адзін­ц­э­ві­ча на гэтыя маёнт­кі. Аднак зем­лі ў Ілем­ні­цы і Палон­най ў боль­шай сва­ёй част­цы тра­пілі ў рукі кня­зя Кан­стан­ці­на Аст­рож­ска­га. Як паве­дам­ля­ю­ць даслед­чы­кі Кан­стан­цін Іва­навіч Аст­рож­скі ў 1516 г. атры­маў Сла­венск каля Вало­жы­на, Лем­ні­цу і Палон­ную ў Віцеб­скай зям­лі [11, с.233]. На гэтыя зем­лі ён прэт­эн­да­ваў будучы ўну­кам кня­зя Іва­на Бель­ска­га па спад­чыне Фядо­ры Рага­цін­с­кай. Па ней­кіх пры­чы­нах Баг­дан Адзін­ц­э­віч не атры­маў сваю долю ў гэтых бага­тых маёнт­ках. У сяр­эд­зіне 1521 г., а менавіта 20 ліпе­ня гэта­га года, яго сын Сямён пас­пра­ба­ваў даб­іц­ца перагля­ду раней­ша­га дэкр­эта кара­леўска­га суда, але бес­пас­пя­хо­ва [12, № 87, р.102].

Наданне новых зем­ляў Адзін­ц­э­ві­чам у Полац­кім ваявод­стве і ўвяд­зенне іх у вало­данне імі зале­жа­ла ад прад­стаўнікоў маг­нац­ка­га роду Гля­бо­ві­чаў, якія па чар­зе зай­малі ваявод­скую паса­ду ў Полац­кім ваявод­стве. Пачы­на­ю­чы з кан­ца XV ст. адно­сі­ны паміж Гля­бо­ві­ча­мі і Адзін­ц­э­ві­ча­мі пас­ту­по­ва пагар­шалі­ся. З цягам часу коль­кас­ць непа­ра­зу­мен­няў павя­ліч­ва­ла­ся і ўрэш­це пры­вя­ла да сур’ёзнага супра­ць­ста­ян­ня паміж прад­стаўні­ка­мі гэтых радоў. 1 люта­га 1517 г. Баг­дан Адзін­ц­э­віч скард­зіц­ца ў кара­леўскі суд на Ста­на­сла­ва Гля­бо­ві­ча, які забраў у яго 4 служ­бы люд­зей і пера­даў іх у рас­па­ра­дж­энне полац­ка­га мана­сты­ра. На карот­кі тэр­мін Адзін­ц­э­віч атры­маў у заме­ну 5 служб люд­зей Куд­зі­но­ві­чаў і нават згод­на з пра­вам быў увя­за­ны ў іх пажыц­цё­вае кары­станне. Праз нека­то­ры час Станіслаў Гля­бо­віч забраў ў сваё рас­па­ра­дж­энне і гэтых люд­зей [13, № 599, p.331]. Непа­ра­зу­мен­ні паміж Гля­бо­ві­ча­мі і Адзін­ц­э­ві­ча­мі супра­ва­д­жалі іх жыц­цё на пра­ця­гу знач­на­га часу і іх коль­кас­ць змен­шы­ла­ся толь­кі пас­ля шлю­бу Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча на дач­цы Яна Юр’евіча Гля­бо­ві­ча, спа­чат­ку ваяво­ды полац­ка­га, а ў будучым ваяво­ды вілен­ска­га і канц­ле­ра ВКЛ.У 1528 г. князь Баг­дан Фёда­равіч Адзін­ц­э­віч ставіў у вой­ска ВКЛ 30 верш­нікаў са сваіх лен­ных і ўлас­ных зем­ляў. Яшчэ трох вая­роў ён выстаў­ляў з застаў­ных зем­ляў. Баг­дан Адзін­ц­э­віч памёр неў­за­ба­ве пас­ля пра­вяд­зен­ня пера­пі­са вой­ска ВКЛ у 1528 г. На гэты час уся маё­мас­ць яшчэ зна­ход­зілі­ся ў яго вало­дан­ні. Хут­ч­эй за ўсё Баг­дан Адзін­ц­э­віч апош­нія гады свай­го жыц­ця быў вель­мі хво­ры і не пры­маў удзе­лу ў кіра­ван­ні сваі­мі добра­мі, ды і на кара­леўскую служ­бу, што было аба­вяз­ко­вым для люд­зей яго ста­ну, не ста­навіў­ся. Упа­мі­нан­ні пра яго ў мат­э­ры­я­лах Мет­ры­кі ВКЛ, склад­зе­ных у 20-ыя гады XVI ст., вель­мі рэд­кія.

~ N СЕН­КОВ­НА, дочь Сен­ка Даш­ко­ви­ча.21.

КНЖ. МАРИ­НА ФЕДО­РОВ­НА ОДИН­ЦЕ­ВИЧ (†ок.1499)

Мары­на Фёда­раў­на Адзін­ц­э­ві­чаў­на не выход­зі­ла замуж і ўсё яе жыц­цё прай­шло ў доме стар­эй­ша­га бра­та, Іва­на [1, s.281]. Памі­ра­ю­чы, яна запі­са­ла бра­ту гра­шо­выя сумы і нека­то­рыя зем­лі, атры­ма­ныя ў спад­чы­ну ад маці. У 1499 г. малод­шыя бра­ты паз­валі Іва­на Адзін­ц­э­ві­ча ў гас­па­дар­скі суд, патра­бу­ю­чы пра­вяд­зен­ня пад­зе­лу на чаты­ры роў­ныя част­кі ўсёй спад­чы­ны па памёр­шай нядаў­на сяст­ры. Іван Адзін­ц­э­віч прад­ставіў бра­там тэс­та­мент Мары­ны Фёда­раў­ны, у якім аднак не была пазна­ча­на нека­то­рая част­ка яе ўласна­сці. Спра­ва тра­пі­ла на раз­гляд кара­леўска­га суда, дзе і было выра­ша­на пра­вес­ці пад­зел паміж бра­та­мі толь­кі той част­кі спад­чы­ны па сяст­ры, аб якой яна не ўпа­мі­нае ў тэс­та­мен­це.

КН. ГРИ­ГО­РИЙ АЛЕК­САН­ДРО­ВИЧ РЕПУ­ХОВ­СКИЙ (1442)

сын Аляк­сандра Андр­эеві­ча. Каля 1442 атры­маў ад вял. кня­зя ВКЛ Казі­мі­ра с. Рыко­лаўс­кае. Разам з баць­кам выехаў у Мас­к­ву.

VІІІ генерація

КН. СЕМЕН ИВА­НО­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ (1486)

это лицо в извест­ных нам источ­ни­ках упо­ми­на­ет­ся толь­ко один раз. Ряд дру­гих доку­мен­тов Литов­ской мет­ри­ки сви­де­тель­ству­ет о том, что пред­ста­ви­те­ли фами­лии Один­це­ви­чей были свя­за­ны с восто­ком Бело­рус­сии и Смо­лен­щи­ной. Так, вели­кий князь Кази­мир пожа­ло­вал 6 коп смо­лен­ско­го мыта кня­зю Гри­го­рию Один­це­ви­чу 13. В 1461 г. Федор Один­це­вич {воз­мож­но, тот самый, кото­рый попал в плен в 1431 г.) полу­чил от вели­ко­го кня­зя Кази­ми­ра село При­ха­бы, «што за Костянъ­ти­ном Баби­чом было» 14. Из кни­ги Запи­сей мет­ри­ки извест­но, что смо­лен­ский боярин князь Иван Один­це­вич полу­чил 12 коп день­га­ми, а князь Семен Ива­но­вич Один­це­вич – 10 коп 15. Все это долж­но под­твер­дить выска­зан­ное ранее сооб­ра­же­ние, что- Один­це­ви­чи сиде­ли в восточ­ной Бело­рус­сии и на Смо­лен­щине и что они при­над­ле­жа­ли к бога­тым зем­ле­вла­дель­цам. К сожа­ле­нию, запи­си о даре­нии настоль­ко крат­ки, что по ним даже нель­зя уста­но­вить, был ли Иван отцом Семе­на Ива­но­ви­ча. В заго­лов­ке раз­де­ла кни­ги Данин вели­ко­го кня­зя Кази­ми­ра, в кото­ром пере­чис­ле­ны лица, полу­чив­шие вме­сте с Один­це­ви­ча­ми пожа­ло­ва­ния, запи­са­но: «В Тро­цех, июль 21, индикт 4». Затем сле­ду­ют запи­си о пожа­ло­ва­ни­ях еще девя­ти чело­ве­кам; всем им даре­ния были сде­ла­ны из смо­лен­ско­го -мыта. После это­го име­ет­ся под­за­го­ло­вок «Бояром смо­ленъ­ским с каз­ны дава­но», и в чис­ле тех, кому «дава­но», чис­лят­ся оба Один­це­ви­ча, т. е. здесь совер­шен­но опре­де­лен­но ска­за­но, что Один­це­ви­чи были смо­лен­ски­ми бояра­ми. Год выда­чи пожа­ло­ва­ния не ука­зан, но сде­ла­но оно было в прав­ле­ние вели­ко­го кня­зя Кази­ми­ра, умер­ше­го в 1492 г., сосед­ние же доку­мен­ты дати­ро­ва­ны 1486 г.16 Учи­ты­вая нали­чие слов «индикт 4», мож­но пред­по­ла­гать, что Один­це­ви­чи полу­чи­ли свои копы в 1489 г.
13 РИБ. СПб., 1910, т. XXVII, стб. 198.
14 Там же, стб. 20. Селе­ния При­ха­бы суще­ству­ют в насто­я­щее вре­мя в Белы­нич­ском рай­оне Моги­лев­ской обл., а так­же в Расон­ском и Сен­нен­ском рай­о­нах Витеб­ской, обл. (Жуч­кевш В. А. Указ, соч., с, 309).
15 РИБ, т. XXVII, стб. 211.

КН. ГРИ­ГО­РИЙ ИВА­НО­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКИЙ (* око­ло 1490, умер в 1559)

стар­эй­шы сын Іва­на Фёда­раві­ча. Вало­даў част­кай Друц­ка. У 1528 ставіў у вой­ска ВКЛ 5 кон­нікаў. Аджон­кі Ган­ны меў­сы­на Іва­на, дачок Мары­ну (жон­ка Я.Палускага) i Аксін­ню (жон­ка кн. Б.Друцкага-Саколінскага)..

1527, сви­де­тель и печа­тарь на про­даж­ном листе Андрея Вой­техо­ви­ча-Носи­лов­ско­го на тре­тью часть поме­стья Дво­рец и опре­де­лен­ных земель для овруч­ско­го бояри­на Дол­ма­та Ере­ме­е­ви­ча от 23 мар­та 1527 г., писа­ном в Край­ске22. Автор про­даж­но­го листа на бояр­скую зем­лю для Васи­лия Стец­ке­ви­ча Раго­зы от 1 мар­та 1556 г., писа­но­го в Нета­но­ви­чах8.

Одинцевичи, Багриновские, Гольцовские
Рис. 11.9а. Гер­бо­вая печать кня­зя Гри­го­рия Ива­но­ви­ча Один­це­ви­ча Баг­ри­нов­ско­го. 1527 г.

Г е р б: на щите полу­коль­цо с силь­но загну­ты­ми внутрь кон­ца­ми, из ко-торо­го выхо­дит бук­ва «М», над щитом ини­ци­ал: «ГРИГО(рей)».
П е ч а т ь: № 2, выре­зан­ная в листе кусто­дия, 14 × 20 мм, сохран­ность хоро­шая.
П у б л и к а ц и и: Шалан­да А. Невя­до­мыя гер­бы мен­скай шлях­ты ў ХVІ ст. С. 146 (опи­са­ние); Одно­ро­жен­ко О. Русь­кі королівсь­кі, гос­по­дарсь­кі та князівсь­кі печат­ки ХІІІ–ХVI ст. С. 72, 228. № 83 (1538 г.) (см. рис. 11.9, а).

Одинцевичи, Багриновские, Гольцовские
Рис. 11.9б. Гер­бо­вая печать кня­зя Гри­го­рия Ива­но­ви­ча Один­це­ви­ча Баг­ри­нов­ско­го 1556 г.

Г е р б: на щите полу­коль­цо с силь­но загну­ты­ми внутрь кон­ца­ми, с кото-рого выхо­дит поло­ви­на бук­вы «М», над щитом ини­ци­ал: «ГРИГО(рей)».
П е ч а т ь: № 1, выре­зан­ная в листе кусто­дия, 11 × 16 мм, сохран­ность хоро­шая.
П у б л и к а ц и я: впер­вые (рис. 11.9, б).

~ АННА.

КН. ИВАН ИВА­НО­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКИЙ (* око­ло 1530, умер до 1559)

князь Баг­ри­нов­ский.

князь ВАСИ­ЛИЙ ИВА­НО­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКИЙ (1508, †конец 1555/начало1556)

малод­шы сын Іва­на Фёда­раві­ча. Вало­даў част­кай Друц­ка, маёнт­ка­мі Баг­ры­на­ва, Няста­навічы, Крайск,Хатаевічы. Не меў­жон­кі i дзя­цей.
Паміж выш­эй пазна­ча­ны­мі асо­ба­мі не заў­сё­ды існа­валі адно­сі­ны сяброўства і пры­яз­ні. Скла­д­валі­ся такія абставі­ны, якія выму­шалі іх у аба­роне сва­ёй год­на­сці, або мат­э­ры­яль­ных інтар­э­с­аў, выкліка­ць у гас­па­дар­скі суд былых пры­я­це­ляў і нават крэў­ных. Вель­мі пака­заль­най у гэтых адно­сі­нах з’яўляецца спра­ва, якая ўзнік­ла паміж князямі:Сямёнам Пад­бяр­эз­скім і Васілём Баг­ры­ноўскім. 7 жніў­ня 1510 г. Сямён Яман­тавіч Пад­бяр­эз­скі паз­ваў Васі­ля Іва­наві­ча Баг­ры­ноўска­га ў кара­леўскі суд, абві­на­ва­ціў­шы яго ў наня­сен­ні гань­бы яго гона­ру [15, № 477, с.1187-1188]. У часе адной бясе­ды Пад­бяр­эз­скі, па невя­до­май нам пры­чыне, назваў Васі­ля Баг­ры­ноўска­га “здрад­ні­кам свай­го слу­гі”. Не сцяр­пе­ў­шы такой непа­ва­гі да сябе князь Баг­ры­ноўскі так­са­ма аба­з­ваў свай­го сураз­моў­цу “здрад­ні­кам”, не пазна­чы­ў­шы сут­на­сць яго ўчын­ку. У кара­ля не хапі­ла часу раза­брац­ца ў гэтай скла­да­най сіту­а­цыі і ён выра­шыў адклас­ці раз­гляд спра­вы да часу “дастъ Богъ, до сво­е­го шчаст­но­го при­е­ха­нья къ Отчизне его мило­сти, вели­ко­му княст­ву Литов­ско­му”. Абод­ва павін­ны былі цяр­плі­ва чака­ць пры­ез­ду гас­па­да­ра і, пад пагро­зай вяліка­га штра­фу ў 100 коп гро­шаў ліч­бы літоўс­кай, не спра­ба­ва­ць самім раза­брац­ца з кры­ўд­зі­це­лем.

В листе бра­та Гри­го­рия на бояр­скую зем­лю для Васи­лия Стец­ке­ви­ча Раго­зы от 1 мар­та 1556 г., писа­но­го в Нета­но­ви­чах, упо­мя­нут покой­ным23.

~ ж1: княж­на N АНДРЕ­ЕВ­НА, дочь кня­зя Андрея Семё­но­ви­ча Друц­ко­го-Соко­лин­ско­го;

~ ж2: АННА ЕСЬ­МАН.

князь ВАСИ­ЛИЙ ДМИТ­РИ­Е­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ ГОЛЬ­ЦОВ­СКИЙ (1508,†1508/1519)
князь Голь­цов­ский.

князь ИВАН ДМИТ­РИ­Е­ИЧ ГОЛЬ­ЦОВ­СКИЙ

князь Голь­цов­ский.

князь БОГ­ДАН ОРЕ­ХВА ДМИТ­РИ­Е­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ ГОЛЬ­ЦОВ­СКИЙ (1508,1510)
князь Голь­цов­ский.

князь АНДРЕЙ ДМИТ­РИ­Е­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ ГОЛЬ­ЦОВ­СКИЙ (1508,1543)

воев.Кострома(1537) ,4С:Дм.Фед. ГОЛЬ­ЦОВ­СКИЙ. :Ульяна.Алдр. КИЕВ­СКАЯ.
Цяж­ка ска­за­ць нешта больш даклад­нае аб удзе­ле ў мяця­жы кня­зёў Адзін­ц­э­ві­чаў, што мелі цес­ныя сувязі з Друц­кі­мі, апра­ча таго, што трое з сыноў Дзміт­рыя Фёда­раві­ча Адзін­ц­э­ві­ча перай­шлі на бок Мас­к­вы. Аб гэтым паве­дам­ляе судо­вая спра­ва адно­сна спад­чы­ны Дзміт­рыя. 3 яе выні­кае, што з чаты­рох сыноў малод­шы яго сын ад Улья­ны (род­най сяст­ры Сямё­на Іва­наві­ча Бель­ска­га) далучы­ў­ся да М. Глін­ска­га, а двое стар­эй­шых яшчэ перад гэтым збеглі ў Мас­к­ву. Маты­ва­цыя Адзін­ц­э­ві­чаў, як зда­ец­ца, была той самай — мат­э­ры­яль­ная зацікаў­ле­на­сць, бо баць­ка пакі­даў у спад­чы­ну толь­кі тры вёскі ў нава­кол­лях Друц­ка і двор у самім зам­ку.

КНЯЖ­НА ФЕДЬ­КА ДМИТ­РИ­ЕВ­НА ОДИН­ЦЕ­ВИЧ ГОЛЬ­ЦОВ­СКАЯ

Не заха­валі­ся ў гіста­рыч­ных хроні­ках паве­дам­лен­ні пра лёс яшчэ адной дач­кі Дзміт­ра, кня­зя галь­цоўска­га, Фед­зь­ку.

княж­на АННА ДМИТ­РИ­ЕВ­НА ОДИН­ЦЕ­ВИЧ ГОЛЬ­ЦОВ­СКАЯ (умер­ла после 1527)

Дзміт­рый Фёда­равіч, памёр прыклад­на напа­чат­ку 16 ст., а яго сыны пры­ня­лі ўдзел у мяця­жы Міхаі­ла Глін­ска­га і разам з ім у 1508 г. з’ехалі ў Расію. Іх маёнт­кі былі пера­дад­зе­ны бра­там Дзміт­рыя Іва­ну, Баг­да­ну і Рыго­ру Фёда­раві­чам Адзін­ц­э­ві­чам, але ў Дзміт­рыя заста­ла­ся дач­ка Ган­на, якая ў 1510 г. дама­га­ла­ся сваіх пра­воў на баць­коўскія ўла­дан­ні: Галь­цо­ва (паб­лі­зу Рэпу­ха­ва), Кры­вую (паб­лі­зу Друц­ка) і Шый­ку на Крупш­чыне. Ган­на атры­ма­ла судо­вае раш­энне на сваю кары­с­ць, але фак­тыч­на азна­ча­ныя маёнт­кі заста­валі­ся ў руках яе дзяд­зь­каў і сыноў, якія зга­д­ва­юц­ца як іх ула­даль­нікі ў 1527 г.

Пас­ля спы­нен­ня вай­с­ко­вых дзе­ян­няў Сямён Баг­да­навіч Адзін­ц­э­віч, разам са сваім стры­ем (дзяд­зь­кам, бра­там баць­кі), кня­зем Рыго­рам Фёда­раві­чам, і стры­еч­ным бра­там, кня­зем баг­ры­ноўскім Васілём Іва­наві­чам, Адзін­ц­э­ві­ча­мі заха­піў зем­лі дзяд­зь­кі Дзміт­рыя Фёда­раві­ча Адзін­ц­э­ві­ча, кня­зя галь­цоўска­га. Сыны кня­зя галь­цоўска­га, менавіта Васіль, Іван, Арэ­хва і Андр­эй, разам з вой­скам Міха­ла Глін­ска­га пакі­нулі ВКЛ і пера­е­халі ў межы Мас­коўска­га княст­ва [3, с.95]. У ВКЛ заста­ла­ся жон­ка Дзміт­ра Фёда­раві­ча Улья­на Бель­ская і яго дач­ка Ган­на, якая пашлю­бі­ла Міцю Іва­наві­ча, намес­ніка або­лец­ка­га, ключ­ніка кара­ле­вы і вялі­кай кня­гіні літоўс­кай Але­ны. Бра­ты абві­на­ва­цілі кня­гі­ню галь­цоўскую, Дзміт­ры­евую Улья­ну з кня­зёў Бель­скіх у здрад­зе і пера­мо­вах з люд­зь­мі Міха­ла Глін­ска­га [16, № 410, p.309]. Зра­зу­ме­ла, што Міця Іва­навіч і яго жон­ка пачалі судо­выя пра­ц­э­сы з захопні­ка­мі спад­чы­ны па памёр­шым кня­зю Дзміт­рыю Галь­цоўскім, абві­на­ва­ч­ва­ю­чы бра­тоў у пад­мане. У ВКЛ не знай­ш­ло­ся люд­зей, якія б зма­глі пацверд­зі­ць удзел жан­чы­ны ў змо­ве з кара­леўскі­мі вора­га­мі. 5 мая 1510 г. кара­леўскі суд вынес раш­энне аб вяр­тан­ні дач­цэ Дзміт­рыя Галь­цоўска­га пані Ганне зем­ляў, якія павін­ны былі прый­с­ці на яе ў спад­чы­ну па баць­ку [16, № 481, р.350]. Галь­цо­ва і Гало­ша­ва зна­ход­зілі­ся на даро­зе з Друц­ка ў Оршу, сёлы Кры­вое і Шый­ка раз­мяш­ча­ны ў ваколі­цах Друц­ка, на паў­ноч­ны ўсход ад гэта­га места [1, s.281]. Спра­ва доў­жы­ла­ся аж да кан­ца 20-х гадоў XVI ст. Жыгі­монт І, пад час свай­го зна­ход­жан­ня ў Гдан­ску, 10 чэрве­ня 1527 г. абя­цаў ізноў звяр­ну­ць ува­гу на гэтую спра­ву ў чар­го­вы пры­езд у Літву [1, s.283]. Няг­лед­зячы на тую пад­т­рым­ку, якую ака­заў дач­цэ кня­зя галь­цоўска­га сам най­вы­ш­эй­шы гет­ман ВКЛ, мар­ша­лак Валын­с­кай зям­лі, Кан­стан­цін Ива­навіч Аст­рож­скі і на раш­эн­ні кара­леўскіх судоў, раней­шыя пры­вілеі Жыгі­мон­та І аб надан­ні кня­зям Адзін­ц­э­ві­чам: Рыго­ру Фёда­раві­чу, Васі­лю Іва­наві­чу і Сямё­ну Баг­да­наві­чу баць­коўскіх зем­ляў пані Ган­ны, кня­зёў­ны галь­цоўс­кай, не былі адме­не­ны. Яны так і
засталі­ся гас­па­да­ра­мі былых ула­дан­няў Дзміт­рыя Адзін­ц­э­ві­ча, кня­зя галь­цоўска­га.

~ Дмит­рий Ива­но­вич

князь СЕМЕН БОГ­ДА­НО­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ (1506, -1542)

сын Баг­да­на Фёда­раві­ча. моск.двн.(1512) Два­ранін гас­па­дар­скіў 1516, гарад­нічы гарад­зен­скі з 1532, вера­год­на, у 1534 быў часо­ва жамойц­кім ста­рас­там; дзяр­жаў­ца люба­шан­скі з 1536, адна­ча­со­ва сма­лян­скі з 1540. Ад жон­кі Настас­сі (дач­кі кн. М.А.Сангушкі) атры­маў Дзяр­эчын (вало-даў ім суполь­на з А.М.Сангушкам i І.А.Палубінскім), меў сына Андр­эя, дачок Марыю (жон­ка Л.Б.Абразцова) i Ган­ну (жон­ка кн. Ю.В.Саламярэцкага, пас­ля кн. Ф.П.Галаўні-Астрожацкага). Для яго ў 1519 склад­зе­ны Суп­расль­скі рука­піс з рада­во­дам кня­зёў А. менавіта Сямён Адзін­ц­э­віч, нарад­зіў­ся да 1490 г. і дасяг­нуў ста­лас­ці ў самым пачат­ку XVI ст. Сямён Адзін­ц­э­віч удзель­ні­чаў у вайне з мас­коўскі­мі вой­ска­мі і атра­да­мі мяцеж­нікаў Міха­ла Глін­ска­га.

