Сер­гей Без­но­сюк.
Кня­зья Толоч­ко (Буй­ниц­кие):
мате­ри­а­лы по гене­а­ло­гии и про­по­со­гра­фии.

I. Общие све­де­ния и про­ис­хож­де­ние рода.

БУЙ­НИЦ­КИЕ —от вла­де­ния Буй­ни­цы к югу от Моги­ле­ва. Родоначаль­ ник кня­зей Буйницких—князь Юрий Толоч­ко, упо­мя­нут в 1399 г., как кано­ник вилен­ский, в сум­нів­но­му при­вілею Віто­вта. Про кон­фіска­цію части­ни його май­на зга­дує Ягай­ло у при­вілеї віленсь­кій кате­дрі з 25.05.1391 р. Апра­ча Буй­ніч, ім жа нале­жалі маёнт­кі Высо­кае і Гату­шы­чы, у 1-й пало­ве 15 ст. пра­дад­зе­ныя Фёда­рам Талоч­каві­чам Яну Гаштаўту. Маг­чы­ма, Высо­кае адпа­вя­дае вёс­цы крыху на поўд­зень ад Шкло­ва, якая паз­ней ува­х­од­зі­ла ў склад Шклоўска­га маёнт­ка паноў Гаштаўтаў і іх пера­ем­нікаў. Непа­да­лё­ку ляжа­ла вёс­ка Бар­су­коўш­чы­на, на пачат­ку 16 ста­годдзя пада­ра­ва­ная Аляк­се­ем Льво­ві­чам Буй­ніц­кім Кіе­ва-Пяч­эрска­му мана­сты­ру [1]. Паз­ней у склад­зе маёнт­каў Кіеўс­кай мітра­поліі неад­на­ра­зо­ва пры­га­д­ва­юц­ца Пяч­эр­скі двор з паселіш­ча­мі Тара­саўш­чы­на, Цвір­ко­ва і Бар­сукі (нап­эў­на, раней­шая Бар­су­коўш­чы­на), змеш­ча­ныя паміж шклоўскі­мі і магілёўскі­мі зем­ля­мі [2]. Такім чынам, ула­дан­ні кня­зёў Талоч­каві­чаў ляжалі ўздоўж Дня­п­ра на поўд­зень і поўнач ад Магілё­ва і, маг­чы­ма, заха­ваі­ся з таго часу, калі Магілёўская волас­ць яшчэ не была вяліка­кня­жац­кай уласна­сцю. Я.Тенговський про­по­нує вва­жа­ти цьо­го кня­зя Юрієм Вой­да­то­ви­чем, вну­ком Кей­с­ту­та. Не выклю­ча­на, што гэты род быў яшчэ адным адгалі­на­ван­нем кня­зёў Друц­кіх аль­бо спад­чын­ні­кам част­кі іх ста­ра­жыт­ных ула­дан­няў.
[1]Описание доку­мен­тов архи­ва запад­но­рус­ских уни­ат­ских мит­ро­по­ли­тов. Т. 1. № 43, 173, 249, 353, 362.
[2] Аддзел рука­пі­саў Біб­ліят­экі АН Літ­вы. Рука­піс В2 – 1. Арк. 1.].

Лите­ра­ту­ра:
Носе­вич В.Л. Друц­кае княст­ва і князі Друц­кія (2000)//Друцк ста­ра­жыт­ны: Да 1000-годдзя ўзнік­нен­ня гора­да. – Мінск, 2000. С. 49 – 76

II. Поко­лен­ная рос­пись рода кня­зей Толоч­ко, Буй­ниц­ких.

I коле­но

ЮРИЙ ТОЛОЧ­КО

След яго існа­ван­ня мы зна­ход­зім у пры­вілеі вяліка­га кня­зя Вітаўта ад 1399 г. вілен­скім каноні­кам, у якім ён надае ім Бяр­эзін­скую зям­лю, адня­тую ад Рага­чо­ва, якую да гэта­га даў быў «кня­зю Юрыю Талоч­ку».

II коле­но

ФЕДОР ЮРЬЕ­ВИЧ,

Пере­дав вла­де­ние в сере­дине XV в. Гаштоль­дам, князь Фёдар Талач­кевіч пра­даў свой баць­коўскі маён­так Высо­кае (у сяр­эд­зіне XV ст.) пану Гаштоль­ду, баць­ку Мар­ці­на Гаштоль­да, ваяво­ды Троц­ка­га; маён­так жа пля­мен­ніка свай­го кня­зя Льва — Гату­шы­чы — не пра­да­ваў.

Без­дет­ный.

ИВАН ЮРЬЕ­ВИЧ

имя вто­ро­го сына Юрия Толоч­ко неиз­вест­но.

Жена: ….

