ГЕД­РОЙ­ЦЫ — литов­ский кня­же­ский род, ведут своё про­ис­хож­де­ние от леген­дар­но­го кня­зя Гедру­са (Гед­рой­ца). В XIV — XVI веках пред­ста­ви­те­ли неко­то­рых вет­вей это­го рода пере­се­ли­лись на тер­ри­то­рию совре­мен­ных Бело­рус­сии, Рос­сии и Укра­и­ны. В XVI веке выде­ли­лась немец­кая ветвь рода, пере­се­лив­ша­я­ся в Сак­со­нию.

Соглас­но леген­дар­ной части вто­рой и тре­тьей редак­ций бело­рус­ско-литов­ских лето­пи­сей, Гедрус – чет­вёр­тый сын вели­ко­го кня­зя литов­ско­го Рома­на (Вида) Гили­ги­но­ви­ча, род­ной брат Трой­де­на, послед­не­го из дина­стии Дор­спрун­гов. После отца полу­чил в удел Гед­ройц­ское кня­же­ство, рас­про­стра­няв­ше­е­ся от реки Вилии до Запад-
ной Дви­ны и до гра­ни­цы Латыш­ской зем­ли. Вла­де­ние это с XIII до нача­ла XV века
состав­ля­ло отдель­ную область кня­зей Гед-
ройц­ских. В 40 вер­стах от горо­да Виль­ны
Гедрус выстро­ил над озе­ром Кемонт замок
Гед­ро­ты, раз­ва­ли­ны кото­ро­го были ещё вид­ны в кон­це XVII века. По леген­де, умер в
1282 году, оста­вив мало­лет­не­го сына Гин-
вила. В насто­я­щее вре­мя све­де­ния бело­рус-
ско-литов­ских лето­пи­сей по это­му пери­о­ду
счи­та­ют­ся крайне недо­сто­вер­ны­ми1.

Роман (Ромунт) был сыном Гили­ги­на
– вто­ро­го сына Гер­мун­да, вели­ко­го кня­зя
литов­ско­го (1275 — 78). Стар­ший сын Гер-
мун­да, Дов­монт, был кня­зем псков­ским,
млад­ший, Тра­бус – кня­зем само­гит­ским.
Гили­гин пере­нес рези­ден­цию из Кер­но­ва в
Ново­гру­док; при нем язы­че­ство вытес­ни­ло
окон­ча­тель­но из Лит­вы хри­сти­ан­ских мис-
сио­не­ров. Гили­гин умер в 1278 г. Тело его
было сожже­но и похо­ро­не­но в долине
«Свин­то­ро­га»2.

Род кня­зей Гед­ройц в кон­це 19- нач. 20 вв., соглас­но Брок­гау­зу и Ефро­ну (9), состо­ял из семи вет­вей, четы­ре из кото­рых были при­зна­ны в кня­же­ском Рос­сий­ской импе­рии досто­ин­стве. При­чи­ны отка­за дру­гим семьям рода в сопри­чис­ле­нии к родо­во­му кня­же­ско­му дре­ву кры­лись, по всей види­мо­сти, в их актив­ном уча­стии в осво­бо­ди­тель­ном дви­же­нии наро­дов цар­ства Поль­ско­го про­тив Рос­сий­ско­го само­дер­жа­вия в пери­од вос­ста­ний 1792-94 гг., 1830-31 гг., 1863-64 гг. Будучи жесто­ко нака­зан­ны­ми лише­ни­ем всех прав, состо­я­ния и кня­же­ско­го титу­ла, чле­ны этих семей пра­вив­ши­ми тогда монар­ха­ми Ека­те­ри­ной ІІ, Пав­лом І, Алек­сан­дром ІІ были высла­ны в Сибирь, на Урал, Сло­бод­скую Укра­и­ну.