Пас­ля спы­нен­ня вай­с­ко­вых дзе­ян­няў Сямён Баг­да­навіч Адзін­ц­э­віч, разам са сваім стры­ем (дзяд­зь­кам, бра­там баць­кі), кня­зем Рыго­рам Фёда­раві­чам, і стры­еч­ным бра­там, кня­зем баг­ры­ноўскім Васілём Іва­наві­чам, Адзін­ц­э­ві­ча­мі заха­піў зем­лі дзяд­зь­кі Дзміт­рыя Фёда­раві­ча Адзін­ц­э­ві­ча, кня­зя галь­цоўска­га. Сыны кня­зя галь­цоўска­га, менавіта Васіль, Іван, Арэ­хва і Андр­эй, разам з вой­скам Міха­ла Глін­ска­га пакі­нулі ВКЛ і пера­е­халі ў межы Мас­коўска­га княст­ва [3, с.95]. У ВКЛ заста­ла­ся жон­ка Дзміт­ра Фёда­раві­ча Улья­на Бель­ская і яго дач­ка Ган­на, якая пашлю­бі­ла Міцю Іва­наві­ча, намес­ніка або­лец­ка­га, ключ­ніка кара­ле­вы і вялі­кай кня­гіні літоўс­кай Але­ны. Бра­ты абві­на­ва­цілі кня­гі­ню галь­цоўскую, Дзміт­ры­евую Улья­ну з кня­зёў Бель­скіх у здрад­зе і пера­мо­вах з люд­зь­мі Міха­ла Глін­ска­га [16, № 410, p.309]. Зра­зу­ме­ла, што Міця Іва­навіч і яго жон­ка пачалі судо­выя пра­ц­э­сы з захопні­ка­мі спад­чы­ны па памёр­шым кня­зю Дзміт­рыю Галь­цоўскім, абві­на­ва­ч­ва­ю­чы бра­тоў у пад­мане. У ВКЛ не знай­ш­ло­ся люд­зей, якія б зма­глі пацверд­зі­ць удзел жан­чы­ны ў змо­ве з кара­леўскі­мі вора­га­мі. 5 мая 1510 г. кара­леўскі суд вынес раш­энне аб вяр­тан­ні дач­цэ Дзміт­рыя Галь­цоўска­га пані Ганне зем­ляў, якія павін­ны былі прый­с­ці на яе ў спад­чы­ну па баць­ку [16, № 481, р.350]. Галь­цо­ва і Гало­ша­ва зна­ход­зілі­ся на даро­зе з Друц­ка ў Оршу, сёлы Кры­вое і Шый­ка раз­мяш­ча­ны ў ваколі­цах Друц­ка, на паў­ноч­ны ўсход ад гэта­га места [1, s.281]. Спра­ва доў­жы­ла­ся аж да кан­ца 20-х гадоў XVI ст. Жыгі­монт І, пад час свай­го зна­ход­жан­ня ў Гдан­ску, 10 чэрве­ня 1527 г. абя­цаў ізноў звяр­ну­ць ува­гу на гэтую спра­ву ў чар­го­вы пры­езд у Літву [1, s.283]. Няг­лед­зячы на тую пад­т­рым­ку, якую ака­заў дач­цэ кня­зя галь­цоўска­га сам най­вы­ш­эй­шы гет­ман ВКЛ, мар­ша­лак Валын­с­кай зям­лі, Кан­стан­цін Ива­навіч Аст­рож­скі і на раш­эн­ні кара­леўскіх судоў, раней­шыя пры­вілеі Жыгі­мон­та І аб надан­ні кня­зям Адзін­ц­э­ві­чам: Рыго­ру Фёда­раві­чу, Васі­лю Іва­наві­чу і Сямё­ну Баг­да­наві­чу баць­коўскіх зем­ляў пані Ган­ны, кня­зёў­ны галь­цоўс­кай, не былі адме­не­ны. Яны так і засталі­ся гас­па­да­ра­мі былых ула­дан­няў Дзміт­рыя Адзін­ц­э­ві­ча, кня­зя галь­цоўска­га. Спра­ву сваю Сямён Адзін­ц­э­віч ведаў добра і слу­жыў кара­лю, а потым і кара­ле­ве Боне, адда­на. Таму і не забы­ваў­ся Жыгі­монт І ўзна­га­родж­ва­ць вер­на­га слу­гу. Сямён Адзін­ц­э­віч выкон­ваў аба­вяз­кі гас­па­дар­ска­га два­рані­на яшчэ ў пачат­ку XVI ста­годдзя. Да
18 люта­га 1509 г. ён прай­шоў ужо нема­лы шлях і атры­маў доб­ры вопыт. У гэты дзень Сямё­ну Баг­да­наві­чу Адзін­ц­э­ві­чу выпла­цілі 20 коп з він бель­скіх, а яго стры­еч­на­му бра­ту Васі­лю Іва­наві­чу так­са­ма 20 коп з він дара­гіц­кіх [16, № 558, р.407]На пач­а­так ста­годдзя яшчэ жыла маці Сямё­на Баг­да­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча, дач­ка Сень­кі Рад­ко­ві­ча. У 1506 г. Сямён Адзін­ц­э­віч атрым­лі­вае ад маці, вера­год­на пас­ля ўзяц­ця шлю­бу з Настас­сяй Сан­гуш­каў­най, зем­лі ў сяле Магіль­ным Полац­ка­га ваявод­ства, якія былі ўступ­ле­ны пані Сень­каві­чаўне Баг­да­на­вай Фёда­раві­ча Адзін­ц­э­ві­ча­вай яе род­ным бра­там Іваш­кам Сень­каві­чам [1, s.282]. Каля 1506 г. Сямён Адзін­ц­э­віч узяў шлюб з Настас­сяй, дач­ку Міха­ла і Ган­ны Копач кня­зёў Сан­гуш­каў Кашыр­скіх [7, № 1617, s.252]. Настас­ся Сан­гуш­каў­на пры­нес­ла ў дом мужа, акра­мя гра­шо­вых сум і каш­тоў­на­сцей, і нека­то­рыя зем­лі. Яшчэ пры каралі Аляк­сан­дры ў рукі Сан­гуш­каў тра­пілі ад Фед­зі Дзіч­кан­ца­ў­ны Яра­сла­ва­вай Клю­ко­ві­ча­вай клю­ко­ві­чаўскія зем­лі на рацэ Мера­чы [17, л.87]. Част­ка з гэтых зем­ляў увай­ш­ла ў паса­го­выя надан­ні, атры­ма­ныя Настас­сяй Сан­гуш­каў­най ад сва­ёй маці пры ўзяц­ці шлю­бу. Пас­ля смер­ці ў кан­цы XVI ст. Яна Капа­ч­э­ві­ча яго ўла­дан­ні, асноў­ную част­ку якіх скла­далі зем­лі ў ваколі­цах Дзяр­эчы­на, як па бес­патом­на памёр­шым, перай­шлі да яго сяст­ры Ган­ны Капа­ч­э­ві­чаў­ны (Копач), уда­вы па памёр­шым Міха­лу Аляк­сандраві­чу Сан­гуш­каві­чу. Пані Ган­на Міха­ла­вая Сан­гуш­каві­ча­вая атры­ма­ла пац­вяр­дж­энне на вало­данне Дзяр­эчы­нам ад кара­ля Аляк­сандра ў 1501 г. Пас­ля яе смер­ці Дзяр­эчын апы­нуў­ся ва ўла­дан­ні яе двух дачок, кня­зёў­наў: Неві­да­ны, кня­гіні Іва­на­вай Андр­эеві­ча Палу­бен­скай, вядо­ма­га гісто­ры­кам пад мянуш­кай Дуда, і Настас­сі, кня­гіні Сямё­на­вай Адзін­ц­э­ві­ча­вай. Яшчэ адна част­ка Дзяр­эчы­на тра­пі­ла ў рукі іх бра­та Андр­эя Міхай­лаві­ча, у будучым мар­шал­ка гас­па­дар­ска­га ВКЛ. Адно­сі­ны паміж спад­чын­ні­ка­мі Міха­ла і Ган­ны, кня­зёў Сан­гуш­каві­чаў, не склалі­ся, бо спр­эч­кі па памеж­ных пытан­нях у Дзяр­эчыне неад­на­ра­зо­ва раз­гля­далі­ся ў гас­па­дар­скім суд­зе ВКЛ на пра­ця­гу двух пер­шых дзе­ся­ці­годдзяў XVI ст. Андр­эй Сан­гуш­кавіч доў­га не зга­д­жаў­ся пра­вес­ці пад­зел дзяр­эчын­скіх зем­ляў. Толь­кі каля 1509 г. Сямё­ну Баг­да­наві­чу і яго шва­г­ру, менавіта Іва­ну Дуд­зе Палу­бенска­му ўда­ло­ся даб­іц­ца пачат­ку раз­гля­да ў гас­па­дар­скім суд­зе судо­вай спра­вы з Сан­гуш­каві­чам. У выніку
яны атры­малі дэкр­эт гас­па­дар­ска­га суда, які аба­вяз­ваў Андр­эя Міхай­лаві­ча згад­зіц­ца на роў­ны пад­зел спад­чы­ны ў Дзяр­эчыне [1, s.283]. Аднак і пас­ля атры­ман­ня раш­эн­ня гас­па­дар­ска­га суда князь Сан­гуш­кавіч кары­стаў­ся любой маг­чы­мас­цю для пера­но­су яго выка­нан­ня на іншы, больш позні тэр­мін. Нават у 1520 г. Сямён Адзін­ц­э­віч і Іван Палу­бен­скі, высту­па­ю­чы ў судах княст­ва па прэт­эн­зіях сусед­зяў, адмаў­ля­лі­ся ста­навіц­ца на суд. Як яны паве­дам­ля­лі і на той час яшчэ заста­ва­ла­ся непад­зе­ле­най част­ка дзяр­эчын­скіх зем­ляў. 31 мая 1511 г. князі: Сямён Адзін­ц­э­віч і Іван Дуда Палу­бен­скі пас­кард­зілі­ся на свай­го шуры­на, менавіта на кня­зя Андр­эя Сан­гуш­каві­ча [15, № 95, с.660]. Ака­за­ла­ся, што іх жон­кі не атры­малі ад Сан­гуш­каві­ча належ­най выпра­вы з мат­чы­най маё­мас­ці. У мінулыя гады сва­я­кі далі­кат­на намя­калі Андр­эю Сан­гуш­каві­чу на неаб­ход­на­сць пера­да­чы ім належ­най маё­мас­ці і каш­тоў­на­сцей, пра­ду­г­ле­джа­ных перад­шлюб­ны­мі дамо­ва­мі. Цяр­пенне Адзін­ц­э­ві­ча і Палу­бен­ска­га скон­чы­ла­ся і яны перай­шлі да рашучых дзе­ян­няў. Нам невя­до­ма, як склалі­ся ў будучым абставі­ны з выд­зя­лен­нем выпра­вы.

Вера­год­на, што гэтыя непры­яз­ныя адно­сі­ны паміж крэў­ны­мі ў нека­то­рай сту­пе­ні паў­плы­валі на пры­няц­це Андр­эем Міхай­лаві­чам Сан­гуш­каві­чам раш­эн­ня аб абмене сва­ёй част­кі дзяр­эчын­скіх добраў на зем­лі кня­зя Іва­на Віш­ня­вец­ка­га. У кара­леўскіх пас­лан­нях аж да ў 1569 г. ула­даль­нікі зем­ляў у Дзяр­эчыне назы­валі­ся кня­зя­мі дзяр­эчын­скі­мі. У адным з попі­саў два­ран кара­леўскіх два­ран у ВКЛ, склад­зе­на­га ў 1512 г., упа­мі­на­ец­ца і князь Сямён Адзін­ц­э­віч. Ён са сваіх маёнт­каў у Друц­ку ставіў у вой­ска 6 коней [16, № 156, р.163].

Да 18 чэрве­ня 1514 г. Сямён Баг­да­навіч на карот­кі час атрым­лі­вае прызна­ч­энне намес­ні­кам у Магілёў [15, № 132, с.172-173]. У гэты дзень Адзін­ц­э­віч, як намес­нік магілёўскі, пры­няў удзел у раз­гляд­зе скар­гі Вен­цу­ся Сан­тоўтаві­ча на Яну­ша Кас­цеві­ча, гас­па­дар­ска­га мар­шал­ка, ваяво­ду віцеб­ска­га і дзяр­жаў­цу радун­ска­га. Праз нека­то­ры час і Сямён Адзін­ц­э­віч усту­піў паса­ду намес­ніка магілёўска­га іншай асо­бе. У больш познія часы мы не сустр­э­лі нівод­на­га ўпа­мі­нан­ня аб зна­ход­жан­ні Сямё­на Баг­да­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча на гэтай пасад­зе. У даку­мен­тах, склад­зе­ных у перы­яд з 1520 г. і па 1529 г., ён упа­мі­на­ец­ца толь­кі як гас­па­дар­скі дваранін.24 ліпе­ня 1516 г. Сямён Адзін­ц­э­віч атрым­лі­вае кара­леўскі даз­вол на набыц­цё ўрочыш­чаў Іва­ноўш­чы­ны, Андр­эеўш­чы­ны, Янцоўш­чы­ны, Яскоўш­чы­ны і Сан­цоўш­чы­ны на бера­гах ракі Шча­ры ў мяс­цо­вых зямян Іва­на і Паў­ла Міла­ш­э­ві­чаў [13, № 245, р.190].

Адна­ча­со­ва яму даз­ва­ля­ец­ца набыц­цё зем­ляў у баяры­на Стэц­ка Сла­ву­ці­ча, якія зна­ход­зілі­ся непа­да­лё­ку ад зем­ляў Міла­ш­э­ві­чаў. 27 снеж­ня гэта­га ж года кароль дае даз­вол Адзін­ц­э­ві­чу на атры­манне ў пажыц­цё­вае кары­станне трох чала­век у волас­ці Велюн­с­кай і на сена­жа­ць у Пуд­зе­шы. Раней гэтыя люд­зі і зям­ля зна­ход­зілі­ся ў пажыц­цё­вым кары­стан­ні кара­леўска­га піса­ра Федзкі Міхай­лаві­ча Свя­то­шы і пас­ля яго смер­ці тра­пілі ў кара­леўс­кае рас­па­ра­дж­энне [13, № 583, р.324].

Не склалі­ся адно­сі­ны ўла­даль­нікаў дзяр­эчын­скіх зем­ляў, менавіта Андр­эя Міхай­лаві­ча Сан­гуш­каві­ча, Іва­на Дуды Палу­бен­ска­га і Сямё­на Баг­да­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча, з сусед­зя­мі. Най­больш сур’ёзнае супрац­ста­янне ў іх скла­ла­ся з кня­зем Ціма­фе­ем Іва­наві­чам Пузы­нам, які вало­даў зем­ля­мі ў ваколі­цах Дзяр­эчы­на. На нашу дум­ку захо­пы зем­ляў кня­зя Ціма­фея Пузы­ны Палу­бен­скім і Адзін­ц­э­ві­чам пачалі­ся неў­за­ба­ве пас­ля ўзяц­ця імі шлю­бу
з сёст­ра­мі Сангушкаўнамі.7 чэрве­ня 1515 г. гас­па­дар­скі суд выму­ша­ны быў у чар­го­вы раз адклас­ці раз­гляд спра­вы па заяве Ціма­фея Пузы­ны супра­ць Іва­на Палу­бен­ска­га і Сямё­на Адзін­ц­э­ві­ча. Незва­жа­ю­чы на раней­шыя пас­та­но­вы судоў ВКЛ, Палу­бен­скі сілай заха­піў зям­лю Кат­чын­скую, сена­жа­ць і пуш­чу, якія з дзя­доў і прад­зе­даў зна­ход­зілі­ся ў вало­дан­ні рода Пузы­наў [15, № 178, с.237]. Пра­ця­г­ваў захо­плі­ва­ць зем­лі сусе­да і Адзін­ц­э­віч. Па яго
зага­ду слу­гі і пад­да­ныя з Дзяр­эчы­на сілай заха­пілі ўрочыш­ча Паш­коўс­кае разам з сям’ёй пад­да­на­га, які апра­цоў­ваў гэтыя зем­лі. Ціма­фей Іва­навіч Пузы­на, упэў­нен­ны ў сва­ёй пра­ва­це, ставіў шап­ку і 100 коп гро­шаў ліч­бы літоўс­кай у пац­вяр­дж­энне сваіх слоў аб уласна­сці на Паш­коўш­чы­ну. Сямён Баг­да­навіч Адзін­ц­э­віч запэўні­ваў суд у сва­ёй неві­на­ва­тас­ці і заявіў, што нават і не ведае аб захопе зем­ляў дзяр­эчын­скі­мі пад­да­ны­мі. Суд аднак не паве­рыў Палу­бенска­му і Адзін­ц­э­ві­чу і зага­даў ім пас­таві­ць сваіх суддзяў і выеха­ць на мес­ца здар­эн­ня для ўчы­нен­ня спра­вяд­лі­вас­ці. Аднак Палу­бен­скі і Адзін­ц­э­віч адмо­вілі­ся ста­навіц­ца на суд і вывод­зі­ць сваіх суддзяў. Яны рас­тлу­ма­чы­лі, што “маён­так Дзяр­эчын­скі яшчэ не пад­зе­ле­ны поў­на­сцю”. Таму неаб­ход­на выкліка­ць у суд не толь­кі іх, учы­ніў­шых напад, але і ўсіх іншых ула­даль­нікаў дзяр­эчын­скіх зем­ляў. Пра сябе ж яны запі­салі, што не адмаў­ля­юц­ца пры­ма­ць удзел у судо­вай спра­ве, але не веда­ю­ць калі зволь­няц­ца з гас­па­дар­скай служ­бы. Сёст­ры заха­валі пра­ва ўласна­сці на дзяр­эчын­скім зем­ля­мі за сабой. Не веда­ю­чы аб гэтым, пакры­ўд­жа­ныя сусед­зі выклікалі ў суды княст­ва Палу­бен­ска­га і Адзін­ц­э­ві­ча. Сва­я­кі адмаў­ля­лі­ся ста­навіц­ца на суд, так як не былі
ўла­даль­ні­ка­мі зем­ляў у Дзяр­эчыне. Асаб­лі­ва шмат заха­ва­ла­ся даку­мен­таў аб уза­е­ма­ад­но­сі­нах ула­даль­нікаў Дзяр­эчы­на з Ціма­фе­ем Іва­наві­чам Пузы­нам, якія былі склад­зе­ны ў 1519-1520 г. Калі раней­шыя даку­мен­ты паве­дам­ля­ю­ць аб поспе­хах у наступ­лен­ні на зем­лі Пузы­ны Палу­бен­ска­га і Адзін­ц­э­ві­ча, то ў гэтыя гады ста­но­віш­ча змяніла­ся поў­на­сцю. Вера­год­на, Ціма­фей Пузы­на атры­маў пад­т­рым­ку сваім дзе­ян­ням і стаў больш настой­лі­ва пагра­жа­ць сусед­зям. Цяпер Палу­бен­скі і Адзін­ц­э­віч былі выму­ша­ны час­цей звяр­тац­ца ў гас­па­дар­скія суды за аба­ро­най пра­воў на зем­лі ў Дзяр­эчыне. 24 мая 1520 г. яны абві­на­ва­ч­ва­ю­ць люд­зей Пузы­ны ў забой­стве двух пад­да­ных [15, № 137, с.788]. Ціма­фей Пузы­на не прызнаў сваіх люд­зей віна­ва­ты­мі, а лічыў, што забой­ства ўчы­нілі сяляне сусед­ня­га сяла Азё­ры­чы, у якіх дзяр­эчын­скія пад­да­ныя пакралі коней. У кан­цы 1520 г. пра­валілі­ся спро­бы Іва­на Андр­эеві­ча Палу­бен­ска­га пра­вес­ці капу (сход сялян для ўчы­нен­ня пака­ран­ня віна­ва­тых у зла­чын­стве). На дум­ку Палу­бен­ска­га пад­да­ныя Пузы­ны пад­палілі яго дом. У полы­мі згар­э­лі не толь­кі яго скар­бы і маё­мас­ць, але былі зніш­ча­ны і папе­ры, якія ўтрым­лі­валі запі­сы аб пазы­ках і заста­ве зем­ляў [15, № 188, с.1509].

Да 7 жніў­ня 1521 г. Ціма­фей Пузы­на сілай заха­піў поле ва ўрочыш­чы Мехоўскім, якім здаў­на кары­сталі­ся дзяр­эчын­скія сяляне [15, № 491, с.1515]. Цяпер ужо Пузы­на паве­да­міў на суд­зе, што не мае нія­кіх зве­стак аб захопе гэтых зем­ляў. На нашу дум­ку, супяр­эч­на­сці паміж Ціма­фе­ем Іва­наві­чам Пузы­нам, два­рані­нам кара­ле­вы поль­скай і вялі­кай кня­гіні ВКЛ Боны, і Андр­эем Міхай­лаві­чам Сан­гуш­каві­чам, гас­па­дар­скім мар­шал­кам, і гас­па­дар­скі­мі два­ра­на­мі: Сямё­нам Баг­да­наві­чам Адзін­ц­э­ві­чам і Ива­нам Андр­эеві­чам Палу­бен­скім не спы­ніла­ся да 1528 г. [18, арк.240]. У ліста­пад­зе гэта­га года ўла­ды ВКЛ выму­ша­ны былі прызна­чы­ць асаб­лівую камісію, якая скла­да­ла­ся з самых аўта­рыт­эт­ных люд­зей княст­ва, для спы­нен­ня зацяг­нуў­ша­га­ся кан­флік­та. Як пісаў у сва­ёй скар­зе Пузы­на, у пачат­ку восені 1528 г. “яны сваіх слуг з намес­ні­кам на яго палі наслалі… і слуг яго і люд­зей пабілі”. Аст­рож­скі, гет­ман ВКЛ, суд­зіў гэтую спра­ву і пры­суд­зіў ула­даль­ні­кам дзяр­эчын­скіх зем­ляў апла­ці­ць усе стра­ты два­рані­на кара­ле­вы Боны і яго пад­да­ных.

Да 1521 г. сап­са­валі­ся адно­сі­ны Сямё­на Адзін­ц­э­ві­ча і з Іва­нам Есма­наві­чам, які пачаў патра­ба­ва­ць ад Адзін­ц­э­ві­ча вяр­тан­ня некалі захоплен­ных ім зем­ляў [15, № 192, с.1517]. Кары­ста­ю­чы­ся пад­т­рым­кай нека­то­рых прад­стаўнікоў кіру­ю­чых колаў ВКЛ, Сямён Адзін­ц­э­віч не паба­яў­ся ўсту­пі­ць у суп­рас­та­янне і з самім кня­зем Кан­стан­ці­нам Ива­наві­чам Аст­рож­скім, гет­ма­нам най­вы­ш­эй­шым ВКЛ, каш­та­ля­нам вілен­скім [15, № 150, Фёдар Вало­шын, былы слу­га Адзін­ц­э­ві­ча, па ней­кіх пры­чы­нах пакі­нуў гас­па­да­ра і наняў­ся на служ­бу да Аст­рож­ска­га. Да 22 чэрве­ня 1520 г. Сямён Адзін­ц­э­віч з вялікім натоў­пам слуг і пад­да­ных напаў на маё­мас­ць Вало­шы­на ў ваколі­цах Мен­ска, нанёс вялікія стра­ты яго гас­па­дар­цы і пера­г­наў у свой хлеў ста­так рага­тай жывё­лы коль­кас­цю ў 30
галоў. Гас­па­дар­скі два­ранін тлу­ма­чыў у суд­зе, што Фёдар Вало­шын, былы яго намес­нік у сяле Магіль­ным, што­зна­ходіла­ся ў Полац­кім ваявод­стве, скраў гро­шы прызна­ча­ныя для тых, хто стра­ціў коней пад­час вай­с­ко­ва­га пахо­ду. Аст­рож­скі не пры­няў пад ува­гу тлу­ма­ч­эн­ні Адзін­ц­э­ві­ча і патра­ба­ваў апла­ты страт Вало­шы­на.

28 снеж­ня 1523 г. Сямён Адзін­ц­э­віч набы­вае за 600 коп гро­шаў літоўскіх у Мар­ці­на Міхай­лаві­ча Пят­кеві­ча Сон­гай­лаві­ча, каню­ша­га Вілен­ска­га ваявод­ства [19, № 440, s.118], част­ку яго дзед­зіч­ных зем­ляў у Быс­цені, Гноіне і Любі­шы­чах, якія засталі­ся Пят­кеві­чу па роў­ным пад­зе­ле з бра­та­мі баць­коўс­кай спад­чы­ны [20, арк.136 адв.]. Нап­эў­на каб Адзін­ц­э­віч ведаў, якія наступ­ства буд­зе мець для яго жон­кі, менавіта для Настас­сі Міхай­лаў­ны Сан­гуш­каў­ны, гэтае набыц­цё, то не набы­ваў бы гэтыя зем­лі. У 1551 г., спа­сы­ла­ю­чы­ся на дзе­ю­чае літоўс­кае пра­ва, крэў­ныя, памёр­ша­га да 3 кра­савіка 1538 г. каню­ша­га вілен­ска­га, прад’явілі прэт­эн­зіі Настас­сі Міхай­лаўне на зем­лі Быс­цені і Гноіна.Аўтарытэт Сямё­на Адзін­ц­э­ві­ча, як суддзі, сярод прад­стаўнікоў выш­эй­шых колаў ВКЛ быў на высо­кім узроўні. Яго запра­шалі ў якась­ці палю­боў­на­га суддзі нават Рад­зіві­лы. У тыя часы не ўсе спра­вы выра­шалі­ся ў кара­леўскіх судах. У мно­гіх выпад­ках удзель­нікі судо­вай спра­вы прызна­чалі з кож­на­га боку роў­ную коль­кас­ць суддзяў, якія і пры­малі кан­чат­ко­вае раш­энне. Пад­па­рад­ка­ванне тако­му раш­эн­ню палю­боў­ных суддзяў было гэтак жа аба­вяз­ко­вым, як і выка­нанне раш­эн­ня гас­па­дар­ска­га суда.