III коле­но

ЛЕВ ИВА­НО­ВИЧ БУЙ­НИЦ­КИЙ

жена­тый и умер­ший до 1495 г. был вну­ком кня­зя Юрия Толоч­ка (Бонец­кий, Т. 2, стр. 236, Вольф, стр. 213).
князь Фёдар Талач­кевіч пра­даў свой баць­коўскі маён­так Высо­кае (у сяр­эд­зіне XV ст.) пану Гаштоль­ду, баць­ку Мар­ці­на Гаштоль­да, ваяво­ды Троц­ка­га; маён­так жа пля­мен­ніка свай­го кня­зя Льва — Гату­шы­чы — не пра­да­ваў; ўда­ва гэта­га апош­ня­га кня­гі­ня Льво­ва Буй­ніц­кая з сынам сваім Аляк­се­ем падае ў 1495 г. у суд на пані Мар­ці­на­вую Гаштоль­да­вую аб неза­кон­ным вало­дан­ні Гату­шы­ча­мі i атрым­лі­вае вырак, у якім неза­кон­на захопле­ныя зем­лі пры­суд­жа­юц­ца ёй. Род кня­ги­ни Фео­до­сии запі­сан ў сіно­ды­ку Пяч­эр­скай Лаў­ры ў Кіе­ве.

З іншых кры­ніц выні­кае, што яна была дач­кой кня­зя Фёда­ра Вара­тын­ска­га i Марыі Кары­бу­таў­ны, а сяст­рой Ган­ны, кня­гіні Лос­кай, i Еўда­кіі, жон­кі кня­зя Іва­на Яра­славі­ча. Спад­чы­ну яе бралі тры дач­кі, род­ныя сест­ры кня­зя Аляк­сея: Марыя, жон­ка Кандра­та Іваш­ко­ві­ча, NN, жон­ка Аляк­сандра Сал­та­но­ві­ча, i Ган­на, жон­ка кня­зя Іва­на Філі­паві­ча Кро­шын­ска­га.

Жена: ФЕО­ДО­СИЯ, дач­ка кня­зя Фёда­ра Вара­тын­ска­га i Марыі Кары­бу­таў­ны, а сяст­рой Ган­ны, кня­гіні Лос­кай, i Еўда­кіі, жон­кі кня­зя Іва­на Яра­славі­ча. Рід кня­гині Фео­до­сії Буй­ни­ць­кої (с. 10): «Кня­зя Кор­ни­лія, кня­зя Андрія, кня­зя Юрія, кня­ги­ню Мав­ру, кня­ги­ню Анну, кня­зя Сте­па­на, кня­зя Семе­на, кня­зя Іоана, кня­зя Олек­сандра, кня­зя Іоана, кня­зя Семе­на, кня­зя Дмит­ра, кня­зя Євста­фія, кня­зя Гри­горія, кня­зя Андрія, кня­зя Іоана,
кня­зя Хари­то­на, кня­зя Васи­ля, кня­зя Михай­ла, кня­зя Андрія, кня­зя Михай­ла, кня­зя Васи­ля, кня­зя Іоана, кня­ги­ню Анну, кня­ги­ню Тетя­ну, кня­ги­ню Ана­стасію, кня­ги­ню
Марію, кня­ги­ню Іри­ну, кня­ги­ню Агри­пи­ну, кня­ги­ню Улья­ну, кня­зя Іоана, кня­зя
Федо­ра, кня­зя Михай­ла, кня­зя Іоана, кня­зя Іоана, кня­ги­ню Тетя­ну, Авдо­тью,
кіне­ць».

IV коле­но

АЛЕК­СЕЙ ЛЬВО­ВИЧ БУЙ­НИЦ­КИЙ (+ 1506),

ўда­ва гэта­га апош­ня­га кня­гі­ня Льво­ва Буй­ніц­кая з сынам сваім Аляк­се­ем падае ў 1495 г. у суд на пані Мар­ці­на­вую Гаштоль­да­вую аб неза­кон­ным вало­дан­ні Гату­шы­ча­мі i атрым­лі­вае вырак, у якім неза­кон­на захопле­ныя зем­лі пры­суд­жа­юц­ца ёй. У 1505 г. князь Аляк­сей Льво­віч Талоч­каў унук, зыход­зячы з гэта­га све­ту, актам, аформ­ле­ным разам з маці сва­ёй, кня­гі­няй Тэа­до­сіяй Льво­вой, адпі­свае двор Бар­су­коўскі Пяч­эрска­му мана­сты­ру (у Кіе­ве) i царк­вам у Высо­кім i Буй­ні­чах. Князь Аляк­сей памёр неў­за­ба­ве па афарм­лен­ні гэта­га запі­су, пас­ля чаго кароль Аляк­сандр пера­даў яго люд­зей Яку­бу Іва­шан­цо­ві­чу, намес­ніку Мазырска­му, гэты пры­вілей Аляк­сандра на люд­зей у Бары­саўс­кай волас­ці, які­мі раней ула­да­рыў нябож­чык князь Аляк­сей Буй­ніц­кі, у 1507 г. пацверд­зіў кароль Жыгі­монт. Ен памёр нежа­на­тым; яго пера­жы­ла маці, кня­гі­ня Тэа­до­сія Буй­ніц­кая, род якой запі­са­ны ў сіно­ды­ку Пяч­эр­скай Лаў­ры ў Кіе­ве.