Гед­ройц (Гед­ройт, Гед­ройц­кі)
ад мяс­цо­вась­ці Гед­рой­цы, што зна­ход­зіц­ца ў 6 мілях ад Віль­ні ды ад некаль­кіх іншых мяс­цо­вась­цяў з падоб­най назвай у той самай акру­зе. Павод­ле леген­ды, падад­зе­най у Літоўс­кай хроні­цы з дадат­кам Стрый­коўска­га i Кая­ло­ві­ча, Гед­рой­цы паход­зя­ць ад мітыч­на­га Даў­ш­прун­га, які з Паля­мо­нам пры­быў у X ста­год­зьд­зі на Літву i стаў пачы­наль­ні­кам паноў­най дына­стыі. Яго­ны нашча­дак, вялікі Літоўскі князь Рамонт (Рамунд, Раў­мунд) жыў у XIII ст. i меў пяць сыноў: 1) Нары­мон­та — літоўска­га кня­зя, які праз сына Лізьд­зей­ку стаў пачы­наль­ні­кам мно­ства літоўскіх дамоў, якія маю­ць герб Тру­бу, такіх як Рад­зівілаў, Осты­каў, Нар­бу­таў, Дзе­вал­тоўскіх, Кама­еўскіх i г. д.; 2) Даў­мон­та і Ўцян­ска­га кня­зя — пачы­наль­ніка роду Сясіц­кіх, кня­зёў Сьвір­скіх i г. д.; 3) Галь­ша­на — пачы­наль­ніка кня­зёў Галь­шан­скіх i Дуб­ро­віц­кіх; 4) Гедру­са i 5) Трой­дэна, апош­ня­га літоўска­га кня­зя з гэтае дына­стыі, які ня меў нашчад­каў роду. Гедрус, пэў­на, заклаў Гед­рой­цы i быў празва­ны кня­зем Гед­ройц­кім. Яго­ны сын Гiн­вiл быў баць­кам Гур­ды, Біной­ны i Буб­эты. Гур­да меў сына Даў­мон­та, а той — Войт­ка­саі Пятра­са, пер­шы з якіх нібы­та быў баць­кам Б а р т ал а м е я i дзе­дам кня­зя Мац­ю­ша Бар­та­ла­ме­еві­ча Гед­рой­ца, (мар­шал­ка, які памёр у 1563 г.). Ад Гедру­са паход­зя­ць яшчэ Гін­ві­лы, князі Яман­тавічы i Юра­гі, а так­са­ма шмат іншых родаў.

Выс­но­ва, што Гед­рой­цы з дру­гой пало­вы XVI ст. ужы­валі пры­до­мак «Даў­монт», нібы­та ў памя­ць аб сваім прод­ку, пада­ец­ца мала­ве­ра­год­най. Затое больш падоб­на на праў­ду тое, што князі Гед­рой­цы паход­зя­ць ад удзель­ных літоўскіх кня­зёў, а менавіта ад дына­сты­яў, якія папяр­эд­ні­чалі дына­стыі Геды­мі­на. Іхнае ста­но­віш­ча адрозь­ні­ва­ла­ся ад ста­но­віш­ча іншых кня­зёў. Яны разам ca Сьвір­скі­мі ўтва­ралі нібы­та асоб­ную катэ­го­рыю кня­зёў. Пер­ша­па­чат­на іхны назоў быў «Гед­ройт», ад яго ўтва­ры­ў­ся пры­мет­нік «Гед­ройц­кі». Але з часам ён спрось­ціў­ся да Гед­рой­ца. Пер­шая дакум­эн­таль­ная ўзгад­ка аб ix дату­ец­ца 1399 г., у якім вялікі князь Вітаўт суд­зіў спра­ву «кня­зёў Гед­ройц­кіх» зь Вілен­скім біску­пам. У пер­шай пало­ве XV ст. жылі Вой­на, Гогуль i Ягай­ла Гед­рой­цы. Под­піс Ягай­лы Гед­рой­ца­ві­ча стаі­ць паміж под­пі­сам саноўнікаў на акце вяліка­га кня­зя Шві­дры­гай­лы ў 1431 г. Трак­тат аб саю­зе Шві­дры­гай­лы з орд­энам кры­жа­коў (ад 15 траў­ня 1432 г.), пась­ля кня­зёў i саноўнікаў, але перад бая­ра­мі пад­пі­салі «Вой­нус Гед­ройц­кі, Аляк­сандр Сьвір­скі». На трак­та­це вяліка­га кня­зя Жыгі­мон­та з кара­лём (ад 20 студ­зе­ня 1433 г.) пась­ля кня­зёў, паміж саноўні­ка­мі пас­тавілі свае под­пі­сы «Вой­на, Гогул i Ягай­ла Гед­рой­цы»… i на падоб­ным трак­та­це ад 27 люта­га 1434 г. — Ягай­ла Гед­ройц­кі… На іншым дакум­эн­це XV ст. пад­пі­саў­ся «князь Раман Гед­ройц». У 1495 г. прыдвор­ны Ян Гед­ройц быў прызна­ча­ны пас­лом вяліка­га кня­зя Аляк­сандра да вяліка­га кня­зя Мас­коўска­га.