У 1527 г. Сямён Адзін­ц­э­віч, гас­па­дар­скі два­ранін, накіроў­ва­е­ца на ўсход княст­ва для выка­нан­ня пры­су­ду гас­па­дар­ска­га суда ў спра­ве па спад­чыне, нядаў­на памёр­шай, кня­гіні Даміні­ды Сямё­наў­ны Сакалін­с­кай Сямё­на­вай Яман­та­вай Пад­бяр­эз­с­кай [18, арк.362]. Яе крэў­ныя, не атры­маў­шы зго­ды Сямё­на Пад­бяр­эз­ска­га на вяр­танне мір­ным шля­хам мацярын­с­кай мает­на­сці Кры­ві­на, даб­ілі­ся спры­яль­на­га для сябе кара­леўска­га дэкр­эта. Князі Сакалін­скія са сваі­мі сва­я­ка­мі, спад­зя­валі­ся атры­ма­ць яе, не выка­наў­шы ўмо­вы тэс­та­мен­та­ва­га запі­су пані Даміні­ды. Сямён Адзін­ц­э­віч паві­нен быў узя­ць у сваё рас­па­ра­дж­энне сяло і пера­да­ць Пад­бяр­эзс­ка­му 60 коп гро­шаў літоўскіх, запі­са­ных маці дач­цы, пані Дамінід­зе, у пасаг. На нашу дум­ку Сямён Яман­тавіч не дапус­ціў Адзін­ц­э­ві­ча ў сяло. Не выклю­ча­на, што князь Адзін­ц­э­віч асаб­лі­ва і не настой­ваў на выка­нан­ні Пад­бяр­эз­скім кара­леўска­га дэкр­эта.

У 1532 г., з 23 кра­савіка і па 18 жніў­ня, Сямён Адзін­ц­э­віч у якась­ці кара­леўска­га камі­са­ра разам з каню­шым гарад­зен­скім Баг­да­нам Грын­кеві­чам пры­мае ўдзел ў выра­ш­эн­ні вель­мі скла­да­на­га пытан­ня, якое даты­чы­ла­ся зем­ляў, нале­жа­чых кара­ле­ве і адна­му з най­больш уплы­во­вых маг­на­таў ВКЛ, а менавіта Юрыю Міка­ла­еві­чу Рад­зіві­лу, каш­та­ля­ну віленска­му, най­вы­ш­эй­ша­му гет­ма­ну ВКЛ, ста­рос­це гарад­зенска­му, мар­шал­ку двор­на­му гас­па­дарска­му. Камі­са­ры павін­ны былі сад­зей­ні­ча­ць “при­су­же­ню неко­то­рых земль и успо­ко­е­ню роз­ниц межи под­дан­ны­ми её мило­сти дво­ра Жорос­лав­ско­го, а межи име­нем пана Юря Мико­ла­е­ви­ча Ради­ви­ло­ви­ча” [22, № 147, р.185].
У 1532 г. гарад­нічы гарад­зен­скі атрым­лі­вае кара­леўскі пры­вілей на пажыц­цё­вае вало­данне Люба­шан­ска­га ста­ро­ства, два­ра і ага­ро­даў у Горад­ні [1, s.283]. Праў­да адра­зу яму не ўда­ло­ся пры­сту­пі­ць да выка­ры­стан­ня ў сваіх інтар­э­с­ах зем­ляў і пад­да­ных, нася­ля­ю­чых ста­ро­ства. Сямё­ну Баг­да­наві­чу прыш­ло­ся чака­ць нека­то­ры час пакуль сыд­зе з гэта­га све­ту Юрый Неміравіч, “ста­ры і вель­мі хво­ры” ста­ро­ста люба­шан­скі. 3 верас­ня 1533 г. Сямён Адзін­ц­э­віч па зага­ду кара­ля накіроў­ва­ец­ца ў маё­мас­ць Паца, кара­леўска­га ляс­ні­ча­га, для пры­вяд­зен­ня яго да пры­ся­гі. Кара­леўскі ляс­нічы абві­на­ва­ціў Іль­іні­чаў, ста­рос­ці­чаў берас­цей­скіх, у пару­ш­эн­ні межаў кара­леўскіх пуш­чаў і
забой­стве вялі­кай коль­кас­ці зуб­роў, мяд­звед­зяў і ласёў. Іль­інічы не прызна­валі свой удзел у паля­ван­ні і гато­вы былі ста­ць на пры­ся­гу перад самім кара­лём [23, № 28, р.41]. 14 каст­рыч­ніка 1533 г. гарад­ні­ча­га гарад­зен­ска­га запра­шае ў якась­ці палю­боў­на­га суддзі Аляк­сандр Сол­тан, кара­леўскі мар­ша­лак [23, № 60, р.56].
У 1534-1556 г. гарад­зен­скае ста­ро­ства і Мей­ша­го­ла ў Вілен­скім ваявод­стве па пры­вілеі Жыгі­мон­та Ста­ро­га ад 22 снеж­ня 1533 г. з’яўляліся ўласна­сцю кара­ле­вы Боны [7, № 2333, s.336]. Кара­ле­ва аказ­ва­ла ўплыў на заняц­це пасад і ўра­даў у Гарад­зен­скім ста­ро­стве і з часам атры­ма­ла пра­ва прызна­ча­ць у Гарад­зен­скім паве­це са свай­го акру­ж­эн­ня намес­нікаў, спраў­цаў, або ста­рост, як іх назы­валі інакш, для кіра­ван­ня зямель­ны­мі ўла­дан­ня­мі, надад­зе­ны­мі ёй кара­лём. Яе ўрад­нікі не толь­кі кіра­валі маё­мас­цю кара­ле­вы у ста­ро­стве, але і суд­зілі спра­вы, якія ўзнікалі паміж гарад­зен­скі­мі зямя­на­мі. Зра­зу­ме­ла, што Сямён Адзін­ц­э­віч зай­маў паса­ду гарад­ні­ча­га гарад­зен­ска­га толь­кі таму, што зна­ход­зіў­ся на служ­бе ў кара­ле­вы. Яго папяр­эд­нік на гэтай пасад­зе Мар­цін Іва­навіч Меляш­кевіч, гас­па­дар­скі два­ранін, памёр неў­за­ба­ве пас­ля 16 ліста­па­да 1529 г. [7, № 1616, s.252]. Урад гарад­ні­ча­га Адзін­ц­э­віч атры­маў у кан­цы 1529 г., або ў пачат­ку 1530 г. Пас­ля смер­ці Пят­ра Стані­сла­ваві­ча Кіш­кі, ста­ро­сты жамойц­ка­га, у 1534 г. [24, с. 189] гарад­нічы гарад­зен­скі і Ян Стан­кевіч Белевіч прызна­ча­ны кара­лём спраў­ца­мі, г. зн. часо­вы­мі выка­наў­ца­мі аба­вяз­каў жамойц­ка­га ста­ро­сты [23, № 197, р.141]. Нап­эў­на і не заха­ва­ла­ся бы зве­стак аб гэтым эта­пе ў жыц­ці Сямё­на Баг­да­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча каб не тыя непа­ра­зу­мен­ні, якія ўзніклі ў Яна Міка­ла­еві­ча Рад­зівілаві­ча, нова­га ста­ро­сты жмуд­ска­га, з жыха­ра­мі Жамой­ці. Усе зямяне, люд­зі гас­па­дар­скія Тон­дзя­голь­скай волас­ці, да 3 мая 1536 г. пас­кард­зілі­ся “на п(а)на Яна, его м(и)л(о)сти, Мико­ла­е­ви­ча Ради­ви­ло­ви­ча, ста­ро­сту жомойть­ско­го и ковенског(о), под­ча­шо­го (го)сподарского, дер­жав­цу васи­лиш­ско­го”, які ўста­навіў новыя падат­кі: “от сохи воло­вой и конь­ской по полу­ко­пъю гро­шей, а по бочъ­це овса, по возу сена, з дыму по кура­ти и по деся­ти яецъ, чого жъ есмо за пред­ковъ его м(и)л(о)сти пер­шых ста­ро­стъ жомойтъ­скихъ нико­ли не дае­ва­ли”. Як паве­дам­ляў Ян Рад­зівілавіч князь Сямён Адзін­ц­э­віч, пад­час выка­нан­ня сваіх аба­вяз­каў на мес­цы ста­ро­сты, браў у зямян так­са­ма па паўка­пы гро­шаў у скарб княст­ва. На нашу дум­ку гэты пра­ц­эс зямяне Тон­дзя­голь­скай волас­ці прай­гралі. Князь Сямён Баг­да­навіч Адзін­ц­э­віч, гарад­зен­скі гарад­нічы, у 1535 г. уклю­ча­ец­ца кара­ле­вай Бонай у склад камісіі па раз­гля­ду скар­гі пад­ляс­кіх мес­ці­чаў на тых яе ўрад­нікаў, якія заба­ранілі ім нарых­тоў­ва­ць дро­вы ў пуш­чы. Раней яны бес­пе­раш­код­на атрым­лі­валі драўні­ну для ацяп­лен­ня сваіх дамоў, выся­ка­ю­чы Камя­нец­кую пуш­чу [25, с. 215]. Спра­ва была больш скла­да­ная, чым нам можа здац­ца з пер­ша­га зна­ём­ства з ёю. Разам з гарад­нічым гарад­зен­скім у склад камісіі ўвай­шлі такія добра вядо­мыя гісто­ры­кам асо­бы, як Васіль Баг­да­навіч Чыж, ста­ро­ста аін­скі (пас­ля 1600 г. ужы­ва­ла­ся най­менне – ста­ро­ста гаен­скі), Міка­лай Юр’евіч Пац­э­віч і Пацей Тыш­кевіч. Ста­ран­нае выка­нанне Адзін­ц­э­ві­чам сваіх аба­вяз­каў і кара­леўскіх даруч­эн­няў было спра­вяд­лі­ва ацэне­на вялікім кня­зем літоўскім Жыгі­мон­там І. У 1540 г. ён атрым­лі­вае пры­вілей на ста­ро­ства смаль­нян­скае [1, s.283].

Амаль да часу ўзяц­ця Андр­эем Адзін­ц­э­ві­чам шлю­бу з Фед­зь­кай Баг­да­наў­най Заслаўс­кай адно­сі­ны Адзін­ц­э­ві­чаў з Гля­бо­ві­ча­мі заста­валі­ся вель­мі дрэн­ны­мі. 22 ліста­па­да 1540 г. Ян Юр’евіч Гле­бо­віч паклікаў у суд кня­зя Сямё­на Баг­да­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча, абві­на­ва­ціў­шы яго люд­зей, кор­гаўскіх і неста­наўскіх, у напад­зе на яго сена­ко­сы каля ракі
Чар­ні­цы. З нях­ве­даўскіх балот пад кіраўніцтвам Пата­па, урад­ніка кня­зя Сямё­на, “два­дцат и два сто­ги сена взялъ и во влас­номъ бору его м(и)л(о)сти пчо­лы подра­ли, и дере­во борт­ное пору­ба­ли, потер­ли и пока­зи­ли, и во влас­ной зем­ли его м(и)л(о)сти, пас­ту­хи разо­гнав­ши, быд­ло побра­ли” [26, № 75, р.49]. Зем­лі кор­гаўскія былі пад­зе­ле­ны паміж мно­гі­мі ўла­даль­ні­ка­мі. Най­больш знач­ны­мі паме­ра­мі выд­зя­ля­лі­ся тыя зем­лі, якія ака­за­лі­ся ва ўласна­сці: Адзін­ц­э­ві­чаў, кня­зя Слуц­ка­га і Яна Гля­бо­ві­ча, ваяво­ды полац­ка­га. Спа­чат­ку люд­зі ваяво­ды полац­ка­га скасілі сена­жа­ці на “вялікіх бало­тах Нях­ве­даўскіх” і пас­тавілі ста­гі. Потым у бало­та выехалі на вазах люд­зі Адзін­ц­э­ві­ча з Кор­га­ва і Неста­навіч. Мала таго, што яны звез­лі ўсё сена, дык і ў бары нара­білі шмат шко­ды Гля­бо­ві­чу. Некаль­кі борт­ных дрэў былі ссе­ча­ны, а пчо­лы выдра­ны. Ваяво­да полац­кі неад­на­ра­зо­ва патра­ба­ваў ад Адзін­ц­э­ві­ча пас­таві­ць перад судом люд­зей, сярод якіх упа­мі­налі­ся: урад­нік неста­наўскі Патап і сын яго Халец­кі, стар­эц гарад­зец­кі Гаўры­ла, якія і ўзна­чаль­валі па зага­ду свай­го гас­па­да­ра вываз чужо­га сена. Да суда гас­па­дар­ска­га выкліка­ла­ся і тыя пад­да­ныя, якія пры­малі ўдзел у зво­зе сена. Сямён Адзін­ц­э­віч спра­ба­ваў давес­ці на суд­зе, што гэтыя зем­лі здаў­на зна­ход­зілі­ся ў яго кары­стан­ні, але не змог прад­ставі­ць свед­каў. У выніку гас­па­дар­скі суд пас­та­навіў апла­ці­ць стра­ты ваявод­зе полац­ка­му згод­на Ста­ту­ту. Сямён Адзін­ц­э­віч прызна­ваў, што сапраў­ды звёз сена, але гро­шы за гвал­тоў­ны наезд на сена­жа­ці пла­ці­ць не паві­нен, бо гвалт па Ста­ту­ту можа быць толь­кі тады, калі наезд быў учы­не­ны на сёлы, а ў гэтым выпад­ку спра­ва даты­чы­ла­ся неза­се­ле­ных зем­ляў. Ваяво­да полац­кі давёў суду, што “яко нива, так сено­жа­ти, так теж и пуш­ча есть име­нье, за нае­ха­ньем и побра­ньем кгвалъ­тов­нымъ ма бытии кгвалъть сужонъ вод­ле Ста­ту­ту”. Вера­год­на, што такія напа­ды люд­зей Адзін­ц­э­ві­ча не былі адзін­ка­вы­мі і не даб­аў­ля­лі цеп­лы­ні ў адно­сі­ны паміж сусед­зя­мі.

Спра­ва на гэтым не скон­чы­ла­ся. У сваю чар­гу люд­зі Гля­бо­ві­ча некаль­кі разоў напа­далі на памеж­ныя зем­лі Адзін­ц­э­ві­ча і нанеслі яму нема­лыя стра­ты. 23 снеж­ня 1540 г. Сямён Адзін­ц­э­віч паклікаў у суд ваяво­ду полац­ка­га, спра­бу­ю­чы даб­іц­ца прызнан­ня сва­ёй уласна­сцю на “сено­жа­ти на боло­те Вели­ком, на реце Чер­ни­цы” [26, № 107, р.73]. На нашу дум­ку на гэты час Гля­бо­вічы і Адзін­ц­э­вічы яшчэ не зна­ход­зілі­ся ў сва­яц­тве, а дру­гая жон­ка Яна Юр’евіча Гля­бо­ві­ча, пані Зафея Пят­кеві­чаў­на яшчэ была пры жыц­ці. Гарад­нічы гарад­зен­скі, дзяр­жаў­ца люба­шан­скі і смоль­нен­скі пат­лу­ма­чыў суддзям, што выму­ша­ны быў паз­ва­ць у суд ваяво­ду полац­ка­га з-за немаг­чы­мас­ці кары­стан­ня сена­жа­ця­мі “на бало­це Вялікім, на рацэ Чар­ні­ца”. Ён пры­вод­зіў дока­зы, што
“кгвалъ­тов­ные наез­ды, бои, голо­въщы­ны, гра­бе­жы и … инъ­шые кры­въды и шко­ды”, якія пас­та­ян­на нано­ся­ць яму пад­да­ныя ваяво­ды полац­ка­га, зра­білі немаг­чы­мым кары­станне Адзін­ц­э­ві­чам і яго люд­зь­мі гэты­мі зем­ля­мі. На папяр­эд­нім раз­гляд­зе менавіта гэтай скар­гі, Адзін­ц­э­ві­чу і яго пад­да­ным пры­суд­зілі ад люд­зей Гля­бо­ві­ча нека­то­рае адшка­да­ванне. Пас­ля некаль­кіх позваў у суды ў адно­сі­нах будучых сва­я­коў нічо­га не змяніла­ся да леп­ша­га.
Скар­гі з уза­ем­ны­мі абві­на­ва­ч­ван­ня­мі ў наня­сен­ні шкод маё­мас­ці, яшчэ доў­га буду­ць клас­ці­ся на ста­лы судо­вых урад­нікаў княст­ва. У жніўні 1549 г. Настас­ся Міхай­лаў­на Адзін­ц­э­ві­ча­вая скард­зіла­ся на ўрад­ніка Стані­сла­ва Янаві­ча Гля­бо­ві­ча, стар­эй­ша­га сына Яна Юр’евіча, ваяво­ды вілен­ска­га і канц­ле­ра ВКЛ [27, арк.208 адв.]. Яго намес­нік з Чэр­не­ва, Пла­чын­скі, з гра­ма­дой люд­зей напаў на яе Міра­мін­скую мает­на­сць “і шмат шко­ды нара­біў не толь­кі яе аса­бістай уласна­сці, але і яе бая­рам”.

Неза­доў­га да сва­ёй смер­ці Сямён Адзін­ц­э­віч аказ­ва­ец­ца ўцяг­ну­тым у вель­мі скла­да­ны судо­вы пра­ц­эс, які быў звя­за­ны з выка­ры­стан­нем зем­ляў у Дзяр­эчыне. На яго дум­ку застаў­ны тры­маль­нік дзяр­эчын­скіх зем­ляў, якія нале­жалі Адзін­ц­э­ві­чам, менавіта Лявон Паце­евіч, два­ранін кара­ле­вы Боны, не спаў­на раз­ліч­ва­ец­ца з ім за кары­станне гэты­мі зем­ля­мі. 22 снеж­ня 1540 г. ён звяр­та­ец­ца ў кара­леўскі суд з пра­ш­эн­нем аб пра­доўж­ван­ні тэр­мі­на атры­ман­ня з Ляво­на Паце­еві­ча част­кі дахо­ду з застаў­лен­ных ім люд­зей у Дзяр­эчыне. На міну­лым суд­зе яму пры­суд­зілі атры­манне гэтых дахо­даў толь­кі на адзін год [26, № 104, р.72]. Лявон Паце­евіч на суд не стаў і суддзі выка­ры­сталі гэта для адкла­ду выра­ш­эн­ня прось­бы Адзін­ц­э­ві­ча на іншы тэр­мін. 3 студ­зе­ня 1541 г. Сямён Адзін­ц­э­віч, гарад­нічы гарад­зен­скі, разам з іншы­мі суддзя­мі, уста­ноў­лен­ны­мі гас­па­дар­скім зага­дам, зай­маў­ся раз­гля­дам скар­гі кня­гіні Міхай­ла­вай Мсціслаўс­кай на Васі­ля Палу­бен­ска­га, ста­ро­сту мсціслаўска­га, мар­шал­ка кара­леўска­га. Кара­леўскі мар­ша­лак абві­на­ва­ч­ваў­ся ў захопе вялі­кай част­кі, “под самое место и замок на две­сте чело­ве­ков пашен засе­ян­ных и паш­ню двор­ную”, зем­ляў яе цяце­рын­ска­га маёнт­ка [26, № 127, р.78]. Суды па гэтай спра­ве былі і раней і ста­рас­та мсціслаўскі атры­маў судо­вы дэкр­эт у сваю кары­с­ць. Аднак кня­гі­ня мсціслаўская атры­ма­ла ад кара­ля даз­вол на пры­пы­ненне дзе­ян­ня судо­ва­га раш­эн­ня да моман­ту ўзяц­ца шлю­бу яе дач­кой. Нашу ўва­гу пры­цяг­нуў склад суда, які зай­маў­ся раз­гля­дам апош­няй скар­гі кня­гіні мсціслаўс­кай. Пад кіраўніцтвам Мацея Вой­ца­хаві­ча Яно­ві­ча, ваяво­ды віцеб­ска­га, пра­ца­валі: князь Іван Андр­эевіч Палу­бен­скі, шурын Сямё­на Адзін­ц­э­ві­ча, Ян Нар­бут, кух­містр кара­леўскі, і Іван Андр­эевіч, пад­скар­бі двор­ны літоўскі. Ціка­ва што князь Сямён Баг­да­навіч Адзін­ц­э­віч, гарад­нічы гарад­зен­скі, дзяр­жаў­ца люба­шан­скі і смоль­нян­скі, пазна­ча­ны пра­да­пош­нім у спі­се суддзяў. Апош­нім пас­таў­ле­ны Ян Стэц­кевіч, мар­ша­лак гас­па­дар­скі, дзяр­жаў­ца мен­скі. Маг­чы­ма гэта было выклі­ка­на тым, што Стэц­кевіч быў ста­рым чала­ве­кам і моц­на хвар­эў. У сяр­эд­зіне гэта­га года ён памёр. У гэтым жа склад­зе гас­па­дар­скі суд на пра­ця­гу ўся­го студ­зе­ня 1541 г. зай­маў­ся раз­гля­дам спраў зямян ВКЛ. Вядо­ма аб ўдзе­ле Сямё­на Адзін­ц­э­ві­ча ў раз­гляд­зе спраў: пані Зафеі Шчас­на­вай Стан­кеві­ча­вай з яе пасын­кам Стані­сла­вам; Аўгу­шты­на Фур­са, мар­шал­ка біску­па вілен­ска­га, з Вась­ком Дурыц­кім; жыда гарад­зен­ска­га Мош­кі Гань­каві­ча з бая­ра­мі гас­па­дар­скі­мі Баг­да­нам Ваз­гір­дам і яго сынам Юры­ям; пана Іва­на Сапе­гі, ваяво­ды пад­ляш­ска­га, з сва­ёй сяст­рой, Ган­най Баг­да­наў­най Сапя­жан­кай Алёх­на­вай Скаруцінай,маршалковай ВКЛ [26, № 161, р.103; № 164, р.104; № 166, р.105; № 174, р.109]. 25 студ­зе­ня 1541 г. пры раз­гляд­зе спра­вы ваяво­ды пад­ляш­ска­га з сяст­рой аб пад­зе­ле спад­чын­ных маёнт­каў, Сямён Адзін­ц­э­віч унёс у акты Мет­ры­кі ВКЛ свае прэт­эн­зіі на вало­данне нека­то­ры­мі з гэтых маёнт­каў, а менавіта на Ілем­ні­цу і Палон­нае, тлу­ма­ча­чы свае прэт­эн­зіі наяў­на­сцю род­нас­ных повя­зяў з Сапе­га­мі. Суды ў якіх гарад­нічы гарад­зен­скі пры­маў удзел, прызна­ча­ныя кара­лём для вызна­ч­эн­ня адказ­на­сці шля­хет­ных асо­баў у здзяйс­нен­ні кры­мі­на­лу, некалі кан­ча­юц­ца і пачы­на­юц­ца тыя суды, на якія выклі­ка­ю­ць само­га гарад­ні­ча­га гарад­зен­ска­га. 31 студ­зе­ня 1541 г. бая­ры аба­лец­кія паз­валі ў суд дзяр­жаў­цу люба­шан­ска­га, абві­на­ва­ч­ва­ю­чы яго ў мно­гіх кры­ў­дах, якія ім учы­ніў служ­бо­вец дзяр­жаў­цы люба­шан­ска­га Хве­ры­ян [26, № 196, р.125].

У пят­ні­цу 4 люта­га 1541 г. князь Сямён Адзін­ц­э­віч паклікаў у суд кня­зёў Друц­кіх па спра­ве аб вало­дан­ні зем­ля­мі ў друц­кім зам­ку. Нека­то­рыя з Друц­кіх пагад­зілі­ся з прэт­эн­зія­мі Адзін­ц­э­ві­ча. Аднак Андр­эй Азяр­эц­кі адмо­віў­ся пры­ня­ць удзел у судо­вым паседжан­ні, пакуль гарад­нічы гарад­зен­скі не паклі­ча ў суд усіх ула­даль­нікаў зем­ляў у Друц­ку [26, № 210, р.131]. Кры­ў­ду Адзін­ц­э­ві­ча выкліка­ла тое, што князі: Васіль Юр’евіч Тала­чын­скі, дзяр­жаў­ца аршан­скі і Андр­эй Іва­навіч Азяр­эц­кі сілай заха­пілі друц­кі замак і выгналі яго ўрад­нікаў. Князі Друц­кія не хацелі ста­навіц­ца на кара­леўскі суд. Яны пага­д­жалі­ся з пра­вам кня­зёў Адзін­ц­э­ві­чаў на вало­данне дзед­зіч­ны­мі зем­ля­мі ў Друц­ку, але хацелі даб­іц­ца для сябе больш выгод­ных умоў. Толь­кі пад пагро­зай уста­наў­лен­ня ад кара­ля вяліка­га штра­фу бра­ты пагад­зілі­ся пера­да­ць спра­ву на раз­гляд асаб­лі­ва­га “ядналь­на­га” суда, прызна­ча­на­га для ўла­годж­ван­ня ўзнік­шых супяр­эч­на­сцей. З кож­на­га боку было выстаў­ле­на роў­ная коль­кас­ць даве­ра­ных асо­баў, якія і заня­лі­ся пошу­кам кам­пра­мі­су, зада­валь­ня­ю­ча­га, як кня­зёў Друц­кіх, так і кня­зя Адзін­ц­э­ві­ча. Пас­ля доў­гіх пера­моў князі Друц­кія дасяг­нулі пара­зу­мен­ня з гарад­нічым гарад­зен­скім у спра­ве тры­ман­ня ў будучым зем­ляў Друц­ка­га зам­ка. Сямён Адзін­ц­э­віч атры­маў зем­лі Друц­ка­га зам­ку ў тры­манне на паўта­ры гады. Пас­ля завяр­ш­эн­ня яго гас­па­да­ран­ня ў зам­ку, кож­ны з трох кня­зёў, пас­ля наступ­лен­ня сва­ёй чар­гі паві­нен быў гас­па­да­ры­ць у Друц­ку і тры­ма­ць­зем­лі друц­ка­га зам­ка толь­кі па аднам годзе.20 ліста­па­да 1541 г. Жыгі­монт Ста­ры пацверд­зіў кня­зю Сямё­ну Адзін­ц­э­ві­чу ліст, дзе былі ага­во­ра­ныя вынікі дасяг­ну­тай зго­ды з кня­зя­мі Друц­кі­мі [28, № 7, арк.54]. Аднак поў­нае пры­мір­энне ў гэтай спра­ве не насту­пі­ла. Князі Друц­кія пра­ця­г­валі прад­п­ры­ма­ць высіл­кі для заха­ван­ня ў сваім вало­дан­ні зем­ляў у Друц­ку. Выра­ш­эн­нем гэтай спра­вы прыш­ло­ся зай­мац­ца ў 1549 г. і Андр­эю Сямё­наві­чу Адзін­ц­э­ві­чу Вера­год­на, што спра­вы, які­мі зай­маў­ся Сямён Баг­да­навіч Адзін­ц­э­віч у 1541 г. былі апош­ні­мі ў яго жыц­ці і праз нека­то­ры час ён сыйдзе з гэта­га све­ту. Пас­ля ліста­па­да 1541 г. паве­дам­лен­ні пра яго перас­та­ю­ць сустра­кац­ца ў мат­э­ры­я­лах Мет­ры­кі ВКЛ. Най­больш вера­год­на, што гарад­нічы гарад­зен­скі памёр у 1542 г.