Холост.

МАРИЯ ЛЬВОВ­НА БУЙ­НИЦ­КАЯ

Спад­чы­ну яе бралі тры дач­кі, род­ныя сест­ры кня­зя Аляк­сея: Марыя, жон­ка Кандра­та Іваш­ко­ві­ча, NN, жон­ка Аляк­сандра Сал­та­но­ві­ча, i Ган­на, жон­ка кня­зя Іва­на Філі­паві­ча Кро­шын­ска­га, як гэта вядо­ма з наступ­ных даку­мен­таў. Спра­ва аб Буй­ні­чах, якую Ў 1520 г. вялі паміж сабой Кандрат Іваш­ко­віч, баярын пані Стані­сла­ва­вай Пятро­ві­ча (Кіш­чы­най), мар­шал­ка­вай зем­скай, пан Аляк­сандр Сал­та­но­віч, гас­па­дар­скі мар­ша­лак, i князь Іван Філі­павіч Кро­шын­скі, з якой выні­кае, што ўсе трое былі шва­гра­мі i мелі жонак — трох дачок кня­гіні Буй­ніц­кай, пас­ля смер­ці якой, а так­са­ма яе адзі­на­га сына кня­зя Аляк­сея Буй­ніц­ка­га, які памёр нежа­на­тым, узя­лі спад­чы­ну. У той час Кандрат Іваш­ко­віч абві­на­ва­ч­ваў дваіх сваіх шва­граў ва ўчы­не­ных яму кры­ў­дах, але Кро­шын­скі давод­зі­ць, што ён запла­ціў пазы­кі за Буй­нічы, чаго Кандрат Іваш­ко­віч не прызнае. Два гады паз­ней Кандрат Іваш­ко­віч, кара­леўскі зямянін, адмо­віў­ся ад сваіх пра­воў на част­ку маё­мас­ці ў Гатуш­чы­цах, якія ён узяў пры гіад­зе­ле са сва­я­ка­мі (мужа­мі жон­чы­ных сяс­цёр): мар­шал­кам панам Аляк­сандрам Сал­та­но­ві­чам i кня­зем Іва­нам Філі­паві­чам Кро­шын­скім на кары­с­ць Аль­брах­та Гаштоль­да — вілен­ска­га ваяво­ды i канц­ле­ра, які прэт­эн­да­ваў на гэтую маё­мас­ць. Гэтак­са­ма пера­да­ю­ць свае пра­вы на част­ку Гатуш­чы­цаў Гаштоль­ду ў тым самым год­зе князь Іван Філі­павіч Кро­шын­скі i яго жон­ка Ган­на, пры­чым узга­д­ва­ец­ца, што гэтая част­ка даста­ла­ся Ганне пры пад­зе­ле ca сва­я­ка­мі Аляк­сандрам Сал­та­но­ві­чам i Кандра­там Іваш­ко­ві­чам. У 1523 г. Кандрат Іваш­ко­віч, кара­леўскі баярын, запі­свае на Пят­ра Стані­сла­ваві­ча Кіш­ку, полац­ка­га ваяво­ду, Зян­цоўскі палац каля Лос­ка ў Рус­не­ве, які яго­най жон­цы Марыі запі­са­ла яе цёт­ка кня­гі­ня Лос­кая.

Муж: КОН­ДРАТ ИВАШ­КО­ВИЧ.

ГАН­НА ЛЬВОВ­НА БУЙ­НИЦ­КАЯ

Муж: кн. ИВАН ФИЛИП­ПО­ВИЧ КРО­ШИН­СКИЙ.

[….] ЛЬВОВ­НА

Муж: АЛЕК­САНДР СОЛ­ТА­НО­ВИЧ.

III. Доку­мен­ты

[q]Мы Вели­кий. Князь Вито­вт. даем веда­нье всем кто на сей лист узо­зрит. или слы­шит. дали есмо зем­лю. канов­ни­ком вилен­ским. на имя Бере­зын­ская. к Стре­ши­ну. тто были есмо. дано кня­зю Юрью Толоч­ку от Рога­че­ва от тоима а в ту зем­лю пер­во­пи­са­ную неусту­па­ти­ся нико­му, а ни Рога­чов­цем а ни ино­му. кому, но ж дер­жать канов­ни­ком вилен­ским к Стре­шин веч­но непо­рюш­но. ни ким­же а на то. на все дали есмо. на кре­пость сей лист и печать свою веле­ли при­ве­сти, а псан оу Тро­цех оу чет­верг по вели­це дни под леты по рожтве Гос­под­ни ‡а, и г ста и девять десять девять.

Print Friendly, PDF & Email