У попі­се літоўс­кай шлях­ты за 1528 г. Гед­рой­цы i Сьвір­скія ня зьмеш­ча­ныя разам зь іншы­мі кня­зя­мі, а запі­са­ныя асоб­на: «Рэестр харуж­ства Крэус­ка­га i Сьвір­ска­га» i «Рэестр кня­зёў i бая­рау Гед­ройц­кіх», у які было запі­са­на 85 асо­баў, i яны былі павін­ны выстаў­ля­ць на зем­скую служ­бу 234 коні. У гэтым сьпі­се пералі­ча­ны толь­кі імё­ны, i немаг­чы­ма адрозь­ні­ць кня­зёў ад бая­раў. Але зь іншых тага­час­ных дакум­эн­таў вядо­ма, што з гэтых 85 асо­баў боль­шась­ць фігу­ру­ю­ць потым з княс­кім тыту­лам. Наа­гул, род Гед­рой­цаў не заў­сё­ды ўжы­ваў княс­кі тытул, з гэтым так­са­ма зьвя­за­на цяж­кась­ць пры адрозь­нень­кі «кня­зёў ад бая­раў Гед­ройц­кіх».

У Літоўс­кай мэт­ры­цы за 1522 — 1566 гг. аб кня­зёх Гед­ройц­кіх маец­ца мно­ства дакум­эн­таў, якія сьвед­ча­ць, зь нека­то­ры­мі вынят­ка­мі, аб неза­мож­на­сь­ці роду. Гэта, у асноў­ным, спра­вы аб некаль­кіх вало­ках зям­лі, запі­сы некаль­кіх дзя­сят­каў коп гро­шай. Гэты род ужо ў XVI ст. настоль­кі памно­жы­ў­ся, што рас­паў­ся на мно­ства дроб­ных галі­наў. Нека­то­рыя зь ix з часам зьбяд­нелі да ста­ну про­стых зямя­наў, згубілі памя­ць аб сваім паход­жа­нь­ні i рода­вой назве, а за імі зама­ца­валі­ся патроні­мы: Барт­ко­вічы, Мас­ко­вічы, Міц­кевічы, Зда­но­вічы, Паш­ко­вічы i г. д. з родаў, якія паход­зілі ад Гед­рой­цаў, княс­кі тытул, апроч саміх Гед­рой­цаў, заха­валі толь­кі князі з пры­дом­кам «Юра­га». З кня­зёў i бая­раў Гед­ройц­кіх, што былі ўзга­да­ны ў сьпі­се 1528 г., як выні­кае зь іншых дакум­эн­таў, кня­зя­мі былі:

Юшка, меў сыноў: Бар­та­ша, Лаўры­на, Стані­сла­ва i Юрыя, што жылі ў 1528 г. Князь Лау­рын Юшкавіч Гед­ройц­кі, хару­жы, у 1524 г. атрым­лі­вае пры­вілей на апе­ку над дзе­ць­мі свай­го шва­г­ра кня­зя Бар­та­ла­мея Гед­ройц­ка­га. Запі­саў­шы разам з бра­та­мі, кня­зя­мі Гед­ройц­кі­мі, з корч­мы на Гед­ройц­кі кась­цёл, меў у 1528 г. спра­ву аб гэтым з пля­ба­нам.

Мін­гай­ла, меў сына Стані­сла­ва Мін­гай­лаві­ча, які жыў у 1528 г. Яго­ны сын Ян Стані­сла­вавіч Мінк­гай­ла Гед­ройц у 1562 г. пра­дае ней­кую зям­лю за 13 коп гас­па­дарска­му мар­шал­ку, кня­зю Маню­шу Бар­та­ла­ме­еві­чу Гед­рой­цу.

Аўгусь­цін меў сыноў Богу­ша i Стані­сла­ва, што так­са­ма жылі ў 1528 г. Князь Богуш Аўгусь­ці­навіч Гед­ройц­кі адпі­свае ў 1558 г. сва­ёй дач­цэ Альж­бе­це i яе мужу Стані­сла­ву Стані­сла­ваві­чу Едцы трэц­юю част­ку Гед­ройц­ка­га маёнт­ку.