Пас­ля смер­ці мужа Настас­ся Сан­гуш­каў­на не ўсту­пі­ла дзе­цям сваіх зем­ляў і пра­ця­г­ва­ла кіра­ва­ць імі сама­стой­на. Пры­чым адно­сіла­ся яна да спра­вы вель­мі сур’ёзна, па-гас­па­дар­ску. У мат­э­ры­я­лах Мет­ры­кі ВКЛ заха­ва­ла­ся некаль­кі спраў, якія вяла гарад­нічы­на гарад­зен­ская са сваі­мі сусед­зя­мі. У ліпе­ні 1550 г. у гас­па­дар­скім суд­зе слу­ха­ла­ся скар­га Аляк­сандра Сол­та­наві­ча на дзе­ян­ні сва­ёй сусед­кі па Жыро­віц­кай мает­на­сці, менавіта Настас­сі Сямё­на­вай Адзін­ц­э­ві­ча­вай (27, арк.108 адв.). Паміж тымі част­ка­мі Жыро­віц­кіх зем­ляў, якія зна­ход­зілі­ся ў кары­стан­ні Сол­та­наві­ча і пані Сан­гуш­каў­ны, межы не былі акр­эс­ле­ны. Ува­гу сусед­зяў здаў­на пры­ця­г­валі вялікія сена­жа­ці, якія зна­ход­зілі­ся на паме­ж­жы, пад­зя­ля­ю­чым іх зем­лі. Пер­шай да акты­ў­ных дзе­ян­няў перай­ш­ла Настас­ся Адзін­ц­э­ві­ча­вая. Сабраў­шы вялікі натоўп слуг і ўзбро­е­ных пад­да­ных, у супра­ва­д­ж­эн­ні шмат­лікіх вазоў яна наве­да­ла Усе­невіц­кую сена­жа­ць. У той час калі адны пад­да­ныя касілі і сушы­лі сена, дар­эчы яго вывез­лі каля трох­сот вазоў, дру­гая част­ка пад­да­ных пані Адзін­ц­э­ві­ча­вай руплі­ва жала чужое жыта. Сабраў­шы каля 30 бочак зер­ня адвез­лі і яго ў свой свіран. Адчуў­шы непрых­іль­на­сць да сваіх дзе­ян­няў пад­да­ных Сол­та­наві­ча, выра­шы­лі пака­ра­ць і іх. На палет­кі сялян наслалі быд­ла і хут­ка зніш­чы­лі вынікі іх пра­цы. Пала­малі ў сяле варо­ты. Сустр­эў­шы быд­ла, што вяр­та­ла­ся з поля, шмат кароў пабілі і ска­лечы­лі. На развітанне, пад­да­ныя Настасіі Адзін­ц­э­ві­ча­вай, ад’язжаючы дамоў з адчу­ван­нем добра выка­на­на­га зага­ду, пад­палілі склад­зе­нае ля вёскі­се­на. Суд не стаў зай­мац­ца выра­ш­эн­нем гэтай спра­вы, а зыход­зячы з тага­час­най прак­ты­кі, пра­па­на­ваў вызна­чы­ць з кож­на­га боку па двух суддзяў, якія павін­ны былі ўла­год­зі­ць гэты кан­флікт. Аб сувя­зях Настас­сі Міхай­лаў­ны з кіру­ю­чы­мі кола­мі адміністра­цыі ВКЛ свед­чы­ць тое, што адным з яе палю­боў­ных суддзяў на гэты раз згад­зіў­ся ста­ць Гер­ма­ген Іва­навіч Гар­на­стай, пісар ВКЛ, які нале­жаў да вель­мі ўплы­во­ва­га шля­хец­ка­га роду. Пачы­на­ю­чы з 1551 г. Настас­сю Міхай­лаў­ну пачалі выкліка­ць у суды нашчад­кі былых ула­даль­нікаў зем­ляў, якія ёй засталі­ся ў дажы­вот­няе кары­станне па смер­ці мужа. У пачат­ку каст­рыч­ніка гэта­га ж года позву ў суд даслаў пані Сямё­на­вай Адзін­ц­э­ві­ча­вай Яраш Карыц­кі, каню­шы двор­ны, дзяр­жаў­ца вало­жын­скі і траб­скі. Яго жон­ка, Ган­на Андр­эеў­на Давой­наві­ча, ака­за­ла­ся крэў­най Мар­ці­на Міхай­лаві­ча Пят­кеві­ча, які 28 снеж­ня 1523 г. пра­даў Сямё­ну Баг­да­наві­чу Адзін­ц­э­ві­чу част­ку зем­ляў у Быс­цені і Гноіне [20, арк. 136 адв.]. Па ўмо­вах про­да­жу ў рукі Адзін­ц­э­ві­чаў павін­на былі перай­с­ці толь­кі пало­ва­зем­ляў. Аднак тая част­ка зем­ляў, якія засталі­ся ў вало­дан­ні нашчад­каў каню­ша­га вілен­ска­га па ней­кіх пры­чы­нах ака­за­ла­ся мен­шай. Вера­год­на кіраўніцтва ВКЛ нада­ва­ла гэтай спра­ве асаб­лі­вае зна­ч­энне. Суддзя­мі прызна­чы­лі: кня­зя Фры­д­рыха Гле­баві­ча Прон­ска­га, ваяво­ду кіеўска­га, Герані­ма Аляк­сандраві­ча Хад­кеві­ча, ста­ро­сту жамойц­ка­га, і Рыго­ра Аляк­сандраві­ча Хад­кеві­ча, пад­ка­мо­рыя гас­па­дар­ска­га. Ад імя гас­па­дар­ска­га каню­ша­га ў суд­зе высту­паў вядо­мы на той час адва­кат, Павел Кас­правіч Аст­равіц­кі. Аст­равіц­кі з 1554 г. і па 1565 г. зай­маў паса­ды хару­жа­га ашмян­ска­га і суддзі зам­ка вілен­ска­га і на гэты час лічы­ў­ся адным з най­леп­шых адва­ка­таў Вяліка­га Княст­ва Літоўскага[19, s.702]. Заў­ва­жа­на, што ў Аст­равіц­ка­га не было даку­мен­таў, якія б пац­вяр­джалі пра­вы Настасіі Міхай­лаў­ны Адзін­ц­э­ві­ча­вай на кары­станне зем­ля­мі, набы­ты­мі ў Пят­кеві­ча. Адва­кат Карыц­кіх запатра­ба­ваў прад­стаў­лен­ня яму копій усіх даку­мен­таў па гэтай спра­ве, якія мелі­ся ў кня­гіні Адзін­ц­э­ві­ча­вай. Аднак адва­кат Настас­сі Міхай­лаў­ны, спа­сы­ла­ю­чы­ся на адсут­на­сць у поз­ве ўпа­мі­нан­няў аб неаб­ход­на­сці пац­вяр­дж­эн­ня пра­ва на вало­данне Адзін­ц­э­ві­ча­мі зем­ля­мі ў Быс­цені, Гноіне і Любі­шы­цах, адмо­віў­ся прад­ставі­ць іх. Ён заў­ва­жыў, што і ў раней­шых позвах у суды княст­ва, якія суд­зіў ваяво­да вілен­скі, “пава­до­вы бок” не ўпа­мі­наў аб іншых абставі­нах спра­вы. Яраш Карыц­кі і Ган­на Давой­наў­на былі настро­е­ны рашу­ча і спад­зя­валі­ся пас­ту­по­ва адва­я­ва­ць усе зем­лі Пят­кеві­ча. 28 ліста­па­да 1551 г. Яраш Карыц­кі і Ган­на Давой­наў­на даслалі ў суд новую позву, у якой патра­ба­валі ўжо без­умоў­на­га вяр­тан­ня ўсіх зем­ляў, якія
некалі нале­жалі Пят­кеві­чу, але цяпер, “не вядо­ма з якой пры­чы­ны зна­ход­зячых­ся ў вало­дан­ні Адзін­ц­э­ві­ча­вай, чым вялікія кры­ў­ды і шко­ды робяц­ца іх сапраўд­ным гас­па­да­рам” [20, арк.193 адв.]. На нашу дум­ку ўма­ца­ва­ны Настасіі Адзін­ц­э­ві­чаў­ны не ўсту­паў Аст­равіц­ка­му ў сва­ёй кам­пет­энт­на­сці і ведан­ні пра­ва ВКЛ. Ён заявіў, што Настас­ся Адзін­ц­э­ві­ча­вая атры­ма­ла былыя зем­лі Мар­ці­на Пят­кеві­ча не пра­вам веч­на­сці, а толь­кі да “свай­го жыва­та” і “вяноў­ным звы­ча­ем”, па запі­се яе мужа, нябож­чы­ка Сямё­на Адзін­ц­э­ві­ча. Адва­кат Настас­сі Адзін­ц­э­ві­ча­вай папрасіў каню­ша­га двор­на­га зра­бі­ць, з улі­кам паве­дам­лен­ня кня­гіні Адзін­ц­э­ві­ча­вай, папраўку ў новай поз­ве, якую ён паві­нен дасы­ла­ць толь­кі яе дзе­цям. Суд у чар­го­вы раз пагад­зіў­ся з аргу­мен­та­мі кня­гіні Адзін­ц­э­ві­ча­вай і пакі­нуў зем­лі ў Быс­цені, Гноіне і Любі­шы­цах у рас­па­ра­дж­эн­ні Адзін­ц­э­ві­чаў.

У гэты ж дзень позву Настас­сі Адзін­ц­э­ві­ча­вай у суд дасла­ла і дач­ка Мар­ці­на Пят­кеві­ча. Пані Ган­на Мар­ці­наў­на Пят­кеві­чаў­на і яе муж, Шчас­ны Аўгу­сты­навіч Фур­со­віч запатра­ба­валі ад Адзін­ц­э­ві­ча­вай вяр­тан­ня “спад­чын­ных зем­ляў”, якія тая тры­мае “ня вядо­ма якім звы­ча­ем на веч­ным пра­ве” [20, арк.195 адв.]. І ў гэтым выпад­ку суд адмо­віў Фур­со­ві­чам у выка­нан­ні іх патра­ба­ван­няў. Нап­эў­на адным з апош­ніх пра­ц­э­с­аў, у якім удзель­ні­ча­ла састар­э­лая маці аршан­ска­га ста­ро­сты была судо­вая спра­ва з Стані­сла­вам Бар­та­ш­э­ві­чам за клю­ко­ві­чаўскія зем­лі на рацэ Мерач. Праз пяцьд­зе­сят гадоў кары­стан­ня Настас­сяй Адзін­ц­э­ві­ча­вай гэты­мі зем­ля­мі, Станіслаў Бар­та­ш­э­віч успом­ніў, што гэты маё­мас­ць у кан­цы XV ст. нале­жалі яго дзяд­зь­ку Яра­сла­ву Іва­наві­чу Клю­ко­ві­чу і выклікаў кня­гі­ню Сямё­на­вую Адзін­ц­э­ві­ча­вую ў суд [17, арк.87]. Пані Адзін­ц­э­ві­ча­вая вый­гра­ла і гэтую спра­ву.

Па нашых пыб­ліз­ных пад­лі­ках Настас­ся Міхай­лаў­на Сямё­на­вая Адзін­ц­э­ві­ча­вая пра­жы­ла доў­гае нават па сён­няш­ніх мер­ках жыц­цё. На момант сва­ёй смер­ці ў 1559 г. яна мела больш за семд­зе­сят гадоў. У лютым 1560 г. слу­га пані Адзін­ц­э­ві­ча­вай унёс у кан­цы­лярый­скія кні­гі Мет­ры­кі ВКЛ дароў­ны ліст сыну, Андр­эю Адзін­ц­э­ві­чу, на ўсе яе багац­ці [28, арк.278]. Доч­кам па ўзяц­ці шлю­бу пера­далі паса­га­выя сумы і выпра­ву і, пры наяў­на­сці бра­та, яны не маглі прэт­эн­да­ва­ць на атры­манне іншых пада­ра­ван­няў. Няста­навічы і 1000 коп гро­шаў літоўскіх, якія Настас­ся Сямё­на­вая Адзін­ц­э­ві­ча­вая пазы­чы­ла Ску­мі­ну Льво­ві­чу, яна запі­са­ла толь­кі сыну Андр­эю, мар­шал­ку гас­па­дарска­му.

~ княж­на АНА­СТА­СИЯ МИХАЙ­ЛОВ­НА САН­ГУШ­КО, роди­лась до 1510, умер­ла в 1559, дочь кня­зя Миха­и­ла Алек­сан­дро­ви­ча Сан­гуш­ко и Анны Кол­пак. 1555 — «…а иншое жито на полях, что на зем­ле Миро­мин­ской засе­я­но..». про­да­ет­ся все это со всем осталь­ным Яном Вик­та­ри­ном Ана­ста­сии Один­це­вич, кото­рая перед этим «иж час нема­лый Миро­мин дер­жа­ла» за 320 коп гро­шей литов­ских. Это дело было в 1555 году и слу­ша­лось в Сло­ним­ском зем­ском суде, посколь­ку жена Яна, Анна, дочь Яна Ильи­ни­ча, заяви­ла, что Миро­мин — ее при­да­ное и не может быть мужем про­да­но.

ІX генерація

князь ИВАН ГРИ­ГО­РЬЕ­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКИЙ (1541,†1541/1559)

вотч. в Лит­ве ~N.Анд. кнж.Соколинская С:Григ.Ив. Один­це­вич БАКРИ­НОВ­СКИЙ. :Анна. (?—да 1559),
сын Рыго­ра Іва­наві­ча. Вало­даў Баг­ры­на­вам.

~ 1) Быў жана­ты з дач­кой кн.А.СДруцкага-Саколінскага-Бабіча,
~ 2) з Ган­най, дач­кой Г.Есьмана, меў сыноў Сямё­на i Дзміт­рыя, дачок Тамі­лу i Баг­да­ну.

княж­на МАРИ­НА ГРИ­ГО­РЬЕВ­НА ОДИН­ЦЕ­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКАЯ

~ Ян Полуц­кий.

княж­на АКСИ­НЬЯ ГРИ­ГО­РЬЕВ­НА ОДИН­ЦЕ­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКАЯ

~ Бог­дан Шаш­ке­вич.

князь АНДРЕЙ СЕМЕ­НО­ВИЧ МЕШ­КОВ­СКИЙ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ (* око­ло 1530, умер в 1566)

Андр­эй Сямё­навіч (?—канец 1566), сын Сямё­на Баг­да­наві­ча. Гарад-нічы мен­скі з 1549, у 1555 рот­містр, пасол да татар­ска­га хана, мар­ша­лак гас­па­дар­скі i ста­рас­та аршан­скі з 1560. Вало­даў маёнт­ка­мі Пад­бяр­эз­зе, Басея, Пры­лукі, Мыш­кавічы, Рэпу­хаў, Бабі­на, Зазер’е. Ад жонак княж­ны Фед­зі Баг­да­наў­ны Заслаўс­кай i Гальш­кі Янаў­ны Гля­бо­віч меўсыноў,якія памер­лі мала­ды­мі. Што даты­чыц­ца жыц­ця Андр­эя Сямё­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча, у кан­цы кар’еры ста­ро­сты аршан­ска­га і кара­леўска­га мар­шал­ка, то звест­кі пра яго да 1540 г. не заха­валі­ся. Пра мно­гія пад­зеі ў яго жыц­ці мы можам рабі­ць толь­кі зда­гад­кі. Нека­то­рыя гісто­ры­кі ліча­ць, што князь Андр­эй нарад­зіў­ся каля 1530 г. і памёр параў­наль­на мала­дым пас­ля 1566 г. [3, с.95]. На нашу дум­ку Андр­эй Адзін­ц­э­віч нарад­зіў­ся знач­на раней чым лічыў А.Нарбут. Маг­чы­ма, што ён нарад­зіў­ся нават да 1520 г. і дасяг­нуў ста­лас­ці ў сяр­эд­зіне 30-х гадоў XVI ст. Паве­дам­лен­ні пра Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча пачы­на­ю­ць сустра­кац­ца ў мат­э­ры­я­лах Мет­ры­кі ВКЛ толь­кі пас­ля 1540 г.

Най­больш часта мы зна­ход­зілі ў кні­гах Мет­ры­кі ВКЛ паве­дам­лен­ні пра Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча пад­час выка­нан­ня ім аба­вяз­каў гарад­ні­ча­га мен­ска­га ў перы­яд з 1544 г. і па 1550 г. уключ­на Нам невя­до­ма, калі ён атры­маў пры­вілей на гэтую паса­ду, калі і па якой пры­чыне ад яе адмо­віў­ся. У тыя часы ўрад гарад­ні­ча­га яшчэ не меў тыту­ляр­на­га харак­та­ра. За выка­нанне аба­вяз­каў гарад­ні­ча­га пра­ду­г­ле­дж­валі­ся гра­шо­вае і нату­раль­нае ўтры­манне. Заха­валі­ся ўпа­мі­нан­ні аб зна­ход­жан­ні ў пачат­ку 40-х гадоў XVI ст. на пасад­зе гарад­ні­ча­га мен­ска­га Гры­наш­кі Баг­да­наві­ча Шалухі, які меў пас­та­ян­нае мес­ца пра­жы­ван­ня ў той част­цы Вілен­ска­га паве­та, якая пас­ля 1567 г. увай­ш­ла ў склад Мен­ска­га паве­та. Пера­ход паса­ды ад Гры­наш­кі Шалухі да Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча, на нашу думку,адбыўся па папяр­эд­няй дамоў­лен­на­сці. Заха­валі­ся свед­чан­ні аб існа­ван­ні сяброўскіх адно­сі­наў паміж Адзін­ц­э­ві­чам і Гры­наш­кам Баг­да­наві­чам. Гры­наш­ка Шалу­ха, былы гарад­нічы мен­скі, яшчэ ў 1551 г. пры­маў удзел у пра­цы кара­леўска­га суда і памёр да 16 сакавіка 1559 г. [32, арк.96 адв., арк.98 адв.].

На нашу дум­ку, кара­леўскі пры­вілей на гарад­ніцтва мен­скае атры­ма­ны Андр­эем Адзін­ц­э­ві­чам дзя­ку­ю­чы прат­эк­цыі Яна Юр’евіча Гля­бо­ві­ча. У пачат­ку 1541 г. Ян Юр’евіч Гля­бо­віч у трэці і апош­ні раз узяў шлюб са стры­еч­най сяст­рой жон­кі Андр­эя Сямё­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча. Гэтая пад­зея ака­за­ла ўплыў на хут­кі кар’ерны рост само­га Адзін­ц­э­ві­ча. У будучым, на далей­шае ўзвы­ш­энне Адзін­ц­э­ві­ча несум­нен­на ака­заў уплыў і яго шлюб з дач­кой само­га ваяво­ды вілен­ска­га і канц­ле­ра ВКЛ, які адбы­ў­ся пас­ля смер­ці пер­шай жон­кі Андр­эя Сямё­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча. На той час у аба­вяз­кі гарад­ні­ча­га ўва­х­од­зіў нагляд за ста­нам гарад­скіх ума­ца­ван­няў і іх сво­е­ча­со­вы рамонт. Гарад­нічы зай­маў­ся так­са­ма і нагля­дам за пад­т­ры­ман­нем у належ­ным стане і ў неаб­ход­най коль­кас­ці зброі, якая павін­на была выка­ры­стоў­вац­ца толь­кі пры абло­зе кара­леўска­га, мен­ска­га зам­ку. Ён жа паві­нен быў пакла­па­ціц­ца і аб вытвор­час­ці пора­ху, дастаў­цы ў замак жале­за і свін­ца. Аб стане нагля­ду за ўтры­ман­нем у баявой гатоў­на­сці ўма­ца­ван­няў у ВКЛ яскра­вае ўяў­ленне дае даку­мент, які з’явіўся праз ста­годдзе пас­ля спы­нен­ня Андр­эем Адзін­ц­э­ві­чам выка­нан­ня аба­вяз­каў гарад­ні­ча­га мен­ска­га. 1 сакавіка 1656 г. Ян Казі­мір прызна­чае гарад­нічым берас­цей­скім Яна Герані­ма Жабу [33, арк.2]. Пры гэтым ён адзна­чае, што “ў зам­ку нашым берас­цей­скім парад­ку ніколі не было, масты не раман­та­валі­ся”. Асаб­лі­ва збянт­э­жы­ла манар­ха выка­ры­станне адной гар­ма­ты, якая павін­на была забяс­пе­ч­ва­ць пад­т­рым­ку гар­ні­зо­на крэпас­ці пры адбіц­ці напа­даў вора­га. Аказ­ва­ец­ца ў мінулыя часы гар­ма­ту ў Берас­ці выка­ры­стоў­валі не па пра­мым прызна­ч­эн­ні. Нап­эў­на нівод­ная
ура­чы­с­тас­ць не пра­ход­зі­ла ў горад­зе без ужы­ван­ня гэтай гар­ма­ты. Зра­зу­ме­ла, што
пера­да­ча гар­ма­ты для ўра­чы­с­тас­цяў, звя­за­ных з шлюб­най цыры­моніяй, або з навед­ван­нем гора­да высо­кім гос­цем, пры­ем­на папаў­ня­ла кіш­эні берас­цей­ска­га гарад­ні­ча­га. Кароль патра­ба­ваў, каб “гар­ма­та ніко­му без даз­во­лу гет­ма­на не выда­ва­ла­ся”.

У чэрвені 1550 г. мен­скі гарад­нічы скард­зіц­ца ў кара­леўскі суд на дзе­ян­ні ўрад­ніка Васі­ля Міхай­лаві­ча Сан­гуш­каві­ча, стры­еч­на­га бра­та баць­кі Настас­сі Міхай­лаў­ны Сямё­на­вай Адзін­ц­э­ві­ча­вай [27, арк.325 адв.]. Васіль Сан­гуш­кавіч тры­маў у сваім кары­стан­ні Свіслац­кую волас­ць і аба­вя­за­ны быў пасы­ла­ць пад­да­ных у рас­па­ра­дж­энне мен­ска­га гарад­ні­ча­га для выка­нан­ня рамонт­ных прац на мурох мен­ска­га зам­ка. Адпа­вед­ным лістом кара­ля і паноў Рады ВКЛ пра­ду­г­ле­дж­ваў­ся ўдзел сялян з дзяр­жаў­ных маёнт­каў для рамон­ту аба­рон­чых пунк­таў княст­ва. Аднак князь Васіль Міхай­лавіч заба­раніў сваім слу­гам выкон­ва­ць рас­па­ра­дж­эн­ні мен­ска­га гарад­ні­ча­га. Маг­чы­ма, што такое раш­энне Васіль Сан­гуш­кавіч пры­няў пад уплы­вам кан­флік­та з Адзін­ц­э­ві­чам з-за пры­на­леж­на­сці нека­то­рых зем­ляў, які поў­на­сцю сап­са­ваў адно­сі­ны сва­я­коўА­ба­вяз­кі гарад­ні­ча­га мен­ска­га Адзін­ц­э­віч выкон­ваў нядоў­га. Вера­год­на, што ад ура­да гарад­ні­ча­га мен­ска­га Адзін­ц­э­віч адмо­віў­ся ў кан­цы 1550 г. На нашу дум­ку, пачы­на­ю­чы з 1549 г. і да часу ўступ­лен­ня ў шлюб з Гальш­кай Гля­бо­ві­чаў­най, вае­вад­зян­кай вілен­скай, Андр­эй Адзін­ц­э­віч зна­ход­зіў­ся ў вой­ску. Таму пра яго дзей­на­сць за гэты час у мат­э­ры­я­лах Мет­ры­кі ВКЛ нам сустр­э­ла­ся толь­кі адно паве­дам­ленне. У 1551 г. Андр­эй Адзін­ц­э­віч па ней­кіх пры­чы­нах пры­ехаў у Віль­ню.

Маг­чы­ма, што ён пры­маў удзел у пра­цы валь­на­га сой­ма ВКЛ, які на гэты час пра­ход­зіў у сталі­цы княст­ва. У Віль­ні яго чака­ла вель­мі непры­ем­нае пад­зея, якая вымусі­ла яго нават пас­кард­зіц­ца ў гас­па­дар­скі суд. Уцёк яго слу­га, немец па паход­жан­ні. Некаль­кі гадоў таму назад ён узяў да сябе на служ­бу жыха­ра гора­да Рыга Ерма­на, як запі­са­на ў скар­зе, для ўдас­ка­на­лен­ня ведаў хлап­ца ў “рус­кай мове”. За доў­гі час зна­ход­жан­ня Ерма­на на служ­бе Адзін­ц­э­віч пачаў давя­ра­ць яму выка­нанне мно­гіх скла­да­ных спраў, у тым ліку і такіх, якія былі звя­за­ны з кіра­ван­нем зем­ля­мі і выка­нан­нем гра­шо­вых раз­лікаў. Пад­час валь­на­га сой­ма хла­пец знік і зра­біў Адзін­ц­э­ві­чу шмат шкод [35, арк.219 адв.]. Як і ў нека­то­рых іншых даку­мен­тах, склад­зе­ных крыху раней, про­звіш­ча Адзін­ц­э­ві­ча у даку­мен­це ўпа­мі­на­ец­ца без тыту­лаў і пасад.
Сярод кара­леўскіх рот­містраў Андр­эй Адзін­ц­э­віч зна­ход­зіў­ся не на апош­нім
мес­цы. Пад харуг­вы ВКЛ Андр­эй Адзін­ц­э­віч ста­навіў­ся ў мно­гіх бітвах у Вала­хіі і
Інфлян­тах. У кара­леўс­кай адміністра­цыі не было прэт­эн­зій да рот­міст­ра, у спра­ве
выка­нан­ня ім вай­с­ко­вых аба­вяз­каў і кам­пет­энт­на­сці пры вяд­зен­ні баявых апе­ра­цый. Зусім інакш ака­за­ла­ся спра­ва з тымі гра­шы­ма, якія дзяр­жа­ва выд­зя­ля­ла не толь­кі Адзін­ц­э­ві­чу, але і іншым кара­леўскім рот­містрам на ўтры­манне шэра­го­вых. Пры атры­ман­ні рот­містрам
“пры­па­вед­на­га” ліста на фар­міра­ванне вай­с­ко­вай адзін­кі, кара­леўскі рот­містр меў пра­ва на атры­манне адпа­вед­най сумы гро­шай. Гэтыя гро­шы звы­чай­на выбіралі­ся дэпу­та­та­мі ад харуг­ваў у пабор­цаў тых паве­таў, якія вызна­чалі­ся для ўтры­ман­ня вай­с­ко­вай адзін­кі на ўвесь перы­яд вай­с­ко­вых дзе­ян­няў. Вось тут у Адзін­ц­э­ві­ча, як і ва ўсіх іншых рот­містраў, кара­леўская адміністра­цыя пас­ля ста­ран­най пра­вер­кі выяві­ла сапраўд­ны кры­мі­нал. Вая­роў у атра­дах ака­за­ла­ся меней, чым было заяў­ле­на, а ліш­нія гро­шы рот­міст­ры выка­ры­стоў­валі на свае патр­э­бы. Маг­чы­ма, што гэтыя гро­шы так­са­ма выдат­коў­валі­ся на патр­э­бы харуг­вы, але пас­ля іх выда­тка­ван­ня кара­леўскія рот­міст­ры звы­чай­на прад’яўлялі прэт­эн­зіі скар­бу аб вяр­тан­ні ім гро­шай, выда­тка­ва­ных звыш уста­ноў­лен­ных сум. Пры адсут­на­сці фінан­са­ван­ня, не атрым­лі­ва­ю­чы належ­на­га за сваю кры­ва­вую пра­цу, вая­ры кідалі пазі­цыі і адпраў­ля­лі­ся да межаў краі­ны, дзе выбі­валі з гра­мад­зян тое, што ім не запла­цілі.

Даве­даў­шы­ся аб сапраўд­ным ста­но­віш­чы ў спра­ве фінан­са­ван­ня вай­с­ко­вых адзі­нак ВКЛ, Жыгі­монт Аўгуст зага­даў Васі­лю Тыш­кеві­чу, кара­леўс­ка­му мар­шал­ку і ваявод­зе пад­ляшс­ка­му, судо­ва­му ста­рас­це менска­му і пінс­ка­му, яшчэ раз пра­ве­ры­ць усіх рот­містраў і пры выяў­лен­ні фак­таў злоў­жы­ван­ня “роты рас­пус­ка­ць, а гро­шы вяр­ну­ць у скарб”. Сярод тых рот­містраў, у якіх былі выяў­ле­ны пад­ман дзяр­жа­вы, ака­за­ў­ся не толь­кі гарад­нічы мен­скі, але нават і Юры Васілевіч Тыш­кевіч, сын кара­леўска­га мар­шал­ка, у будучым ваяво­да берас­цей­скі [36, арк.104]. На пра­ця­гу доў­га­га часу яго пры­я­це­лем лічы­ў­ся Ян Янавіч Кар­эй­ва, у будучым войт мен­скі. Аднак даў­но вядо­ма, калі хочашь стра­ці­ць сяб­ра пазыч яму гро­шы. Так і адбы­ло­ся ў гэтым выпад­ку. У сяр­эд­зіне ліпе­ня 1550 г. Адзін­ц­э­віч, стра­ціў­шы цяр­пенне, выклі­кае ў суд Яна Янаві­ча Кар­эй­ві­ча (або Кар­эй­ву), які не пага­д­жаў­ся вяр­ну­ць гарад­ні­ча­му менска­му пазы­ча­ныя рэчы [37, арк.438]. На ней­кую вель­мі адказ­ную сустр­э­чу Ян Кар­эй­віч пазы­чыў у Адзін­ц­э­ві­ча “акса­міта­выя шаты”. Для забес­пяч­эн­ня вяр­тан­ня адзен­ня гас­па­дар шатаў атры­маў пазы­ко­вы ліст на 5 коп гро­шай. Гро­шы Кар­эй­ва Адзін­ц­э­ві­чу не пера­да­ваў. У гэтую суму былі ацэнен­ны некаль­кі служб пад­да­ных, якія, за час кары­стан­ня адзен­нем, павін­ны былі сва­ёй пра­цай забяс­пе­чы­ць атры­манне Адзін­ц­э­ві­чам пра­ц­эн­таў з пазы­кі.
Як тлу­ма­чыў мен­скі гарад­нічы, Ян Кар­эй­ва сво­е­ча­со­ва не вяр­нуў яму каш­тоў­нае адзенне, якое каш­та­ва­ла каля 30 коп гро­шаў ліч­бы літоўс­кай. Зараз мож­на толь­кі зда­га­д­вац­ца аб пры­чы­нах несво­е­ча­со­ва­га вяр­тан­ня Янам Кар­эй­вам каш­тоў­на­га адзен­ня. Не выклю­ча­на, што Ян Янавіч палічыў атры­манне адзен­ня, як спро­бу гарад­ні­ча­га
мен­ска­га раз­лічыц­ца з ім за ака­за­ную пас­лу­гу на судо­вым пра­ц­э­се з-за Пры­лук з Яну­шам Друц­кім Любец­кім. Нап­эў­на Адзін­ц­э­віч не пады­маў бы вяліка­га шуму ў адно­сі­нах са сваім най­леп­шым сяб­рам, калі б сво­е­ча­со­ва не зра­зу­меў, што яго пад­ман­ва­ю­ць. Так ста­ла­ся, што пры спро­бе Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча праў­ным шля­хам атры­ма­ць у кары­станне служ­бы пад­да­ных Яна Кар­эй­вы, люд­зі Яна Янаві­ча Кар­эй­вы не дапус­цілі даве­ра­ных асо­баў Адін­ц­э­ві­ча да ўступ­лен­ня ў вало­данне застаў­лен­ны­мі пад­да­ны­мі. Не спад­зя­ю­чы­ся на такую хут­кас­ць у дзе­ян­нях Адзін­ц­э­ві­ча Кар­эй­ва заставіў чужое адзенне іншай шля­хет­най асо­бе, аца­ніў­шы іх выка­ры­станне так­са­ма ў 5 коп гро­шаў ліч­бы літоўс­кай. Гро­шы Ян Кар­эй­віч атры­маў і тут жа выка­ры­стаў на свае “піль­ныя” патр­э­бы.
Кож­ны з удзель­нікаў гэтай судо­вай спра­вы тлу­ма­чыў свае ўчын­кі ў выгад­ным для
сябе све­це. Ян Кар­эй­віч у сваім даку­мен­це піша, што ніколі не адмаў­ляў­ся ад вяр­тан­ня
шатаў. Нібы­та “яшчэ ў міну­лы паняд­зе­лак яны дамо­вілі­ся вяр­ну­ць акса­міта­выя шаты ў
срэб­ры і паза­ло­це”, але Адзін­ц­э­віч не прый­шоў і аб пры­чы­нах сва­ёй адсут­на­сці ні яму, ні ў суд грод­скі мен­скі зве­стак не даў [27, арк.342 адв.]. Зра­зу­ме­ла, што пас­ля завяр­ш­эн­ня
раз­гля­ду гэтай спра­вы аб сяброўстве Яна Кар­эй­ві­ча і Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча мож­на гава­ры­ць
толь­кі, як аб міну­лым эта­пе іх жыц­ця.
Да сяброў Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча неаб­ход­на залічы­ць Андр­эя Іва­наві­ча Він­ка і
Гры­наш­ку Баг­да­наві­ча Шалу­ху, было­га гарад­ні­ча­га мен­ска­га. Неад­на­ра­зо­ва Адзін­ц­э­віч
высту­паў палю­боў­ным суддзёй (або камі­са­рам) з боку Андр­эя Він­ка і Гры­наш­кі Шалухі.
Пры наяў­на­сці скар­гі па памеж­ных пытан­нях, гвал­тоў­ных наез­дах і раба­ван­ні маё­мас­ці
гас­па­дар­скі суд пас­та­наў­ляў аб прызна­ч­эн­ні з кож­на­га боку па двух суддзяў, якія павін­ны
былі дас­ка­на­ла вывучы­ць спра­ву і вынес­ці, у адпа­вед­на­сці з пра­вам, раш­энне аб пака­ран­ні віна­ва­тых і ўзна­га­родж­ван­ні пакры­ўд­жа­ных. Андр­эй Адзін­ц­э­віч аба­вя­за­ны быў
адстой­ва­ць інтар­э­сы сяброў і даб­і­вац­ца пры­няц­ця спры­яль­на­га для іх камі­сар­ска­га
дэкр­эту. Часта ў спра­вах, звя­за­ных з Адзін­ц­э­ві­чам, зна­ход­зім узгад­кі аб удзе­ле ў іх
выра­ш­эн­ні Сямё­на Мікулі­ча, гас­па­дар­ска­га два­рані­на, які ў кан­цы жыц­ця зай­маў паса­ду
мен­ска­га войта.У пачат­ку 1541 г. Андр­эй Адзін­ц­э­віч узяў шлюб з кня­зёў­най Фед­зяй Баг­да­наў­най
Заслаўс­кай, у пер­шым шлю­бе кня­гі­няй Сямё­на­вай Яман­таў­най Пад­бяр­эз­с­кай. Асноў­ным
чын­ні­кам, які пас­пры­яў уступ­лен­ню ў шлюб гарад­нічы­ца гарад­зен­ска­га і кня­гіні
Пад­бяр­эз­с­кай, несум­нен­на з’яўляліся мат­э­ры­яль­ныя інтар­э­сы абодвух бакоў.
Для харак­та­ры­сты­кі пад­зей, якія адбы­валі­ся вель­мі даў­но, карыс­най з’яўляецца
любая дро­бязь. Асаб­лі­ва нас заці­каві­ла праб­ле­ма ўзрос­ту асо­баў, якія ўсту­палі ў шлюб. У
гіста­рыч­ных мат­э­ры­я­лах заха­валі­ся прыб­ліз­ныя дад­зе­ныя аб нара­дж­эн­ні бра­тоў
Заслаўскіх, патом­каў Яўну­ція, сына Гед­зі­мі­на, карот­кі час зася­даў­ша­га на вялікак­няс­кім
сталь­цы ў Віль­ні. Стар­эй­шы з бра­тоў Заслаўскіх, Міхал, нарад­зіў­ся каля 1460 г., Баг­дан
Заслаўскі, баць­ка Фед­зі, нарад­зіў­ся каля 1465 г., а Фёдар каля 1470 г. Баг­дан Заслаўскі ў
вель­мі мала­дым узрос­це, у 1489 г. маю­чы ад нара­дж­эн­ня каля двац­ца­ці чаты­рох гадоў,
зай­маў паса­ду намес­ніка мен­ска­га. Нека­то­рыя гісто­ры­кі ліча­ць, што Фед­ка Заслаўская
нарад­зіла­ся каля 1510 г. [38, с.413]. Невы­клю­ча­на, што кня­зёў­на Заслаўская нарад­зіла­ся знач­на раней, чым аб гэтым давод­зя­ць гісто­ры­кі, у кан­цы XV, або ў самым пачат­ку XVI ст.

Для пер­ша­га мужа Фед­кі Заслаўс­кай, менавіта для кня­зя Сямё­на Яман­таві­ча
Пад­бяр­эз­ска­га, шлюб з ёй быў другім.У шлюб за Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча Фед­зя Заслаўская пай­ш­ла будучы вель­мі хво­рай. У
1540 г., год смер­ці Пад­бяр­эз­ска­га, кня­зёў­на Заслаўская мела больш за трыц­ца­ць гадоў ад нара­дж­эн­ня і была стар­эй­шай за свай­го дру­го­га мужа. Не ўсё ў гэтым шлю­бе зра­зу­ме­ла і сен­ня. Сам абрад адбы­ў­ся ў пачат­ку 1541 г. “по Божъ­ем наро­же­ньи, спу­стив­ши тыдень, в неде­лю”. Аб гэтым шлю­бе не павін­ны былі веда­ць люд­зі. Поп Іван “венъ­чалъ кня­зя Одинъ­це­ви­ча с кня­ги­нею Семё­но­вою [Фед­зяй Баг­да­наў­най Заслаўс­кай Сямё­на­вай Яман­таві­ча Пад­бяр­эз­с­кай], вод­лугъ обы­чаю зако­ну
све­то­го хре­сти­янъ­ско­го” [26, № 250, p.158]. Вян­чанне адбы­ло­ся ў поў­най таям­ні­цы ў маёнт­ку кня­гіні Пад­бяр­эз­с­кай, якая зна­ход­зіла­ся за Дня­пром. Праз нека­то­ры час свя­тар сабраў усю сваю маё­мас­ць і па зага­ду ўла­ды­кі полац­ка­га сха­ваў­ся ў доме пані Міхай­ла­вай
Сень­каві­ча­вай. Маг­чы­ма, што свя­тар даве­даў­ся аб нека­то­рых асаб­лі­вас­цях гэта­га шлю­бу, якія маглі супяр­эчы­ць пра­ву ВКЛ. Пас­ля пачат­ку раз­гля­ду скар­гі пані Улья­ны Міхай­ла­вай Сень­каві­ча­вай у гас­па­дар­скім суд­зе, свя­тар па зага­ду кіраўніка полац­кай епар­хіі выка­заў жаданне ста­ць перад судом і давес­ці ўсю праў­ду аб гэтым шлю­бе. Даве­даў­шы­ся аб здрад­зе свя­та­ра князь Адзін­ц­э­віч і яго жон­ка паа­бя­ца­лі свя­та­ру шмат непры­ем­на­сцяў. “На того попа ся гро­зять и похва­ля­ють на ста­ток и на здо­ро­въе его, зваз­нив­шы ся на него
для того вызна­нья его”.