Шарай­ко­вічы, разам узга­да­ны ў 1528 г. Князь Юры Шарай­ко­віч i Станіслаў Амбра­ж­э­віч Гед­ройц­кія ў 1550 г. былі абскар­джа­ны кня­гі­няй Альж­бе­тай Кір­ко­раў­най Гед­ройц­кай i яе бра­там Маце­ем Барт­ко­ві­чам за наезд на Гед­ройц­кі маён­так.

Стань­ко (Станіслаў) жыў у дру­гой пало­ве XV ст., меў сыноў: Мацея, Міко­лу i Абра­ма Стань­ко­ві­чаў, якія жылі ў 1528 г. Сын апош­ня­га князь Якуб Абра­мавіч Гед­ройц­кі пра­дае ў 1529 г. част­ку маё­мась­ці ў Ліпіш­ках i Бяр­доў­цы, якую атры­маў у спад­чы­ну ад маці. Міко­ла Стані­сла­вавіч меў шась­цёх сыноў i дзь­вюх дачок. 1) Князь Ян Міка­ла­евіч, 2) Князь Хэрубін Міка­ла­евіч. 3) і 4)Князі Пят­ро i Кас­пар Міка­ла­евічы Гед­рой­цы ў 1562 г мелі судо­вую спра­ву аб пазы­ках трэця­га забі­та­га бра­та Стані­сла­ва. Князь Кас­пар Міка­ла­евіч Гед­ройц у 1563 г. адпі­свае сва­ёй жон­цы Мар­це, дач­цэ Паў­ла Нару­ш­э­ві­ча, трэц­юю част­ку сваіх маёнт­каў на веч­нае кары­ста­ньне i дзь­ве трэці ў суме 500 коп гро­шай. Князь Пят­ро Міка­ла­евіч Гед­ройц, жана­ты з Ружай Янаў­най Валад­ко­ві­чаў­най, меў у 1551 г. судо­вую спра­ву з Янам Янаві­чам Валад­ко­ві­чам аб вало­да­нь­ні маёнт­кам Віды. У кра­савіку 1564 г. князь Пят­ро Міка­ла­евіч Гед­ройц, Вілен­скі войт, піша тэс­там­энт, у якім узга­д­вае сваю жон­ку Ружу Янаў­ну Валад­ко­ві­чаў­ну, якой адпі­свае 100 коп, i сяст­ру Соф’ю.

5. Станіслаў Міка­ла­евіч Гед­ройц у 1546 г. набыў у Яна Міка­ла­еві­ча Міц­ко­ві­ча Шука Тулі. Гэты самы князь Станіслаў Гед­ройц, жана­ты з дач­кой пані Ган­ны Міка­ла­е­вай Сала­гу­бо­ві­ча, у 1550 г. суд­зіў­ся з цеш­чай за двор у Мусь­ні­ках, які ўзяў у пасаг. Быў забіты каля 1560 г. Яго­ная уда­ва Ган­на Міка­ла­еў­на Сала­гу­баў­на фігу­руе ў дакум­эн­тах 1561 i 1562 гг.

6. Князь Андр­эй Міка­ла­евіч Гед­ройц узга­д­ва­ец­ца ў 1546, 1551, 1552 гг. як пра­ку­ра­тар у роз­ных спра­вах. У 1559 г. князь Андр­эй Міка­ла­евіч Гед­ройц разам са сва­ёй жон­кай Даро­тай Міка­ла­еў­най Гле­баві­чаў­най фігу­руе ў дакум­эн­тах аб маёнт­ках Гле­баві­чаў.

Паш­ко, жыў у дру­гой пало­ве XV ст., меў сыноў: Стані­сла­ва, Міць­ка i Яна Паш­ко­ві­чаў, якія жылі ў 1528 г.

1. Станіслаў Паш­ко­віч меў сыноў: кня­зя Бар­та­ла­мея Стані­сла­ваві­ча Гед­рой­ца, які фігу­руе ў дроб­ных спра­вах у 1550-1554 гг., i кня­зя Рыго­ра Стані­сла­ваві­ча Гед­рой­ца, што ў 1554 г. падае ў суд на зем­леўла­даль­ніка Юрыя Абра­мо­ві­ча, які параніў яго­на­га бра­та кня­зя Бар­та­ла­мея Стані­сла­ваві­ча Гед­рой­ца. Сынам гэта­га апош­ня­га мог быць князь Вой­цех Рыго­равіч Гед­ройц. Ен у 1551 г. меў судо­вую спра­ву аб адабра­нь­ні стат­ку, за сьвед­ку браў свай­го бра­та кня­зя Яна Рафа­ло­ві­ча Гед­ройц­ка­га.