Фед­зя Баг­да­наў­на Заслаўская Андр­эе­вая Адзін­ц­э­ві­ча­вая жыла яшчэ ў кан­цы 1542 г.
і, няг­лед­зячы на цяж­кую хва­ро­бу, пры­ма­ла ўдзел у спро­бах вяр­тан­ня спад­чы­ны па сяст­ры, памер­шай пры нара­дж­эн­ні дзі­ця­ці. Ган­на Баг­да­наў­на Заслаўская Яну­ша­вая Друц­кая Любец­кая скла­ла тэс­та­мент 4 кра­савіка 1542 г. і хут­ка пас­ля гэта­га памер­ла. Памер­ла і дзі­ця, якое яна нарад­зі­ла. Патом­ства ў Любец­кіх не заста­ло­ся і крэў­ныя Ган­ны Яну­ша­вай
Любец­кай палічы­лі маг­чы­мым вяр­ну­ць паса­га­вую маё­мас­ць сяст­ры ў свае рукі. Род­ныя сёст­ры, менавіта Фед­зя Адзін­ц­э­ві­ча­вая, Марыя Васілё­вая Тала­чын­ская і Тамі­ла Баг­да­наў­ны Заслаўскія, паклікалі ў суд кня­зя Яну­ша Рама­наві­ча Любец­ка­га, патра­бу­ю­чы
ад яго вяр­тан­ня Пры­лук, якія Ган­на Заслаўская пры­нес­ла ў дом Любец­кіх у якась­ці пасагу[40, № 44, р.50-52]. Сёст­ры сум­ня­валі­ся ці маг­ла Ган­на, пры нара­дж­эн­ні ахрыш­ча­ная Агаф’яй, запі­са­ць мужу Пры­лукі. Аднак Януш Любец­кі пака­заў на суд­зе тэс­та­мент нетоль­кі сва­ёй жон­кі, але і тэс­та­мент яе маці пані Баг­да­на­вай Іва­наві­ча Заслаўс­кай, у якім запі­са­на, што “видечы повол(ь)ности доч­ки сво­ее, кн(я)жны Ганъ­ны, отпи­са­ла ей тисе­чу
копъ гро­шей на йме­нью При­лу­кахъ”. Сёст­ры абві­на­ва­цілі Яну­ша Любец­ка­га ў пад­мане,
паколь­кі не ўсе асо­бы, якія засвед­чы­лі под­пі­сам тэс­та­мент кня­зёў­ны Ган­ны Заслаўс­кай,
пры­ціс­нулі да даку­мен­та свае пячат­кі. Ака­за­ла­ся што адзін са свед­каў, а менавіта Ян
Янавіч Кар­эй­віч, не меў пры сабе пячат­кі і пас­тавіў толь­кі под­піс, паа­бя­ца­ў­шы пас­таві­ць
яе крыху паз­ней. Сло­ву шля­хет­на­га чала­ве­ка паве­ры­лі, але ака­за­ла­ся, што дар­эм­на. Спро­ба Любец­ка­га выкліка­ць яго ў суд пра­валіла­ся. Ян Кар­эй­віч пад уплы­вам свай­го
сяб­ра Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча адмо­віў­ся дава­ць тлу­ма­ч­эн­ні і высту­па­ць у суд­зе ў якась­ці
свед­кі. Не пры­ня­лі суддзі пад ува­гу і свед­чан­ні Яна Стэц­кеві­ча, ста­ро­сты судо­ва­га
мен­ска­га, якія пры­вя­ла яго жон­ка, пані Баг­да­на Сапя­жан­ка. Кара­леўскія суддзі палічы­лі,
што Ян Стэц­кевіч Дало­баўскі, кара­леўскі мар­ша­лак і ста­ро­ста судо­вы мен­скі, не мог
лічыц­ца сапраўд­ным свед­кам. Некаль­кі гадоў таму назад кара­леўскі мар­ша­лак аўда­веў і
ўзяў шлюб з маці Яну­ша Друц­ка­га Любец­ка­га Баг­да­най Сапя­жан­кай. На час раз­гля­ду
спра­вы ў кара­леўскім суд­зе кара­леўскі мар­ша­лак ужо нежыў. На дум­ку суддзяў і
адва­ка­таў кня­зёў­наў Заслаўскіх пячат­ка ста­ро­сты судо­ва­га мен­ска­га маг­ла зна­ход­зіц­ца на
заха­ван­ні ў яго новай жон­кі, якая сама і прыкла­ла яе да даку­мен­та. У дад­а­так да ўся­го
выш­эй ска­за­на­га, суддзі палічы­лі няз­год­ным з пра­вам учы­нак кня­гіні Баг­да­на­вай Іва­наві­ча
Заслаўс­кай, якая ў абы­ход іншых сваіх дачок пада­ра­ва­ла зем­лі Пры­лук толь­кі адной
Ганне. У выніку кара­леўскія суддзі пры­суд­зілі маён­так Пры­лукі кня­гі­ням: Тала­чын­с­кай
Марыі, Адзін­ц­э­ві­ча­вай Федз­цы і кня­зёўне Тамі­ле Баг­да­наў­нам “Жославъскимъ”
(Заслаўскім). Януш Друц­кі Любец­кі з цяж­кас­цю змог даб­іц­ца раш­эн­ня на сваю кары­с­ць
толь­кі адно­сна маёнт­каў у Рубіл­каві­чах і Паміні­чах, якія так­са­ма некалі нале­жалі Баг­да­ну
Іва­наві­чу Заслаўс­ка­му. На нашу дум­ку, на вынікі гэтай судо­вай спра­вы паў­плы­ва­ла і тое,
што суд­зіў 7 каст­рыч­ніка 1542 г. дачок Баг­да­на Заслаўска­га з Яну­шам Друц­кім Любец­кім
сам Ян Юр’евіч Гля­бо­віч, ваяво­да вілен­скі, дзяр­жаў­ца баб­руй­скі, які на гэты час ужо
зна­ход­зіў­ся ў шлю­бе з Ган­най Заслаўс­кай, стры­еч­най сяст­рой выш­эй­пе­ралі­ча­ных дачок
Баг­да­на Заслаўска­га [40, № 44, р.50-52].
На пач­а­так 1541 г. Пад­бяр­эз­зе, як і ўсе тыя мает­на­сці кня­зя Пад­бяр­эз­ска­га, якія
ляжалі за Дня­пром, у тым ліку і Бася, зна­ход­зілі­ся ў вало­дан­ні Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча і яго
жон­кі Фед­зі Баг­да­наў­ны. Аднак не ўсе зем­лі, якія пры жыц­ці зна­ход­зілі­ся ў вячы­стым
вало­дан­ні, або пажыц­цё­вым кары­стан­ні Пад­бяр­эз­ска­га, тра­пілі ў рукі Адзін­ц­э­ві­чаў. Нам
не вядо­мы лёс зем­ляў у Азярыш­чан­с­кай і Усвяц­кай валас­цях, атры­ма­ных Сямё­нам
Яман­таві­чам 18 каст­рыч­ніка 1526 г. ад Жыгі­мон­та І [10, № 613, р.472]. Нека­то­рыя зем­лі,
да прыкла­ду спад­чын­ныя ўла­дан­ні Пад­бяр­эз­ска­га ў Друц­ку, прад­стаўнікі шмат­лікіх
адгалі­на­ван­няў роду кня­зёў Друц­кіх, без асаб­лі­ва­га роз­га­ла­су, раз­мер­ка­валі паміж сабой.
Аб існа­ван­ні маё­мас­ці Сямё­на Яман­таві­ча Пад­бяр­эз­ска­га ў Друц­ку ста­ла вядо­ма з
мат­э­ры­я­лаў судо­вай спра­вы, якая раз­гля­да­ла­ся гас­па­дар­скім судом у сакавіку 1548 г., праз
восем гадоў пас­ля яго смер­ці. Узбуд­зіў спра­ву Рыгор Яцкавіч Пад­бяр­эз­скі, пля­мен­нік
памёр­ша­га кня­зя Сямё­на Яман­таві­ча [41, арк.61 адв.]. Ён паз­ваў у суд усіх ула­даль­нікаў
зем­ляў у Друц­ку. Перад судом сталі князі Андр­эй Іва­навіч Азяр­эц­кі, дзяр­жаў­ца аршан­скі,
Дзміт­ры Рама­навіч Любец­кі (кары­стаў­ся тыту­лам кня­зя Від­зеніц­ка­га) і яго брат,
Ціма­фей і Павел Юр’евічы, Міхал Васілевіч і Лявон Фёда­равіч Сакалін­скія; кня­гіні:
Васі­лья­вая Юр’евая Тала­чын­ская, Марыя Іва­на­вая Іва­наві­ча Гор­ская, пані Андр­эе­вая
Сямё­наві­ча Сакалін­ская, пані Васі­лья­вая і сын яе Рыгор Фёда­равіч Гор­скія. У суд
выклікалі­ся для раз­гля­ду прэт­эн­зій Рыго­ра Пад­бяр­эз­ска­га на тую част­ку Друц­ка, якая
некалі нале­жа­ла Сямё­ну Яман­таві­чу, і ўсе іншыя князі, якія нале­жалі да роз­ных
адгалі­на­ван­няў рода кня­зёў Друц­кіх. Сярод не назва­ных кня­зёў Друц­кіх у суд з’явіўся і
князь Андр­эй Сямё­навіч Адзінцэвіч.Сястра кня­зя Пад­бяр­эз­ска­га пані Улья­на Яман­таў­на Міха­ла­вая Сень­каві­ча­вая,
няг­лед­зячы на тое, што пас­ля смер­ці Міха­ла яна да 1518 г. была ў шлю­бе за яго род­ным
бра­там, Яцкам, да 16 сакавіка 1541 г. пакліка­ла ў кара­леўскі суд кня­гі­ню Сямё­на­вую
Пад­бяр­эз­скую, абві­на­ва­ч­ва­ю­чы яе ў тым, што яна, не маю­чы дзя­цей, пры­бра­ла да сваіх
рук усю уласна­сць пер­ша­га свай­го мужа [26, № 250, р.158]. Згод­на з пра­вам,
дзей­ні­чаў­шым у ВКЛ, Міхай­ла­вая Сень­каві­ча­вая Улья­на Яман­таў­на Пад­бяр­эз­ская, як
адзі­ная і най­б­лі­ж­эй­шая крэў­ная Сямё­на Яман­таві­ча, які памёр не пакі­нуў­шы нашчад­каў,
мела най­боль­шыя пра­вы на атры­манне боль­шай част­кі спад­чы­ны па памер­лым бра­це, што
перай­ш­ла ў яго вало­данне пас­ля смер­ці дзя­доў і баць­коў.
З вялі­кай кры­ў­дай пераліч­ва­ла Улья­на Яман­таў­на маёнт­кі, якія, згод­на з яе
разу­мен­нем, павін­ны былі перай­с­ці ў вало­данне яе і сыноў, народ­жа­ных ёй у шлю­бе з
Яцкам Сень­каві­чам: Рыго­ра і Іва­на. Мала таго, што бра­то­вая не зна­ход­зіла­ся ў жало­бе па
памер­лым мужы, яна ўсе гро­шы, каш­тоў­на­сці і іншую яго маё­мас­ць забра­ла з сабой у
новую сям’ю. Фед­зя Баг­да­наў­на атры­ма­ла на пад­ста­ве тэс­та­мен­та мужа: Пера­ва­лоч­ню,
Вост­рыя Шап­кі, ей нале­жалі люд­зі на Люда­ве, Стай­ках, Заба­лац­ці, Елья­нах, у Забяр­эзінне,
Калю­жан­цах, Лагу, і Белі­цы. Вялікія абша­ры зем­ляў на Басі, у склад яко­га ўва­х­од­зілі сёлы
Нава­сёл­кі, Кіш­чы­цы, Бяро­за­вае, Гарад­зіш­ча, люд­зі ў Хаміні­чах і Каз­ло­ві­чах [26, № 252,
р.160] так­са­ма перай­шлі ў вало­данне Адзін­ц­э­ві­чаў і тыя не збіралі­ся адмаў­ляц­ца ад сва­ёй
маё­мас­ці. Най­боль­шую скру­ху выказ­ва­ла пані Міхай­ла­вая Сень­каві­ча­вая з-за таго, што
неза­кон­ным шля­хам у рукі Адзін­ц­э­ві­чаў перай­шлі: “вси скаръ­бы яко гро­шы, такъ тежъ
золо­тые, среб­ро, ков­шы, кубъ­ки, лыж­ки, ланъ­цу­хи, перъст­ни, клей­но­ты, перъ­ла, шаты,
зброи, кони ездъ­ные, ино­ход­ни­ки, воз­ни­ки, ста­до сви­ре­пъя и зъ жеребъ­цы, кони двор­ные и
быд­ло рога­тое, и вси статъ­ки домо­вые, и инъ­шые мно­гие речы”. Выказ­ва­ю­чы такія
абві­на­ва­ч­ван­ні, пані Улья­на фак­тыч­на пом­с­ці­ла Андр­эю Адзін­ц­э­ві­чу за тыя тур­бо­ты, якія
яна пера­жы­ла пас­ля смер­ці свай­го дру­го­га мужа Яцка Сень­каві­ча, ад Сямё­на Баг­да­наві­ча,
гарад­ні­ча­га гарад­зен­ска­га, баць­кі Андр­эя.
Кня­гі­ня Фед­зя Заслаўская адмо­віла­ся пры­ма­ць удзел у раз­гляд­зе судо­вай спра­вы і
на суд не з’явілася, спа­сы­ла­ю­чы­ся на пры­вілей Жыгі­мон­та Ста­ро­га, у якім ёй, як вель­мі
хво­рай, даз­ва­ля­ла­ся на пра­ця­гу адна­го года і шас­ці тыд­няў пас­ля смер­ці Сямё­на
Яман­таві­ча Пад­бяр­эз­ска­га не з’яўляцца на суды.
Ускос­ным пац­вяр­дж­эн­нем нашай выс­но­вы аб цяж­кай хва­ро­бе Федзкі Заслаўс­кай,
якая пача­ла­ся яшчэ да 1540 г. і пра­ця­г­ва­ла­ся да самай яе смер­ці, могу­ць быць і мат­э­ры­я­лы
судо­вых спраў, якія вёў Андр­эй Адзін­ц­э­віч у 1546-1547 г. 4 траў­ня 1546 г. Шчас­ны
Міка­ла­евіч Іль­ініч паве­дам­ляў, што заставіў свой двор Рэпу­хаў толь­кі Андр­эю
Адзін­ц­э­ві­чу, не ўпа­мі­на­ю­чы пры гэтым імя і про­звіш­ча яго жон­кі, што было аба­вяз­ко­вым
у такіх выпад­ках [42, арк. 103]. 5 ліпе­ня 1547 г. Андр­эя і яго маці Настас­сю Адзін­ц­э­ві­чаў
паз­ваў у суд Пётр Ціма­фе­евіч Пузы­на. Люд­зі кня­гіні на даро­зе з Неста­навіч да Дама­ш­э­віч
пера­ха­пілі яго пад­да­ных і мно­га шко­ды ўчы­нілі буду­ча­му вой­ска­му менска­му [42, арк.103]. І ў гэтым выпад­ку Пётр Пузы­на не ўпа­мі­нае аб пры­цяг­нен­ні да суполь­най адказ­на­сці і жон­ку Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча.
Неглед­зячы на адчай­нае супра­ціў­ленне Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча боль­шая част­ка вялікіх
ўла­дан­няў Сямё­на Яман­таві­ча даста­ла­ся Ульяне Яман­таўне Пад­бяр­эз­с­кай Міха­ла­вай
Сень­каві­ча­вай. Згод­на з А.Нарбутам Фёд­зя Баг­да­наў­на Андр­эе­вая Адзін­ц­э­ві­ча­вая, памер­ла да 1562
г. [3, с. 75]. Пас­пра­бу­ем пра­вес­ці ўда­клад­ненне часу яе смер­ці і даты ўступ­лен­ня ў дру­гі
шлюб з Андр­эям Адзін­ц­э­ві­чам. Зем­ля­мі, як пры­лукскі­мі, так і част­кай тых, якія некалі
зна­ход­зілі­ся ва ўла­дан­ні Сямё­на Пад­бяр­эз­ска­га, Адзін­ц­э­вічы кары­сталі­ся толь­кі да часу
смер­ці пані Федзкі. Памер­ла пані Адзін­ц­э­ві­ча­вая яшчэ да 1560 г., а не каля 1562 г. Пас­ля
смер­ці Фед­зі Заслаўс­кай Андр­эе­вай Адзін­ц­э­ві­ча­вай, Пры­лукі з усі­мі пры­лег­лас­ця­мі
перай­шлі да двух, яшчэ жывых дочок Баг­да­на Іва­наві­ча Яўнуц’евіча Заслаўска­га, пані
Тамі­лы, якая неў­за­ба­ве пас­ля 1542 г. усту­пі­ла ў шлюб з Рыго­рам Друц­кім Гор­скім і Марыі
Васіле­вай Юр’евай Тала­чын­с­кай [3, с.75, 111]. На наш погляд гэта яшчэ адно
пац­вяр­дж­энне таго, што не маг­ла Фед­зя з Заслаўскіх Адзін­ц­э­ві­ча­вая памер­ці каля 1562 г.,
у той час калі кня­гіні Марыя Тала­чын­ская і Тамі­ла Друц­кая Гор­ская атры­малі ў сваё
ўла­данне зем­лі Пры­лук яшчэ да моман­ту сва­ёй смер­ці ў 1560 гНа нашу дум­ку ў шлюб з Гля­бо­ві­чаў­най Адзін­ц­э­віч усту­піў да 1560 г. Гальш­ка Гля­бо­ві­чаў­на, дач­ка Яна Юр’евіча, ваяво­ды вілен­ска­га і канц­ле­ра ВКЛ, і Ган­ны
Заслаўс­кай нарад­зіла­ся каля 1542 г. і дасяг­ну­ла ста­лас­ці каля 1558 г. Най­больш вера­год­на,
што і вясел­ле Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча і Гальш­кі Гля­бо­ві­чаў­ны, вае­вад­зян­кі вілен­скай, так­са­ма
адбы­ло­ся яшчэ да 1560 г. У 1562 г. нарад­зіў­ся стар­эй­шы сын ста­ро­сты аршан­ска­га,
менавіта Андр­эй Андр­эевіч. У тым жа 1562 г. Ган­на Гля­бо­ві­ча­вая, ваявод­зі­на вілен­ская,
маці Гальш­кі Адзін­ц­э­ві­ча­вай, пад­зя­лі­ла паміж усі­мі дзе­ць­мі част­ку сваіх зямель­ных
вало­дан­няў. У сваім дароў­ным запі­се яна ўпа­мі­нае пра дач­ку, ста­рос­ці­ну аршан­скую [1,
s.284].У 1562 г. нарад­зіў­ся стар­эй­шы сын ста­ро­сты аршан­ска­га,
менавіта Андр­эй Андр­эевіч. У тым жа 1562 г. Ган­на Гля­бо­ві­ча­вая, ваявод­зі­на вілен­ская,
маці Гальш­кі Адзін­ц­э­ві­ча­вай, пад­зя­лі­ла паміж усі­мі дзе­ць­мі част­ку сваіх зямель­ных
вало­дан­няў. У сваім дароў­ным запі­се яна ўпа­мі­нае пра дач­ку, ста­рос­ці­ну аршан­скую [1,
s.284].
Андр­эй Адзін­ц­э­віч пачаў служ­бу ў Яна Юр’евіча Гля­бо­ві­ча, ваяво­ды вілен­ска­га, з 1546 г. канц­ле­ра ВКЛ. Каля 1546 г. Адзін­ц­э­віч заняў паса­ду мар­шал­ка два­ра гэта­га маг­на­та. Аднак даб­іц­ца тако­га ста­но­віш­ча пры два­ры канц­ле­ра ВКЛ Андр­эю Адзін­ц­э­ві­чу было вель­мі няпро­ста. У Адзін­ц­э­ві­чаў на пра­ця­гу знач­на­га часу не скла­д­валі­ся адно­сі­ны з прад­стаўні­ка­мі маг­нац­ка­га роду Гля­бо­ві­чаў. Яшчэ ў пачат­ку XVI ст. князь Сямён
Баг­да­навіч Адзін­ц­э­віч скард­зіў­ся на роз­ныя шко­ды, якія яму былі нане­се­ны Стані­сла­вам
Гля­бо­ві­чам, ваяво­дам полац­кім. Не самы­мі леп­шы­мі былі адно­сі­ны паміж Адзін­ц­э­ві­ча­мі і
Янам Юр’явічам Гля­бо­ві­чам, які спа­чат­ку зай­маў паса­ду ваяво­ды полац­ка­га, а ў кан­цы
жыц­ця ваяво­ды вілен­ска­га і канц­ле­ра ВКЛ.
Шмат часу ў Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча, як і ў яго баць­кі, зай­малі судо­выя спра­вы, якія
раз­гля­далі­ся пры яго ўдзе­ле ў кара­леўскіх судах княст­ва. 2 мая 1548 г. Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча
і Рыго­ра Баг­да­наві­ча Шалу­ху, як люд­зей добра вядо­мых у Мен­скім паве­це сва­ёй
памяр­коў­на­сцю, запрасілі для выра­ш­эн­ня скла­да­на­га пытан­ня Ян Вол­мен­скі, у будучым
кара­леўскі мар­ша­лак, і Сямён Мікуліч, кара­леўскі рот­містр і ў будучым войт кара­леўска­га
места Мен­ска [42, арк.124]. Не маглі яны прый­с­ці да зго­ды са сваім сусе­дам Андр­эям
Він­кам. Бакі спра­чалі­ся з-за некаль­кіх сена­жа­цяў, якія пад­зя­ля­лі іх зем­лі.
Андр­эю Адзін­ц­э­ві­чу прых­од­зіла­ся даволі часта зай­мац­ца спра­ва­мі, якія былі
звя­за­ны з вызна­ч­эн­нем пры­на­леж­на­сці памеж­ных зем­ляў. Пры­чым васт­ры­ня спра­вы не
зале­жа­ла ад таго, у якой сту­пе­ні рад­ства зна­ход­зілі­ся прэт­эн­д­эн­ты на гэтыя зем­лі. Не
шка­да­валі не толь­кі чужых, але і сва­я­коў. Як прыклад мож­на пры­вес­ці спра­вы звя­за­ныя з
вызна­ч­эн­нем пры­на­леж­на­сці зем­ляў, якія ува­х­од­зілі ў склад Друц­ка­га княст­ва. У дру­гой
пало­ве XVI ст. на гэтыя зем­лі прэт­эн­да­валі ўсе прад­стаўнікі шмат­лікіх адгалі­на­ван­няў
кня­зёў Друц­кіх Гор­скіх. Вост­рыя спр­эч­кі вялі­ся пры Сямёне Баг­да­навічы Адзін­ц­э­вічы,
гарад­нічым гарад­зен­скім, не змен­шы­ла­ся іх васт­ры­ня і пры жыц­ці Андр­эя Сямё­наві­ча
Адзін­ц­э­ві­ча. Пры­чым часта саюз­нікі пераўтва­ралі­ся ў вора­гаў, а пад­т­рым­ку Андр­эй
Адзін­ц­э­віч часта зна­ход­зіў сярод тых, з кім раней вара­га­ваў. У сакавіку 1548 г. Андр­эй
Адзін­ц­э­віч аб’ядноўваецца з кня­зя­мі Баг­ры­ноўскі­мі. Разам з Васілём і Рыго­рам
Іва­наві­ча­мі Адзін­ц­э­ві­ча­мі, кня­зя­мі Баг­ры­ноўскі­мі, стры­еч­ны­мі бра­та­мі свай­го баць­кі
Сямё­на Баг­да­наві­ча, Андр­эй Адзін­ц­э­віч паклікаў у гас­па­дар­скі суд кня­зёў: Андр­эя
Іва­наві­ча Азяр­эц­ка­га, дзяр­жаў­цу аршан­ска­га, Дзміт­ра, Іва­на і Яна Рама­наві­чаў Від­зеніц­кіх
(паз­ней Друц­кіх-Любец­кіх); Рыго­ра і Абра­ма Фёда­раві­чаў Гор­скіх, Ляво­на Фёда­раві­ча
Друц­ка­га Канаплю, Паў­ла і Ціма­фея Юр’евічаў Сакалін­скіх, пані Васі­лья­вую Юр’евіча
Тала­чын­скую [41, арк.62 адв.]. Спа­сы­ла­ю­чы­ся на вялікую заня­тас­ць іншы­мі, больш
піль­ны­мі спра­ва­мі, кароль пера­нёс раз­гляд гэтай спра­вы на іншы час.
Жыц­цё зем­леўлас­ніка ў тыя часы не было лёг­кім. Кож­ны з яго высо­ка­род­ных
сусед­зяў, кары­ста­ю­чы­ся маг­чы­мас­цю, кры­ў­ды на Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча пера­носіў на яго
пад­да­ных. 26 сакавіка 1550 г. Адзін­ц­э­віч скард­зіц­ца ў гас­па­дар­скі суд на Баг­дан­ца,
намес­ніка сусе­да Дані­лы Міхай­лаві­ча Пакар­жоўска­га [27, арк. 330]. Баг­да­нец, сустр­эў­шы
ў Слуц­ку на тар­гу пад­да­на­га гарад­ні­ча­га мен­ска­га Сця­па­на Іваш­кеві­ча, не толь­кі без
уся­ля­кай пры­чы­ны збіў яго, але і не пале­на­ваў­ся абшу­ка­ць неба­ра­ку і выцяг­ну­ць з кіш­эні
тыя невя­лікія гро­шы, якія выдаў яму гас­па­дар на набыц­це нека­то­рых рэчаў. З пачуц­цём
выка­на­на­га аба­вяз­ку Баг­да­нец пай­шоў па сваіх спра­вах, прых­а­піў­шы ў дад­а­так сяке­ру і
шап­ку Іваш­кеві­ча.
Аба­вяз­кі мар­шал­ка два­ра Гля­бо­ві­ча не пераш­ка­д­жалі Андр­эю Адзін­ц­э­ві­чу
выкон­ва­ць дыпла­ма­тыч­ныя даруч­эн­ні Жыгі­мон­та Аўгу­ста. Каля 1555 г. Адзін­ц­э­віч
пас­пя­хо­ва пра­вёў пера­мо­вы з Даўлет Гіре­ем, ханам Крым­скай Арды [1, s.284]. Пас­ля
выка­нан­ня дыпла­ма­тыч­ных даруч­эн­няў кара­ля Жыгі­мон­та Аўгу­ста Андр­эй Адзін­ц­э­віч у
1559 г. атрым­лі­вае прызна­ч­энне на паса­ду кара­леўска­га мар­шал­ка, а ў 1560 г., пас­ля
смер­ці Пят­ра Кор­са­ка, на паса­ду ста­ро­сты аршан­ска­га [3, с.95].
Паса­да аршан­ска­га ста­ро­сты і кіраўніка мяс­цо­ва­га шля­хец­ка­га апал­ч­эн­ня была
вель­мі важ­най для аба­ро­ны ўсход­ніх межаў ВКЛ. 15 ліста­па­да 1561 г. Адзін­ц­э­віч
атрым­лі­вае загад аб най­ме ў Оршы каза­каў, “кото­рие бы ся у вой­ско ку служ­бе нашой
гос­по­дар­ской зго­ди­ли” [44, № 72, р.80]. Ста­рас­та аршан­скі такіх люд­зей пера­пі­саў у
асаб­лі­вы рэестр і пераслаў да кара­ля. З пачат­кам вай­ны Андр­эй Сямё­навіч Адзін­ц­э­віч паві­нен быў зага­да­ць усім пад­да­ным аршан­скім пера­е­ха­ць у мяс­цо­выя зам­кі з усёй сва­ёй
маё­мас­цю. Усё быд­ла мяс­цо­выя жыха­ры аба­вя­за­ны былі прыг­на­ць пад ахо­ву крэпас­ных
сцен. Тых жа, хто хацеў увесь неспа­кой­ны час адсед­зец­ца ў лясах, ста­ро­ста аршан­скі меў
пра­ва ары­штоў­ва­ць і кіда­ць у тур­му. Была гарад­нічы мен­скі на пасад­зе аршан­ска­га
ста­ро­сты да самай смер­ці пас­пя­хо­ва зай­маў­ся аба­ро­най усход­ніх межаў княст­ва.
Зна­ход­жанне Оршы на важ­ным ганд­лё­вым шля­ху, які звяз­ваў заход­нія і
цэн­траль­ныя паве­ты і ваявод­ст­вы ВКЛ з Мас­коўскім княст­вам, даз­ва­ля­ла вес­ці назіранне
за ста­нам спраў у неспа­кой­на­га сусе­да. 22 сакавіка 1562 г. кароль Жыгі­монт Аўгуст,
спа­сы­ла­ю­чы­ся на звест­кі, атры­ма­ныя ад Андр­эя Сямё­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча, ста­рас­ты
аршан­ска­га, і Іва­на Васілеві­ча Сала­мя­р­эц­ка­га, ста­рас­ты мсціслаўска­га, папяр­эдж­вае
кіраўніцтва памеж­ных зам­каў аб неаб­ход­на­сці пад­рых­тоўкі да вяд­зен­ня вай­с­ко­вых
дзе­ян­няў з мас­коўскі­мі вой­ска­мі. Па яго сло­вах “люди нема­лые мос­ков­ские до Смо­лен­ска
прышли, маю­чы злыи умысл еше перед выш­тьем пере­ми­ря в пан­ство нашо вторг­ну­ти,
шко­ду и плен чини­ти” [44, № 87, р.95].
Ста­ро­ста аршан­скі не ўвесь свой час пры­свя­чаў аба­роне межаў краі­ны. Не
забы­ваў­ся ён і пра выра­ш­энне аса­бі­стых спраў. У яго рас­па­ра­дж­эн­ні было дастат­ко­ва
маг­чы­мас­цяў, каб давес­ці сусед­зям, няз­год­ным з яго рацы­яй, сваю пра­ва­ту. У пачат­ку
снеж­ня 1561 г. Андр­эй Адзін­ц­э­віч на чале вялі­кай гра­ма­ды добра ўзбро­е­ных люд­зей,
пра­вод­зі­ць рэйд у маёнт­ках Васі­ля Стэц­каві­ча Раго­зы, якія зна­ход­зілі­ся ў ваколі­цах
Лукаў­ца і Хацен­чыц [45, арк.345]. Яшчэ ў 1556 г. Рыгор Іва­навіч Адзін­ц­э­віч, князь
баг­ры­ноўскі, пра­даў Раго­зе част­ку зем­ляў у Баг­ры­но­ве [1, s.256]. Вера­год­на, што пра­да­ваў
князь не толь­кі свае ўлас­ныя зем­лі, але част­ку і тых грун­тоў, якія зна­ход­зілі­ся ў вало­дан­ні
яго род­на­га бра­та Васі­ля і былі ім запі­са­ны перад смер­цю Андр­эю Адзін­ц­э­ві­чу. Васіль
Стэц­кавіч Раго­за, гас­па­дар­скі два­ранін, спад­зя­ваў­ся на атры­манне адшка­да­ван­ня за
пане­се­ныя стра­ты, але, зда­ец­ца, што яго над­зеі былі мар­ны­мі.
Вель­мі скла­да­ны­мі ака­за­лі­ся адно­сі­ны кара­леўска­га мар­шал­ка і ста­ро­сты
аршан­ска­га з кня­зя­мі Баг­ры­ноўскі­мі. Варо­жыя адно­сі­ны да Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча з боку
дзя­цей кня­зя Рыго­ра Іва­наві­ча Баг­ры­ноўска­га ўзніклі не на пустым мес­цы. Перад смер­цю
ў 1555 г., Васіль Іва­навіч князь Баг­ры­ноўскі, стрый Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча, на той час
кара­леўска­га рот­міст­ра, тэс­та­мен­там запі­саў пля­мен­ніку боль­шую част­ку зямель­ных
ула­дан­няў: сваю част­ку Баг­ры­но­ва, Плеш­чані­цы, Хата­евічы, част­ку Край­ска і інш. Васіль
Баг­ры­ноўскі не пакі­нуў спад­чын­нікаў, а яго зем­лі і гро­шы, у боль­шай част­цы, павін­ны
былі перай­с­ці да род­на­га бра­та Рыго­ра. Паміж бра­та­мі не было зго­ды. Васіль Іва­навіч
Баг­ры­ноўскі часта скард­зіў­ся на кры­ў­ды, якія ён атрым­лі­ваў ад свай­го бра­та. У 1550 г.
нела­ды паміж бра­та­мі дай­шлі да таго, што Рыгор на гор­кі яблык збіў Васі­ля. Дзе­цям
род­на­га бра­та Васіль князь Баг­ры­ноўскі пакі­нуў толь­кі нязнач­ную част­ку сваіх багац­цяў
[1, s.284, 286, 287]. Зра­зу­ме­ла, што Рыгор Іва­навіч, яго жон­ка Ган­на і сын Іван не пры­ня­лі
ўсур’ёз тэс­та­мент памер­ла­га і заха­пілі ўсю спад­чы­ну па ім. Рыгор Іва­навіч і яго сын Іван,
князі Баг­ры­ноўскія зыш­лі з гэта­га све­ту да 1559 г. Іван Іва­навіч пакі­нуў на руках у жон­кі
чаты­рох дзя­цей: сыноў Сямё­на і Дзміт­ра і дачок Тамі­лу і Баг­да­ну.
Атры­ма­ць тэс­та­мент ака­за­ла­ся не самай цяж­кай зада­чай для Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча.
Самае галоў­нае было ў тым, каб пры­мусі­ць люд­зей, які даў­но гас­па­да­ры­лі на палет­ках,
развітац­ца з імі. Да часу смер­ці кня­зёў Рыго­ра і яго сына Іва­на Андр­эй Адзін­ц­э­віч
спра­ба­ваў пра­ва­вым шля­хам атры­ма­ць тое, што яму запі­саў стрый. Толь­кі пас­ля смер­ці
кня­зёў Баг­ры­ноўскіх кара­леўскі рот­містр перай­шоў да рашучых дзе­ян­няў і, сабраў­шы
вялікую гра­ма­ду залеж­ных ад сябе люд­зей, гвал­тоў­на заха­піў зем­лі, якія былі запі­са­ны
яму ў тэс­та­мен­це. Кня­гі­ня Іва­на­вая Іва­наві­ча Баг­ры­ноўская Ган­на Гле­баў­на Есма­наў­на,
дру­гая жон­ка кня­зя Іва­на Іва­наві­ча Баг­ры­ноўска­га, у 1559 г. скард­зіла­ся ў кара­леўскі суд
на дзе­ян­ні кара­леўска­га рот­міст­ра. Андр­эй Сямё­навіч Адзін­ц­э­віч напаў на яе маён­так
Баг­ры­ноўскі і забраў усю рухо­мас­ць, якая на той час была ў сяле. Стар­эй­ша­га сына
Сямё­на і двух дачок, менавіта Тамі­лу і Баг­да­ну, спа­чат­ку звёз у Мыш­кавічы і там кінуў у
вяз­ні­цу. Праз нека­то­ры час дзе­ці ака­за­лі­ся ўжо ў Рэпу­ха­ве. Вера­год­на Андр­эй Адзін­ц­э­віч пагра­жаў жан­чыне, абя­ца­ю­чы паза­бі­ва­ць дзя­цей. Толь­кі калі Адзін­ц­э­віч атры­маў ад
кня­гіні Баг­ры­ноўс­кай ліст з адмо­вай ад усіх пра­воў на спад­чы­ну па Васі­лю Іва­наві­чу
Баг­ры­ноўс­ка­му ён вяр­нуў маці яе дзя­цей. Жан­чы­на ака­за­ла­ся з харак­та­рам. Праз нека­то­ры
час яна ўнес­ла у суды княст­ва прат­эс­та­цыю на дзе­ян­ні Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча і адмо­віла­ся ад
пад­пі­са­на­га ёй зра­ч­эн­ня на кары­с­ць Адзін­ц­э­ві­ча, тлу­ма­ча­чы, што напі­са­ла яго толь­кі пад
пры­му­сам. Няма нічо­га дзіў­на­га, што Сямён і Дзміт­ры Іва­навічы Адзін­ц­э­вічы, князі
баг­ры­ноўскія, дача­каў­шы­ся смер­ці свай­го вора­га, пас­та­ралі­ся адпла­ці­ць яго крэў­ным за
той жах, які яны пера­жы­лі ў дзя­цін­стве.
Як лічы­ць А.Нарбут, мен­скі гарад­нічы памёр у 1566 г. [3, с.96]. Не выклю­ча­на, што
яны памы­ля­юц­ца. На нашу дум­ку ста­ро­ста аршан­скі памёр у кан­цы 1565 г. Непа­ср­эд­на
пас­ля смер­ці мужа, пані Ган­на, звяр­та­ю­чы­ся за дапа­мо­гай да Жыгі­мон­та Аўгу­ста,
паве­дам­ля­ла, што “я жон­ка, нядаў­на памер­ла­га Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча, Ган­на Янаў­на
Гля­бо­ві­чаў­на. Муж памёр, а дзе­ці да гадоў не дараслі і аб іх апе­цы [муж] ніко­му не
даруч­эн­няў не даў” [43, арк.131 адв.]. Паві­нен быў прай­с­ці нека­то­ры час пас­ля смер­ці
Адзін­ц­э­ві­ча пакуль жон­ка адчу­ла неаб­ход­на­сць звяр­нуц­ца да кара­ля за дапа­мо­гай. Час
спатр­эбіў­ся і для ўзгад­нен­ня канды­да­тур будучых апе­ку­ноў. Дзе­ля забес­пяч­эн­ня пра­воў
маці і яе сыноў на маё­мас­ць памер­ла­га мужа кароль пры­няў раш­энне аб уста­наў­лен­ні над
імі апе­кі. У кан­цы люта­га 1566 г. у кні­гі Мет­ры­кі ВКЛ ска­піра­валі кара­леўскі загад,
вера­год­на пры­ня­ты пас­ля зго­ды будучых апе­ку­ноў, аб прызна­ч­эн­ні апе­ку­на­мі пад­скар­бія
зем­ска­га ВКЛ Аста­фія Вало­ві­ча і род­на­га бра­та Гальш­кі Гля­бо­ві­чаў­ны, Яна Янаві­ча
Гля­бо­ві­ча, ста­ро­сту зель­вен­ска­га.
Звяр­нуц­ца ж з прось­бай аб апя­кун­стве да “крэў­ных мужа па мячы” Ган­на
Гля­бо­ві­чаў­на не маг­ла. Вялікую кры­ў­ду наносілі ўда­ве і яе малым дзе­цям сва­я­кі мужа
князі Адзін­ц­э­вічы Баг­ры­ноўскія: “Яны наязд­жалі і вялікія шко­ды дзе­цям рабілі, бо з іх
баць­кам у непры­яз­ных адно­сі­нах былі”.
Аб тым, што ста­но­віш­ча ўда­вы было вель­мі скла­да­ным свед­ча­ць мат­э­ры­я­лы
судо­вай спра­вы, якая была ўзбуд­жа­на ста­рос­ці­най аршан­с­кай ужо ў дру­гой пало­ве гэта­га
года. Яна паз­ва­ла ў суд Філо­на Кміту Чар­но­быль­ска­га, нова­прызна­ча­на­га ста­рас­ту
аршан­ска­га, патра­бу­ю­чы вяр­тан­ня трох сёл, якія былі аддзе­ле­ны ў пачат­ку 60-х гадоў XVI
ст. ад Аршан­ска­га ста­ро­ства, і да моман­ту смер­ці ста­ро­сты аршан­ска­га зна­ход­зілі­ся ў
дажы­вот­ным кары­стан­ні Андр­эя Сямё­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча і яго жон­кі [43, арк.115 адв.].
Мно­гія зем­лі Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча, якія зна­ход­зілі­ся ў Полац­кай зям­лі, былі захопле­ны
мас­коўскі­мі вой­ска­мі. У пры­вілеі на атры­манне сёл у Аршан­скім ста­ро­стве адзна­ча­ла­ся,
што зем­лі ў Аршан­скім ста­ро­стве могу­ць быць вер­ну­ты ў рас­па­ра­дж­энне кара­ля толь­кі
пас­ля “ачыш­ч­эн­ня яго [Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча] маёнт­каў на Полач­чыне”. Кміта
Чар­но­быль­скі, атры­маў­шы кара­леўскі пры­вілей на Аршан­с­кае ста­ро­ства, палічыў
няз­год­ным з сваі­мі мат­э­ры­яль­ны­мі інтар­э­с­а­мі тое, што знач­ныя зем­лі ста­ро­ства
зна­ход­зяц­ца ў кары­стан­ні пані Андр­эе­вай Адзін­ц­э­ві­ча­вай. Ён з лёг­кас­цю атры­маў зго­ду
кара­ля на пера­ход гэтых зем­ляў у сваё пажыц­цё­вае кары­станне. У кан­цы 1566 г. Фры­д­рых
Жыж­эм­скі, кара­леўскі два­ранін, які звы­чай­на выклікаў­ся для выка­нан­ня зага­даў
адміністра­цыі княст­ва, “увя­заў” Філо­на Кміту ва ўла­данне 3-х служ­баў у сяле Бабі­на, з
якіх толь­кі адна была неа­се­лай, 2-х у Дзівіне і 2-х у Зацер’і. У пачат­ку люта­га 1567 г.
кара­леўскі суд, ста­ран­на раз­глед­зеў­шы ўсе абставі­ны гэтай спра­вы, адмяніў раней­шы
кара­леўскі пры­вілей і пры­суд­зіў пад­да­ных у Бабіне, Дзівіне і Зацер’і да вяр­тан­ня ў
пажыц­цё­вае кары­станне Гальш­кі Гля­бо­ві­чаў­ны Андр­эе­вай Адзін­ц­э­ві­ча­вай. Праз
дзе­вят­на­дца­ць гадоў, у 1586 г. гэтыя сёлы былі забра­ныя ў Гальш­кі Гля­бо­ві­чаў­ны і
пера­дад­зе­ныя ў пажыц­цё­вае вало­данне Андр­эю Сапе­зе, ста­рос­це аршанс­ка­му [1, s.285].
Яшчэ Стэфан Бато­ры, выму­ша­ны быў, з мэтай заха­ван­ня кара­леўскіх ула­дан­няў,
заба­рані­ць пера­ход кара­леўскіх зем­ляў пас­ля смер­ці іх пажыц­цё­вых кары­сталь­нікаў у
тры­манне іх дзя­цей.
Аб тым, што зыход з гэта­га све­ту ста­рас­ты аршан­ска­га адбы­ў­ся ў кан­цы 1565 г.,
або ў пачат­ку 1566 г., свед­ча­ць і мат­э­ры­я­лы судо­вай спра­вы ста­рос­ці­ны аршан­с­кай з наступ­ні­кам Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча на пасад­зе ста­ро­сты Філо­нам Кмітам Чар­но­быль­скім.
Кара­леўскі пры­вілей на паса­ду пан Кміта атры­маў у пер­шай пало­ве 1566 г., не паз­ней
чэрве­ня гэта­га года. Яшчэ 1 траў­ня 1565 г. Філон Кміта, кары­стаў­ся толь­кі тыту­лам
ста­ро­сты чар­но­быль­ска­га, адмо­віў­шы­ся на кары­с­ць Лаўры­на Ратам­ска­га ад кары­стан­ня
асцёр­скім ста­ро­ствам.
Зра­зу­ме­ла, што боль­шая част­ка лен­ных зем­ляў, якія былі нада­ны Адзін­ц­э­ві­чу ў
“дажы­воц­це”, тра­пілі пас­ля яго смер­ці ў рас­па­ра­дж­энне кара­ля. Паме­ры зямель­ных
ула­дан­няў, якія апы­нулі­ся ў Гальш­кі Гля­бо­ві­чаў­ны Андр­эе­вай Адзін­ц­э­ві­ча­вай пас­ля 1565
г., знач­на памен­шы­лі­ся. У попі­се вой­ска ВКЛ, пра­вед­зе­на­га ў дру­гой пало­ве 60-х гадоў
XVI ст., кня­гі­ня Андр­эе­вая Адзін­ц­э­ві­ча­вая з сва­ёй маё­мас­ці ў Няста­наві­чах выставі­ла на
чале са сваім няста­навіц­кім ўрад­ні­кам Міка­ла­ем Хол­дзін­скім толь­кі 8 коней [46, с.459]. У
рас­па­ра­дж­эн­ні ста­рос­ці­ны аршан­с­кай ака­за­ла­ся каля 64 служ­баў пад­да­ных.
У абодвух шлю­бах Андр­эя Сямё­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча дзя­цей не было. Сапраў­ды аб
нара­дж­эн­ні дзя­цей у пер­шым шлю­бе Андр­эя Адзін­ц­э­ві­ча і Фед­кі з Заслаўскіх зве­стак не
заха­ва­ла­ся. У дру­гім жа шлю­бе Андр­эя Сямё­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча з Ган­най Гля­бо­ві­чаў­най нарад­зіла­ся некаль­кі дзя­цей, самым стар­эй­шым з якіх быў Андр­эй. Аб гэтым паве­дам­ляе сама Ган­на Гля­бо­ві­чаў­на Адзін­ц­э­ві­ча­вая, вае­вад­зян­ка вілен­ская, у сваім пра­ш­эн­ні,
накіра­ва­ным Жыгі­мон­ту Аўгу­сту.
У лютым 1560 г. слу­га пані Адзін­ц­э­ві­ча­вай унёс у кан­цы­лярый­скія кні­гі Мет­ры­кі
ВКЛ дароў­ны ліст сыну, Андр­эю Адзін­ц­э­ві­чу, на ўсе яе багац­ці [28, арк.278]. Доч­кам па
ўзяц­ці шлю­бу пера­далі паса­га­выя сумы і выпра­ву і, пры наяў­на­сці бра­та, яны не маглі
прэт­эн­да­ва­ць на атры­манне іншых пада­ра­ван­няў. Няста­навічы і 1000 коп гро­шаў
літоўскіх, якія Настас­ся Сямё­на­вая Адзін­ц­э­ві­ча­вая пазы­чы­ла Ску­мі­ну Льво­ві­чу, яна
запі­са­ла толь­кі сыну Андр­эю, мар­шал­ку гас­па­дарска­му.
10 ліста­па­да 1551 г. князь Андр­эй Сямё­навіч Адзін­ц­э­віч падаў скар­гу віленска­му намес­ніку Яну Навіц­ка­му на мала­до­га нем­ца, “кото­ро­го хло­пъ­ца немъ­ца на име Гер­ма­на з Рыги дано было для звы­къ­ло­сти язы­ку рус­ко­го до мене”. Але немец уцёк, украў­шы ў кня­зя рэчы. Такім чынам, нямец­кі юнак пры­ехаў да два­ра кня­зёў Адзін­ц­э­ві­чаў для наву­чан­ня “рус­кай” мове. У дад­зе­ным выпад­ку мы вало­да­ем, на шчас­це, і нека­то­ры­мі дадат­ко­вы­мі кры­ні­ца­мі, якія даю­ць важ­ны мат­э­ры­ял для далей­ша­га вывуч­эн­ня і гэта­га фак­та, і праб­ле­мы ў цэлым.
ж: княж­на Фео­до­ра (Федя) Бог­да­нов­на, умер­ла до 1562, дочь кня­зя Бог­да­на Ива­но­ви­ча Заслав­ско­го
ж: Галш­ка Глебович.На нашу дум­ку ў шлю­бе Андр­эя Сямё­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча і Гальш­кі Гля­бо­ві­чаў­ны
нарад­зіла­ся не больш за два дзя­ця­ці. На жаль мы не веда­ем дзяўчын­ка або хлоп­чык
нарад­зіў­ся ў гэтай сям’і акра­мя Андр­эя Андр­эяві­ча. Дзі­ця памер­ла да 1580 гГальш­ка Гля­бо­ві­чаў­на Андр­эе­вая Адзін­ц­э­ві­ча­вая, вае­вад­зян­ка вілен­ская,
ста­рас­ці­на аршан­ская, пас­ля смер­ці мужа двой­чы панаў­ля­ла шлю­бы. У дру­гі шлюб яна
пай­ш­ла за Міха­ла Вало­ві­ча, які на 1581 г. зай­маў паса­ду ста­ро­сты судо­ва­га Слонім­ска­га
паве­та. Дзе­цям, народ­жа­ным Гальш­кай Гля­бо­ві­чаў­най у шлю­бе з Міхай­лам Вало­ві­чам,
ста­рас­там слонім­скім, было нака­на­ва­на больш доў­гае жыц­цё, чым гэта было ў выпад­ку з
дзе­ць­мі Андр­эя Сямё­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча. У 1596 г. Яраш, стар­эй­шы сын Міха­ла і Гальш­кі
Вало­ві­чаў, зай­маў паса­ду піса­ра ВКЛ. У гэтым жа год­зе ён паз­ваў у суд сваіх малод­шых
бра­тоў, менавіта Саму­э­ла, які нарад­зіў­ся каля 1586 г., і Стані­сла­ва, яшчэ не дасяг­нуў­шых
“гадоў зуполь­ных”. Пісар ВКЛ абві­на­ва­ціў сваіх бра­тоў у тым, што яны пры­пі­саў­шы сабе
гады, квіта­валі маці, Гальш­ку Гля­бо­ві­чаў­ну Стані­сла­ва­вую Нар­бу­та­вую, ваявод­зі­ну
мсціслаўскую, у атры­ман­ні ад яе Мол­чад­зі і Сака­ло­ва, якія перай­шлі ў рас­па­ра­дж­энне
вавод­зі­ны мсціслаўс­кай ад іх баць­кі, ад Міха­ла Вало­ві­ча, ста­ро­сты судо­ва­га Слонім­ска­га паве­та [1, s. 285]. У гэтай сям’і нарад­зілі­ся і дзве дач­кі. Стар­эй­шая дач­ка Зафея пашлю­бі­ла
Андр­эя Заві­шу, ваяво­ду мен­ска­га, а ў кан­цы жыц­ця пад­скар­бія ВКЛ. Яшчэ адной дач­цэ,
менавіта Гальш­цы, у пер­шым шлю­бе Ада­ма­вай Стэфа­на­вай Рос­кай, пад­ка­мо­рыне
ашмян­скай, а пас­ля 1594 г. [19, № 2792, s.386]. Аляк­сандра­вай Галаўчын­с­кай, ста­рас­ціне
судо­вай лід­скай, маці запі­са­ла ў пасаг Рэпу­ха­ва, якое каля паўс­та­годдзя зна­ход­зіла­ся ў
вало­дан­ні Адзін­ц­э­ві­чаў. Зафея і Гальш­ка Вало­ві­чаў­ны памер­лі да 1620 г.
На нашу дум­ку, боль­шая част­ка спад­чы­ны па гарад­нічым мен­скім, а потым і
ста­рас­це аршан­скім Андр­эі Сямё­навічы Адзін­ц­э­вічы тра­пі­ла ў рукі дзя­цей Міха­ла
Вало­ві­ча, ста­рас­ты судо­ва­га Слонім­ска­га паве­та, народ­жа­ных у яго шлю­бе з Гальш­кай
Гля­бо­ві­чаў­най. 10 каст­рыч­ніка 1783 г. Міхал Вало­віч, ста­ро­ста нема­ноіц­кі, далёкі сва­як
ста­ро­сты судо­ва­га слонім­ска­га, атрым­лі­вае з архі­ваў Мет­ры­кі ВКЛ выпіс, які утрым­лі­ваў тэс­та­мент Андр­эя Андр­эеві­ча Адзін­ц­э­ві­ча, ста­рос­ці­ча аршан­ска­га [47, арк.244 адв.].
Пас­ля смер­ці Міха­ла Вало­ві­ча Ган­на Гля­бо­ві­чаў­на ў 1587 г. пашлю­бі­ла Стані­сла­ва Нар­бу­та, ста­ро­сту судо­ва­га Ашмян­ска­га паве­та [19, № 1988, s.297]. 21 сакавіка 1595 г.
Станіслаў Нар­бут атрым­лі­вае прызна­ч­энне на паса­ду ваяво­ды мсціслаўска­га, але зай­мае
яе толь­кі каля года і зыход­зі­ць з гэта­га све­ту ў наступ­ным 1596 г. Дар­эчы Станіслаў
Нар­бут, ваявод­зіч пад­ляш­скі, на 1581 г. яшчэ пад­ка­мо­ры слонім­скі, быў адным з
най­леп­шых сяброў ста­рас­ты судо­ва­га слонім­ска­га і Ган­ны Гля­бо­ві­чаў­ны. У траўні 1581 г.
ён засвед­чыў тэс­та­мент Андр­эя Андр­эеві­ча Адзін­ц­э­ві­ча, ста­рос­ці­ча судо­ва­га аршан­ска­га
[47, арк.244 адв.].
Пані Гальш­ка Гля­бо­ві­чаў­на, вае­вад­зян­ка вілен­ская, скла­ла тэс­та­мент у 1603 г. і
неў­за­ба­ве памер­ла [1, s.285].
[Васіль Варонін. Вучо­ба нем­цаў на Бела­русі ў 1-й пало­ве XVI ст.]