2. Ян Паш­ко­віч з жон­кай Ган­най Гала­тын­с­кай нарад­зілі сыноў Кац­пра i Стані­сла­ва. Два­ране гас­па­дар­СКІЯ князі Кац­пэр i Станіслаў Гед­рой­цы мелі ў 1549-1551 гг. судо­выя спра­вы з кня­зем Дзі­мітрам Сан­гуш­ко­ві­чам аб мат­чы­ных маёнт­ках Гала­тын, Кра­со­ва i Мыстын. Князь Кац­пэр Янавіч Гед­ройц разам з жон­кай Альж­бе­гай Янаў­най фігу­руе ў дакум­эн­тах у 1549-1550 г. Гэты самы Кац­пэр Янавіч Паш­ко­віч Гед­ройц у 1553 г. адпі­свае сва­ёй жон­цы Альж­бе­це Янаўне Авіль­скі двор у паса­га­вай суме 50 коп гро­шай.

3. Міць­ка Паш­ко­віч меў сыноў: Яна, Міка­лая, Влік­са i Баль­та­за­ра Міц­ко­ві­чаў, якія разам з баць­кам узга­д­ва­юц­ца ў попі­се 1528 г.

Рафал жыў у дру­гой пало­ве XV ст., быў баць­кам Мац­ка, які жыў у 1528 г. Мац­ка меў сыноў: Мар­ці­на, Яна, Амброзія, Борт­ка, Юрыя. Пэт­ка i Лаўры­на Мац­кеві­чаў (Мап­ко­ві­чаў), узга­да­ных у тым жа попі­се.

1. Амброзі Мац­ко­віч князь Гед­ройц­кі (ужо ўда­вец), ня маю­чы наме­ру яшчэ раз шлю­ба­вац­ца, адпі­саў у 1546 г. трэа­юю част­ку сва­ёй маё­мась­ці свай­му бра­ту кня­зю Яну Мац­ко­ві­чу. Ен аддаліў­ся ад свай­го дру­го­га бра­та i сяст­ры у 1516 г. Праз гэта Ў 1552 г., ужо пась­ля яго­най, сьмер­ці, узь­нік­ла спра­ва паміж кня­зем Янам Мац­ко­ві­чам Гед­ройц­кім i яго­ны­мі пля­мень­ні­ка­мі кня­зя­мі Міха­лам i Паў­лам Мар­ці­наві­ча­мі Гед­ройц­кі­мі. Але потым князь Амброзі пабраў­ся шлю­бам з Соф’яй Ста­сёў­най, якая ў 1550-1553 гг. суд­зід­ца з кня­зем Маце­ем Барт­ко­ві­чах Гед­рой­цам. Сынам Амброзія быў князь Станіслаў Амбро­зевіч Гед­ройц­кі. на яко­га ў 1550 г. падалі скар­гу за наезд.

2. Барт­ко меў сына, які пісаў­ся Барт­ко­ві­чам; князь Мацей Барт­ко­віч Гед­ройц­кі разам ca сва­ёй еяст­рой Альж­бе­тай, кня­гі­няй Кір­ко­ра­вай Гед­ройц­кай, пада­ю­ць скар­гу на кня­зёў Юрыя Шарай­ко­ві­ча i Ста­ни­сла­ва Амбро­зеві­ча Гед­ройц­кіх за наезд на гед­ройц­кі маён­так. А ў 1550-1553 гг. князь Мацей суд­зіц­ца з кня­гі­няй Соф’яй Ста­сё­вай, уда­вой кня­зя Амброзія Мац­ко­ві­ча Гед­ройц­ка­га.