КНЯЖ­НА МАРИ­НА СЕМЁ­НОВ­НА ОДИН­ЦЕ­ВИЧ

Доч­кі ўзя­лі шлюб яшчэ у кан­цы 20-х гадоў XVI ст. Мары­на пашлю­бі­ла кара­леўска­га два­рані­на Ляво­на Бары­саві­ча
Абраз­цо­ва, пасын­ка само­га Васі­ля Тыш­кеві­ча, кара­леўска­га мар­шал­ка, ста­ро­сты судо­ва­га мен­ска­га і пін­ска­га. Лявон Абраз­цоў да 12 мая 1542 г. дасяг­нуў высо­ка­га сацы­яль­на­га ста­ту­са ў ВКЛ і зася­даў у гас­па­дар­скіх судах княст­ва [29, № 123, с.97].Марына Сямё­наў­на Адзін­ц­э­ві­чаў­на Льво­вая Абраз­цо­вая памер­ла каля 1547 г. Праз нека­то­ры час Лявон Абраз­цоў пашлю­біў Кацяры­ну Іва­наў­ну кня­зёў­ну Казе­чан­ку, якая паход­зі­ла з Валы­ні [1, s.181]. У снеж­ні 1551 г. Андр­эй Міхай­лавіч Сан­гуш­кавіч Кашыр­скі, ста­рас­та луц­кі, паз­ваў у гас­па­дар­скі суд Ляво­на Абраз­цо­ва, яго дру­гую жон­ку Кацяры­ну Казе­чан­ку і іх слу­гу Мар­ка Раго­зі­ча, абві­на­ва­ціў­шы іх “у мно­гіх кры­ў­дах і няс­луш­ным уступ­лен­ні ва ўла­данне яго маёнт­кам” [17, арк.120].Дзве дач­кі Ляво­на Абраз­цо­ва, най­больш вера­год­на народ­жа­ныя ў яго пер­шым шлю­бе, Але­на і Ган­на, у дру­гой пало­ве XVI ст. былі ў шлю­бе адпа­вед­на з Юры­ям Тыш­кеві­чам, гас­па­дар­скім мар­шал­кам [30, арк.274-275], і Юры­ям Быкоўскім [31, арк.252-253]. На нашу дум­ку ў Ляво­на Абраз­цо­ва і Мары­ны Адзін­ц­э­ві­чаў­ны нарад­зіла­ся тры дач­кі. Яшчэ адна дач­ка, імя якой не вядо­мае, усту­пі­ла ў шлюб з Фёда­рам Быкоўскім. Юры Васілевіч Тыш­кевіч, кара­леўскі мар­ша­лак, у адным са сваіх даку­мен­таў, склад­зе­ным каля
1570 г., назы­вае Іва­на Фёда­раві­ча Быкоўска­га, яшчэ пад­ста­ро­сту судо­ва­га грод­ска­га мен­ска­га, сваім сест­ран­цом. У кан­цы XVI і пачат­ку XVII ст. Іван Фёда­равіч Быкоўскі тры­маў урад вой­ска­га Мен­ска­га павета.м: Лев Бори­со­вич Образ­цов.
княж­на Анна Семё­нов­на Один­це­вич
Дру­гая дач­ка Сямё­на Баг­да­наві­ча Адзін­ц­э­ві­ча і Настасіі Сан­гуш­каў­ны, Ган­на, двой­чы панаў­ля­ла шлюб­ныя адно­сі­ны. Пер­шым яе мужам быў Юры Васі­лья­віч князь Сала­мя­р­эц­кі. Шлюб не быў шчаслі­вы. Няз­го­ды паміж мужам і жон­кай дасяг­нулі такой васт­ры­ні, што ў спра­ву выму­ша­на была ўмя­шац­ца маці, пані Сямё­на­вая Адзін­ц­э­ві­ча­вая Настас­ся Сан­гуш­каў­на. У 1555 г. князь Юры Сала­мя­р­эц­кі скард­зіц­ца ў гас­па­дар­скі суд на сваю цеш­чу [1, s.258]. Настасія Сан­гуш­каў­на, дача­каў­шы­ся пакуль князь Сала­мя­р­эц­кі па спра­вах выед­зе з маёнт­ка, сабра­ла вялікую гра­ма­ду люд­зей і вывез­ла з Плеш­чаніц сваю дач­ку, не забы­ў­шы­ся паклас­ці на вазы ўсё тую рухо­мас­ць, якую дач­ка атры­ма­ла ад баць­коў згод­на з шлюб­най дамо­вай. Юры Васі­лья­віч на 19 кра­савіка 1546 г. і 20 кра­савіка 1550 г. зай­маў паса­ду ашмян­ска­га судо­ва­га ста­ро­сты [19, № 1984, s.297]. Пас­ля 1555 г. ён састу­пае сваю паса­ду і памірае ў 1559 г. Да 1561 г. Ган­на Сямё­наў­на Адзін­ц­э­ві­чаў­на ўзя­ла дру­гі шлюб з кня­зем Фёда­рам Пятро­ві­чам Галаў­нёй Аст­ра­ж­эц­кім, які паход­зіў з Валы­ні [1, s.258].

м1: КНЯЗЬ СОЛО­МЕ­РЕЦ­КИЙ.

м2: КНЯЗЬ ФЁДОР ПЕТ­РО­ВИЧ ГОЛОВ­НЯ-ОСТРО­ЖЕЦ­КИЙ, родил­ся око­ло 1520, умер в 1569.

X генерація

СЕМЕН ИВА­НО­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКИЙ (1559)

в 1559 вотч. в Лит­ве 1С:Ив.Григ.

~ ж: Ека­те­ри­на

ДМИТ­РИЙ ИВА­НО­ВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКИЙ (1595)

в 1595 вотч. в Лит­ве 2С:Ив.Григ.

КНЯЖ­НА ТОМИ­ЛА ИВА­НОВ­НА ОДИН­ЦЕ­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКАЯ

КНЯЖ­НА БОГ­ДА­НА ИВА­НОВ­НА ОДИН­ЦЕ­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКАЯ

КНЯЗЬ АНДРЕЙ АНДРЕ­ЕВИЧ ОДИН­ЦЕ­ВИЧ

ста­рас­ці­чу аршан­скім, зышоў­шым з гэта­га све­ту ў 1581 г.Захавалася некаль­кі паве­дам­лен­няў пра стар­эй­ша­га сына кара­леўска­га мар­шал­ка.
Да пачат­ку верас­ня 1580 г. Андр­эй Андр­эевіч дасяг­нуў “гадоў зуполь­ных” і атры­маў ад апе­ку­ноў у сваё ўла­данне ўсе тыя зем­лі, рухо­мас­ць і гро­шы, якія пакі­нуў яму яго баць­ка. У квіта­цый­ным ліс­це, выда­ным ім апе­ку­нам з наго­ды атры­ман­ня баць­коўс­кай спад­чы­ны, ста­рос­ціч аршан­скі выказ­вае вялікіе жалье, што застаў­ся ў дзі­цячым узрос­це без моц­най баць­коўс­кай пад­т­рым­кі і шмат гадоў пра­жыў у сіроц­тве. У Дзяр­эчыне 3 верас­ня 1580 г. Андр­эй Андр­эевіч Адзін­ц­э­віч скла­дае прызнанне аб атры­ман­ні ім ад апе­ку­ноў баць­коўс­кай спад­чы­ны. Пры гэтым ён боль­шую част­ку сваіх добраў, якія зна­ход­зілі­ся ў Аршан­скім, Ковен­скім, Мен­скім, Полац­кім і Слонім­скім паве­тах ВКЛ, пера­дае ў дажы­вот­нае кары­станне маці, якая на гэты час ўжо была ў дру­гім шлю­бе за Міха­лам Вало­ві­чам. Віда­ць, што паміж сынам і маці, няг­лед­зячы на яе ўступ­ленне ў новы шлюб, заха­валі­ся вель­мі доб­рыя адно­сі­ны. Праў­да кары­стац­ца доў­га баць­коўскі­мі набыт­ка­міста­рос­ціч аршан­скі не змог. 20 кра­савіка наступ­на­га 1581 г. у Дзяр­эчыне Андр­эй Андр­эевіч Адзін­ц­э­віч скла­дае тэс­та­мент, у якім выказ­вае сваю апош­нюю волю, і просі­ць паха­ва­ць яго у той жа царкве, дзе паха­ва­ны яго баць­ка. Усю сваю маё­мас­ць ён пакі­дае маці [47, арк.244 адв.]. Не выклю­ча­на, што Андр­эй Адзін­ц­э­віч, пас­ля дасяг­нен­ня паў­на­лец­ця, пры­маў удзел у адной з ваен­ных экс­пе­ды­цый вой­скаў ВКЛ, які­мі так бага­та была гісто­рыя дру­гой пало­вы XVI ст., атры­маў цяж­кія пара­нен­ні, не сумяш­чаль­ныя з
жыц­цём і памёр.