Іншы Рафал, меў сыноў Яна i Мар­ці­на Рафа­лаві­чаў. Князь Ян Рафа­лавіч Гед­ройц­кі ў 1551 г. быў сьвед­кам у спра­ве свай­го бра­та кня­зя Вой­це­ха Рыго­раві­ча Гед­рой­ца. Мар­цін меў некаль­кі сыноў. Князь­Па­вел Мар­ці­навіч Рафа­лавіч Гед­ройцк i з жон­кай Лукр­э­цы­яй i дзе­ць­мі пра­дае ў 1563 г. дзь­ве пуст­кі. Князь Юры Мар­ці­навіч Гед­ройц i яго­ны брат Клім­ка, выклі­ка­ны ў 1565 г. у суд за забой­ства слу­ж­эб­ніка кня­зя Юрыя Масаль­ска­га. Гэты ці іншы князь Юры Мар­ці­навіч Гед­ройц фігу­руе ў дакум­эн­тах 1591 г. Кры­штаф Мар­ці­навіч Гед­ройц запі­свае ў 1560 г. на жон­ку Ган­ну Юр’еўну двор Наліш­кі ў 200 коп.

Пукель меў сыноў Міко­лу i Рыго­ра Пуке­леві­чаў. У 1552 г. князь Рыгор Пуке­левіч Гед­ройц­кі i яго­ная нявест­ка (жон­ка бра­та) Ядзь­ві­га Міка­ла­еў­на вый­гралі судо­вую спра­ву аб забой­стве бра­та Рыго­ра i мужа Ядзь­ві­гі кня­зя Міко­лы Пуке­леві­ча Гед­ройц­ка­га сынам Тро­кель­ска­га пля­ба­на.

Ждан, меў сыноў Рыго­ра i Яку­ба

Жда­но­ві­чаў. Князь Рыгор Жда­но в i ч Гед­ройц разам з бра­там Яку­бам меў у 1552 г. судо­вую спра­ву аб конях. Той самы Рыгор Жда­но­віч Гед­ройц быў Вілен­скім пад­суд­кам у 1580-1591 гг. Князь Якуб Жда­но­віч Гед­ройц фігу­руе ў спра­вах 1562 — 1564 гг.

Козел, меў сыноў Баль­та­за­ра i Стані­сла­ва Каз­ло­ві­чаў. Сыны кня­зя Баль­та­за­ра Каз­ло­ві­ча князі Міко­ла i Баль­та­зар пра­далі перад 1562 г. маён­так Анто­на­шы Пят­ру Паўлаві­чу Сал­коўс­ка­му і яго­най жон­цы Даро­це Яку­баўне кня­зёўне Гед­ройц­кай. Станіслаў Баль­та­за­равіч князь Гед­ройц у 1604 г. ажаніў­ся з Бар­ба­рай Шчэс­наў­най Пад­ліп­скай, уда­вой кня­зя Міко­лы Юра­ці­ча кня­зя Гед­ройц­ка­га. Станіслаў Каз­ло­віч у 1548 г. пабраў­ся шлю­бам з Альж­бе­тай, дач­кою кня­зя Юрыя Мац­ко­ві­ча. Князь Ян Стані­сла­вавіч Каз­ло­віч Гед­ройц ажаніў­ся ў 1562 г. з дач­кой Пят­ра Міка­ла­еві­ча Гед­рой­ца-Юлья­на i адпі­саў ёй 140 коп на маёнт­ку Латвіш­кі.

Да Гед­ройц­кіх кня­зёў нале­жа­ць яшчэ: князі Аляк­сандр i Бар­та­ла­мей Гед­рой­цы, якія жылі ў XV ст., але не былі ўзга­да­ныя ў попі­се 1528 г. Яны былі твор­ца­мі дзь­вюх галі­наў кня­зёў Гед­рой­цаў, што існу­ю­ць да нашых дзён.