XII генерація от Рюрика

КНЯЖ­НА АЛЕК­САНДРА СЕМЕ­НОВ­НА ОДИН­ЦЕ­ВИЧ БАГ­РИ­НОВ­СКАЯ (* око­ло 1600, умер­ла в 9 июля 1622)

29 чэрве­ня 1606 г. пай­ш­ла за Паў­ла Рыго­раві­ча Уні­хоўска­га і памер­ла 9 ліпе­ня 1622 г.

~ ПАВЕЛ УНИ­ХОВ­СКИЙ

Інші персони

Один­це­вич N Семе­нов­на (ур.Дашковна) кнг. (1500?) ~к.Богд.Фед. Один­це­вич, Д:: Сем. ДАШ­КО­ВИЧ.
Один­це­вич Ана­ста­сия Михай­лов­на (ур.кнж.Сангушко) кнг. (1511,—1559) ~к.Сем.Богд. Один­цев­на ,1Д:Мих.Алдр. :Анна. КОПАК.
Один­це­вич Андрей Семе­но­вич Один­це­вич Меш­ков­ский кн. (1541,—1566) ~Феодора.Богд. (~к.Сем.Ямант. Под­бе­рез­ский) 2Д:Богд.Ив. :Аграфена.Ив.ХОДКЕВИЧ, С:Сем.Богд.Фед-ча
Один­це­вич Анна (ур.Ясман) кнг. (1539) помещ. ~к.Григ.Ив. Бакри­нов­ский Один­це­вич, Д::.. ЯСМАН.
Один­це­вич Анна Дмит­ри­ев­на кнж. (1510) в 1510 кн.Гольцово(1510) ~Дм.Ив., Д:Дм.Фед.ГОЛЬЦОВСКИЙ
Один­це­вич Бог­дан Федо­ро­вич Один­це­вич кн. (1497,1528) посад.чел.?-Смоленск-у. ~N.Сем. Д:Сем.Григ. ДАШ­КО­ВИЧ ,1С:Фед.Анд. :Ксения.Анд. МЕЗЕЦ­КАЯ.
Один­це­вич Гри­го­рий Ива­но­вич Один­це­вич Баг­ри­нов­ский кн. (1507,—1559) ~Анна 1539 ур.Ясман ,2С:Ив.Фед. :.. ПЛЮС­КО­ВА.
Один­це­вич Дмит­рий Федо­ро­вич Один­це­вич Голь­цов­ский кн. (1497,—1500/08) ~Ульяна.Алдр. 1509 Голь­цов­ский Киев­ская Д:Алдр. КИЕВ­СКИЙ ,3С:Фед.Анд. :Ксения.Анд. МЕЗЕЦ­КАЯ.
Один­це­вич Ека­те­ри­на кнг. (1490?,1500?) вотч. в Лит­ве ~к.Сем.Ив. Один­це­вич, Д:Сем.Ив.
Один­це­вич Иван Гри­го­рье­вич Один­це­вич кн. (1520?) ~..Анд. Соко­лин­ская, С:Григ.Фед.Анд-ча
Один­це­вич Иван Дмит­ри­е­вич Один­це­вич Голь­цов­ский кн. (—1508+до?) ,2С:Дм.Фед. ГОЛЬ­ЦОВ­СКИЙ. :Ульяна.Алдр. КИЕВ­СКАЯ.
Один­це­вич Иван Федо­ро­вич Один­це­вич кн. (1486,1499) ~ Д:..ПЛЮСКОВ ,2С:Фед.Анд. :Ксения.Анд. МЕЗЕЦ­КАЯ.
Семен Ива­но­вич Один­це­вич кн. (1489) помещ. ~Ека­те­ри­на 1500? Д:Сем.Ив.
Один­це­вич Семен Ива­но­вич Один­це­вич кн. (1506,1520) помещ. ,1С:Ив.Фед. :.. ПЛЮС­КО­ВА.
Один­це­вич Улья­на Алек­сан­дров­на (ур.кнж.Киевская) кнг. (1508,—1509) вотч. в Лит­ве тяж­ба с<князями Озе­рец­ки­ми о име­ня мужа ее кото­рие они были под нею упро­си­ли> вдо­ва ~к.Дм.Фед. Один­це­вич Голь­цов­ский, Д:: Алдр. КИЕВ­СКИЙ.
Один­це­вич Фео­до­ра Бог­да­нов­на (ур.кнж.Жеславская) кнг. (1540?) ~к.Анд.Сем. Один­це­вич ~к.Сем.Ямант. Под­бе­рез­ский ,2Д:Богд.Ив. ЖЕСЛАВ­СКИЙ :Аграфена.Ив. ХОД­КЕ­ВИЧ.

IV. Скрипторій.

№ 1

Радас­лоўе кня­зёў Адзін­ц­э­ві­чаў [арк. 1-а]
Кня­зя Миха­и­ла чер­ни­гов­скии, его же заму­чил царь Батыи за вѣру хре­стьян­скую, и c ним заму­чил бояри­на его Хве­до­ра. A тот князь Миха­и­ло создал храм в Чер­ни­го­ве свя­то­го Спа­са, што и ныне­че сто­ит. A кня­зя Миха­и­лов сыно­вА, князь Юрьи, остал­ся и оста­вил отчи­ну свою пусто, и при­шол в Тарус, и в Тару­се гос­по­да­рыл и родил сынов пять: стар­ша­го зва­ли Оре­хва, a про­зви­ще ему было Все­во­лод, a дру­гии был сын Семен, a тре­тии Миха­и­ло, a чет­вер­тыи Иван, a пятыи Костян­тин. И роз­де­лил им после сво­е­го живо­та отчи­ну. Стар­шо­му, Все­во­ло­ду, Тару­су, Семе­ну Канинь, Миха­и­лу Мыша­гу, a Ива­ну Вол­ко­на, a Костян­ти­ну Обо­ле­не­скь. Все­во­ло­дов сын князь Андреи Шути­ха, a брат его был князь Дмит­реи. Кня­зя Ондре­евы дѣти, Шути­хи­ны: князь Олек­сан­дро, a дру­гии кня[зь]Б Иван слеп от поро­же­ня родил­ся, a тре­тии [князь]В [арк. 1-а адв.] Хве­дор, чет­вер­тыи князь Роман, пятыи князь Иван. A доч­ки были три: пер­вая Маря, дру­гая Окси­нья, a тре­тяя Овдо­тя. Была Коноп­ли­на баб­ка, кня­зя Хве­до­ро­ва мат­ка. A кня­зя Олек­сан­дров сынов князь Лев. A кня­зя Лво­ва сын князь Иван.
A кня­зя Хве­до­ро­вы дети Один­цо­вы да Окси­ни­ны: князь Дмит­реи, князь Иван, князь Бог­дан a князь Гри­го­реи. A кня­зя Бог­да­нов сын князь Семен, кня­зя Хве­до­ро­ва сына стар­ша­го. У кня­зя Ива­на, y его детеи было: князь Гри­го­реи a князь Васи­леи. У кня­зя Ива­но­ва бра­та, y кня­зя Дмит­рея сынов было чоты­ри a двѣ доч­ки: князь Васи­леи a князь Иван, князь Оре­хва a князь Андреи; a доч­ка была одна, княж­на Хвед[ка]…Г У кня­зя Гри­го­ря сын князь [И]ванД, и понял собе жону y кня­зя Андрея Соко­лен­ско­го… ичаЕ доч­ку. A князь Дмит­реи понял y кня­зя [арк. 2] Семе­на Воло­ди­мѣро­ви­ча сест­ру. A князь Бог­дан понял y пана Сен­ка Гри­го­ре­ви­ча доч­ку, a князь Иван понял ис Смо­лен­ска Плюс­ко­вых доч­ку. A y кня­зя Семе­на сын Андреи, a доч­ки две: одна Mapa, a дру­гаа Анна. A князь Семен
собе понял жону [у] кня­зя Миха­и­ла Сен­дюш­ко­ви­ча доч­ку Наста­сю.
Нача кня­жи­ти Русь
Князь Иван Оди­нец при­е­хал з Немец; пода­ва­ны ему име­ня у-во Друц­ку. Кня­зя Ива­нов сын князь Миха­и­ло. У кня­зя Миха­и­ла был сын князь Ондреи. У кня­зя Андрея был сын князь Федор a к[нязь]Ё Алек[сандр]Ж. A y кня­зя Олек­сандра был сын князь Гри­го­реи. Тот [князь]З [арк. 2 адв.] Олек­сан­дро и з сыном сво­им поехал до вели­ко­го кня­зя мос­ков­ско­го слу­жи­ти, a отчиз­ну свою Репу­хо­во и села иншии оста­вил у-во Друц­ку. Тепер отчиз­ну его дръ­жит пан Или­нич. Сест­ра их рожо­ная пошла за кня­зя вели­ко­го Жик­ги­мон­та. Князь вели­кыи при­об­рѣл c нею сына Миха­и­луш­ка. То ест род наш. A кня­зя вели­ко­го Жик­ги­мон­та заби­ли Чер­торыз­ские, так вели­ко­го кня­зя сын Миха­и­луш­ко втек до Моск­вы, и там окорм­лен и вмер.
Ніж­эй іншым почыр­кам і іншым атра­ман­там: Воло­ди­мер. Спа­си, гос­по­ди, люди своя и бла­го­сло­ви досто­я­нию тво­е­му. Побѣ­ды даруи гос­по­да­ру наше­му.

Парад­нілі­ся Адзін­ц­э­вічы і з прад­стаўні­ка­мі мно­гіх радоў, якія вялі сваё паход­жанне
ад Аль­гер­даві­чаў. Андр­эй Сан­гуш­ка Кашыр­скі, мар­ша­лак валын­скі, які памёр у 1534 г., дру­гі шлюб меў з Баг­да­най Адзін­ц­э­ві­чаў­най, крэў­най Баг­да­на Фёда­раві­ча Адзін­ц­э­ві­ча. На
Агра­фене-Баг­дане Міхай­лаўне Мсціслаўс­кай ажаніў­ся брат пані Настасіі Сан­гуш­каў­ны
Сямё­на­вай Адзін­ц­э­ві­ча­вай, Андр­эй Міхай­лавіч Сан­гуш­ка Кашыр­скі, ста­рас­та луц­кі [3,
л.81]. Іх стры­еч­ная сяст­ра, дач­ка Андр­эя Сан­гуш­каві­ча, мар­шал­ка валын­с­кай зям­лі, была
аддад­зе­на за Фёда­ра Іва­наві­ча, адна­го з трох бра­тоў Заслаўскіх.

На л. 173 име­ет­ся запись пере­пис­чи­ка тако­го содер­жа­ния: «Как зае­ць рад избе­гал тене­та, так же вся­ки мистр раду­ет­ся, свое дел­цо искон­чав. Испи­сан сии лето­пи­се­ць в лето 7028, луна 17 индик­та, 9 октяб­ря, на паметь свя­то­го апо­сто­ла Фомы замыш­ле­ни­емь бла­го­вер­но­го и хри­сто­лю­би­во­го кня­зя Сими­о­на Ива­но­ви­ча Один­це­ви­ча его мило­сти на здо­ро­ве и щастье и на жизнь веч­ную, на отпу­ще­ние грехов.Боже мило­сти­выи, их мило­сти дай его мило­сти кня­ги­ни Ека­те­рине, их мило­сти чадомь руко­де­лье. Мно­го­греш­но­го раба божи­его Гри­го­рия Ива­но­ви­ча богу в честь и во сла­ву во векы. Аминь».

У 1598 р. поба­жа­ла знай­ти віч­ний спо­чи­нок у Дер­мансь­ко­му (пра­во­слав­но­му) мона­сти­рі «при костях мат­ки моєє» Олек­сандра Одинцевичівна41з роду здріб­ні­лих князів Один­це­ви­чів Соко­ловсь­ких, що обер­та­ли­ся в колі Острозь­ких
від почат­ку XVI ст.42 (і, додам, дру­жи­на клієн­та Острозь­ких Оста­фія Єло-Малинсь­ко­го). У 1616 р. тут же „под­ле мат­ки моєє” запо­ві­дає похо­ва­ти себе Костян­тин Один­це­вич Соколовський43, одру­же­ний з Кате­ри­ною Лон­ць­кою з роди­ни дав­ніх слуг Кня­жо­го дому (Олек­сандра Один­це­ви­чів­на не була його матір’ю, тож згад­ка про гріб матері
засвід­чує, що в Дер­мані мали бути похо­вані й інші Один­це­ви­чі). Вре­шті, під 1651 р. ще один Один­це­вич Соко­ловсь­кий, Ян (уже като­лик), слу­жа­чи й надалі Острозь­ким, пра­гне бути похо­ва­ним у їхньо­му Межи­рі­ць­ко­му фран­цис­кансь­ко­му монастирі44.
41 Цит. за: Архів Українсь­кої Церк­ви, вип. 1: Доку­мен­ти до історії унії на Волині і Київ­щині кін­ця XVI –
пер­шої поло­ви­ни XVII ст., yпор. М. В. Дов­би­щен­ко, Київ 2001, c. 101.
42 Пор.: J. Wolff, Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku, Warszawa 1895, s. 282–283.
43 С. Горін, Запо­віти як дже­ре­ло дослід­жен­ня історії мона­сти­рів…, c. 20.
44 М. Дов­би­щен­ко, Волинсь­ка шлях­та…, c. 570.

Дер­мансь­кий мона­стир Пре­свя­тої Трой­ці. Князь Костян­тин Один­це­вич Соко­ловсь­кий у теста­мен­ті від 2 листо­па­да 1616 р. про­сив похо­ва­ти його “вед­ле мат­ки моєє” в Трої­ць­кій мона­стирсь­кій церкві, на охен­доз­ство якої від­пи­сав 50 золо­тих [ЦДІАК Украї­ни. – Ф. 25 (Луць­кий ґродсь­кий суд). – Оп. 1., спр. 105, арк. 623 зв.; ЦДІАК Украї­ни. – Ф. 26 (Луць­кий земсь­кий суд). – Оп. 1., спр.24, арк.884]. кн. Олек­сандра Один­це­ви­чів­на, дру­жи­на Оста­фія Єло­ви­ча Малинсь­ко­го (запо­віт від 9 листо­па­да 1598 р.) – поряд з її матір’ю [ЦДІАК Украї­ни. – Ф. 26 (Луць­кий земсь­кий суд). – Оп. 1., спр.13, арк. 124; 14, 101].

V. Чорновик

Фёдар Чар­няўскі
(Менск)
НАТАТ­КІ ДА ГЕНЕ­А­ЛО­ГІІ КНЯ­ЗЁЎ АДЗІН­Ц­Э­ВІ­ЧАЎ І ПАД­БЯР­ЭЗ­СКІХ
1. Wolff, J. Kniaziowie Litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. Warszawa, 1895.
2. Вольф, Ю. Князі на абша­рах Вяліка­га княст­ва Літоўска­га ад кан­ца XIV ст. // Спад­чы­на. 1992. №№
4-6; 1993 №№ 1-6.
3. Нар­бут, А.Н. Гене­а­ло­гия Бело­рус­сии. Выпуск 2 (XVI-XVIII вв.). М., 1994.
4. Kojałowicz, W. W. Herbarz rycerstwa W. X. Litewskiego tak zwany Compendium czyli o klejnotach albo
herbach których familie stanu rycerskiego w prowincyach Wielkiego Xięstwa Litewskiego zażywają.
Kraków, 1897.
5. Lietuvos Metrika. Kn. 3 (1440-1498): Užrašmu knyga 3. V., 1998.
6. Нацы­я­наль­ны гіста­рыч­ны архіў Бела­русі ў Мен­ску (далей – НГАБ). КМФ 18, воп. 1, спр. 4.
7. Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy. T. II. Województwo Trockie XIV-XVIII wiek / pod
red. Andrzeja Rachuby. Warszawa, 2009.
8. Варонін, В. Палітыч­ны лад Полац­ка­га ваявод­ства ў пер­шай пало­ве XVI ст. // Бела­рус­кі гіста­рыч­ны
агляд. Т.5. Сш.1 (8). 1998. С.27-64.
9. Акты, отно­ся­щи­е­ся к исто­рии Запад­ной Рос­сии, собран­ные и издан­ные Архео­гра­фи­че­ской
комис­си­ею. Т.1. 1340-1506. СПб., 1846.
10. Lietuvos Metrika. Kn. 12 (1522-1529): Užrašmu knyga 12. V., 2001.
11. ЭГБ. У 6 т. Т.1. Мн., 1993.
12. Lietuvos Metrika. Kn. 11 (1518-1523): Įrašų kn. 11. V., 1997.
13. Lietuvos Metrika. Kn. 9 (1511-1518): Užrašmu knyga 9. V., 2003.
14. Пера­піс вой­ска Вяліка­га княст­ва Літоўска­га 1528 года. Мет­ры­ка Вяліка­га княст­ва Літоўска­га. Кні­га
523. Кні­га пуб­ліч­ных спраў 1. Мн., 2003.
15. РИБ. Т.20. Мет­ри­ка Вели­ко­го кня­же­ства Литов­ско­го. СПб., 1903.
16. Lietuvos Metrika. Kniga 8 (1499-1514): Užrašmu knyga 8. V., 1995.
17. НГАБ. КМФ-18, воп. 1, спр. 239.
18. Там­са­ма, спр. 14.
19. Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku: spisy. T.1. Województwo wileńskie XIV.XVIII wiek. Warszawa, 2004.
20. НГАБ. КМФ-18, воп. 1, с.242.
21. Lietuvos Metrika. Kn. 224 (1522-1530). 4-oji Teismų bylų knyga. V., 1997.
22. Lietuvos Metrika. Kn. 15 (1528-1538): Užrašmu knyga 15. V., 2002.
23. Lietuvos Metrika. Kn. 225 (1528-1547). 6-oji Teismų bylų knyga. V., 1995.
24. ЭГБ. У 6 т. Т.4. Мн., 1997.
25. Акты, изда­ва­е­мые Вилен­скою комис­си­ею для раз­бо­ра древ­них актов. Т.6. Виль­но, 1872.
26. Lietuvos Metrika. Kn. 229 (1540-1541). 10-oji Teismų bylų knyga. V., 2003.
27. НГАБ. КМФ-18, воп. 1, спр. 237.
28. Там­са­ма, спр. 256.
29. Мет­ры­ка Вяліка­га княст­ва Літоўска­га. Кні­га № 28 (1522-1552). Кні­га запі­саў 28. Менск, 2000.
30. НГАБ. Ф. 1785, воп. 1, спр. 12.
31. Там­са­ма, спр. 9.
32. Там­са­ма. КМФ-18, воп. 1, спр. 41.
33. Там­са­ма, спр. 131.
34. Там­са­ма, спр. 40.
35. Там­са­ма, спр. 240.
36. Там­са­ма, спр. 37.
37. Там­са­ма, спр. 238.
38. ЭГБ. У 6 т. Т. 3. Мн., 1996.
39. Lietuvos Metrika. Kn. 25 (1387-1546). Užrašmu knyga 25. V., 1998.
40. Lietuvos Metrika. Kn. 230 (1542m.). 11-oji Teismų bylų knyga. V., 2001.
41. НГАБ у Мін­ску. КМФ 18, воп. 1, спр. 235.
42. Там­са­ма. КМФ-18, воп. 1, спр. 233.
43. Там­са­ма, спр. 266.
44. Lietuvos Metrika. Kn. 564 (1553-1567): Viešujų reikalų knyga 7. V., 1996.
45. НГАБ. КМФ-18, воп. 1, спр. 255.
46. РИБ. Т. 33. Мет­ри­ка Вели­ко­го кня­же­ства Литов­ско­го. Кн. пуб­лич­ных дел 1. СПб., 1915.
47. НГАБ. Ф. 1785, воп. 1, спр. 6.

Print Friendly, PDF & Email
  1. Кузь­мин, А. В. Опыт ком­мен­та­рия к актам Полоц­кой зем­ли вто­рой поло­ви­ны ХIII – нача­ла XV в. / А. В. Кузь­мин // Древ­няя Русь. Вопро­сы меди­е­ви­сти­ки. – 2007. – № 2 (28) (нача­ло). – С. 33–42; № 4 (30) (окон­ча­ние). – C. 50–68., 2007, № 4 (30), с. 65–66; Одно­ро­жен­ко, О. Русь­кі королівсь­кі, гос­по­дарсь­кі та князівсь­кі печат­ки ХІІІ–ХVI ст. / О. Одно­ро­жен­ко. – Хар­ків, 2009б., с. 74. []
  2. Niesiecki, 1738, т. II, s. 87 []
  3. Энцы­кла­пе­дыя Вялі­кае Княст­ва Літоўс­кае — Том 1, 2007 г. []
  4. Шалан­да, А. Невя­до­мыя гер­бы мен­скай шлях­ты ў ХVІ ст. / А. Шалан­да // Мінск і мін­чане : дзе­ся­ць ста­годдзяў гісто­рыі (да 940-годдзя гора­да) : мат­э­ры­я­лы Між­нар. навук.-практ. канф., Мінск, 7–9 верас. 2007 г. / рэд­кал.: А. Кава­ле­ня [і інш.]. – Мінск: Бела­рус­кая наву­ка, 2008. – С. 142–149 с. 146–147. []
  5. Цітоў, А. Пячат­кі ста­ра­жыт­най Бела­русі : Нары­сы сфра­гі­сты­кі / А. Цітоў. – Мінск :
    Полы­мя, 1993., с. 57, № 1; Одно­ро­жен­ко, 2009б, с. 74, 229, № 95. []
  6. Wolff, J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku / J. Wolff. – Warszawa, 1895., 1895, s. 286 []
  7. НИАБ в Грод­но, ф. 1160, оп. 1, д. 49, л. 1 (1527 г.), 13 (1532 г.). []
  8. НИАБ в Грод­но, ф. 1160, оп. 1, д. 49, л. 47–47 об. [] []
  9. НИАБ в Грод­но, ф. 1160, оп. 1, д. 49, л. 47. []
  10. Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego : spisy / red. A. Rachuby, oprac. H. Lulewicz, A. Rachuba, P. P. Romаniuk ; współpr. A. Haratym, A. Macuk, J. Aniszczankа. – Warszawa: Wyd. DiG, 2009. – T. ІІ : Województwo Trockie XIV–XVIII wiek. t. II, s. 252. []
  11. Одно­ро­жен­ко, О. Русь­кі королівсь­кі, гос­по­дарсь­кі та князівсь­кі печат­ки ХІІІ–ХVI ст. / О. Одно­ро­жен­ко. – Хар­ків, 2009б. с. 74, 230, № 96 []
  12. Górzyński, S. Herby szlachty polskiej / S. Górzyński, J. Kochanowski. – Warszawa, 1992., s. 163. []
  13. Semkowicz, W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 / W. Semkowicz // Lituano-Slavica Posnaniensia. – Poznań, 1989. – Studia Histori- Studia Histori-Studia Histori-ca. – T. III. – S. 7–139., т. III, s. 102. []
  14. Semkowicz, W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 / W. Semkowicz // Lituano-Slavica Posnaniensia. – Poznań, 1989. – Studia Histori- Studia Histori-Studia Historica. – T. III. – S. 7–139., т. III, s. 103–105; Mienicki, R. Stanisław Dowojno wojewoda Połocki / R. Mienicki // Ateneum Wileńslie. – 1937. – R. XII. – S. 404–481., r. XII, s. 409–410 []
  15. Mienicki, R. Stanisław Dowojno wojewoda Połocki / R. Mienicki // Ateneum Wileńslie. – 1937. – R. XII. – S. 404–481.XII, s. 410–411. []
  16. Wolff, J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku / J. Wolff. – Warszawa, 1895., s. 208; Mienicki, R. Stanisław Dowojno wojewoda Połocki / R. Mienicki // Ateneum Wileńslie. – 1937. – R. XII. – S. 404–481. r. XII, s. 420. []
  17. Mienicki, R. Stanisław Dowojno wojewoda Połocki / R. Mienicki // Ateneum Wileńslie. – 1937. – R. XII. – S. 404–481.r. XII, s. 410. []
  18. Friedberg, M. Klejnoty Długoszowe. Krytycznie opracował i na nowo wydał z 9 rycinami w tekscie / M. Friedberg // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. – Rok 1930. – Kraków, 1931. – T. X. s. 70. []
  19. ПСРЛ, 1980, т. 35, прил. III, с. 283. []
  20. ПСРЛ, т. XXXV, с. 283. []
  21. Boniecki A. Ор. сit., з. 215. []
  22. (НИАБ в Грод­но, ф. 1160, оп. 1, д. 49, л. 1 (1527 г.). []
  23. НИАБ в Грод­но, ф. 1160, оп. 1, д. 49, л. 47]. []