Галі­на Бар­та­ла­мея

Князь Бар­та­ла­мей Гед­ройц­кі памёр у 1524 г., у якім кароль даручыў апе­ку над дзе­ць­мі i маёнт­ка­мі нябож­чы­ка яго­на­му шва­г­ру (?) Гед­ройц­ка­му хару­жа­му, кня­зю Лаўры­ну Юшко­ві­чу. Яго­най жон­кай была Фэлі­цыя, дач­ка Яна Міт­ко­ві­ча Мле­ку­са. Зь ёй князь Бар­та­ла­мей нарад­зіў сыноў: Мат­э­ву­ша, Кры­шта­фа i дач­ку Ядзь­ві­гу, што пабра­ла­ся шлю­бам з Рад­зім­скім. Гэта выні­кае са спра­вы 1555 г. паміж выш­эй­па­мя­нё­ны­мі дзе­ць­мі Фэлі­цыі, кня­зем Мат­э­ву­шам Вар­та­ла­ме­еві­чам Гед­рой­цам дзяр­жаў­цам Кер­ноўскім i Май­ша­голь­скім, яго­ным бра­там Кры­шта­фам i сяст­рой Ядзь­ві­гай Рад­зім­скай, Янам i Рыго­рам, сына­мі Вік­та­ры­на Габры­элеві­ча, звод­на­га бра­та Фэлі­цыі, аб маёнт­ках, якія іхная агуль­ная баб­ка Міла­сла­ва пры­нес­ла ў пасаг свай­му дру­го­му мужу, выш­эйз­га­да­на­му Мле­ку­су, а ён част­ку маё­мась­ці пра­даў, част­ку запі­саў на Гед­ройц­кі кась­цёл, а рэшту запа­вя­чаў Гед­рой­цам.

Зь дзя­цей Бар­та­ла­мея, Ядзь­ві­га была жон­кай Яна Рад­зім­ска­га, аль­бо Рады­мін­ска­га. Ян Рады­мін­скі i яго­ная жон­ка Ядзь­ві­га Бар­та­ла­ме­еў­на ў 1552 г. суд­зяц­ца з кня­зем Рыго­рам Стані­сла­ваві­чам Шар­эй­кам Гед­рой­цам за спад­чы­ну. У 1555 г. з кня­зя­мі Мат­э­ву­шам i Кры­шта­фам Гед­рой­ца­мі, а ў 1562 г. з кня­зем Маг­э­ву­шам Бар­та­ла­ме­еві­чам Гед­рой­цам, гас­па­дар­скім мар­шал­кам. У 1553 г. Ян Рады­мін­скі атры­маў ад сва­ёй жон­кі Ядзь­ві­гі Гед­рой­ца­у­ны запіс на Гей­гу­та­ны.

Кры­штаф Бар­та­ла­ме­евіч узга­д­ва­ец­ца ў попі­се 1528 г. У 1553 г. ён абві­на­ва­ч­вае свай­го слу­гу за тое, што той забраў яго­ныя гро­шы. У наступ­ны раз фігу­руе ў 1555 г. побач са сваім бра­там. У 1558 г. князь Кры­штаф Вар­та­ла­ме­евіч Гед­ройц аддаў у заклад маён­так Інкет­ры, які атры­маў пры пад­зе­ле з бра­там кня­зем Мат­э­ву­шам, Стані­сла­ву Даш­кеві­чу за 120 коп літоўекіх гро­шай. Памёр бязьд­зет­ным.

Князь Мат­э­вуш Бар­та­ла­ме­евіч Гед­ройц разам з бра­там Кры­шта­фам быў узга­да­ны ў попі­се 1528 г. У 1547 як дзяр­жаў­ца Кер­ноўскі i Мей­ша­голь­скі атры­маў ад свай­го дзе­да Яна Міц­кеві­ча Мле­ку­са запіс на двор у Віль­ні. У 1548 год­зе ад кара­ле­вы Боны атры­маў паса­ду намесь­ніка Мей­ша­голь­ска­га. Аб тым, што Мат­э­вуш Вар­та­ла­ме­евіч Гед­ройц быў пас­лан­цом у Мас­к­ву, узга­д­ва­ец­ца ў дып­ля­ма­тыч­най кар­эс­пан­д­эн­цыі 1551 г.

У 1552 г., выкон­ва­ю­чы аба­вяз­кі намесь­ніка Кер­ноўска­га i Мей­ша­голь­ска­га, высту­пае як свед­ка, а так­са­ма фігу­руе ў спра­ве зь ціву­ном Дзе­вал­тоўскім, а ў 1555 г. — у пра­ц­э­се, зьвя­за­ным са спад­ка­ва­нь­нем маё­мась­ці дзе­да. Пэў­ны час быў нават Гед­ройц­кім хару­жым; Мат­э­вуш Вар­та­ла­ме­евіч Гед­ройц, дзяр­жаў­ца Мей­ша­голь­скі i Кер­ноўскі, хару­жы Гед­ройц­кі, пад­пі­саў­ся як сьвед­ка ў 1557 г. Затым быў Вілен­скім намесь­ні­кам; Мат­э­вуш Бар­та­ла­ме­евіч Гед­ройц, Вілен­скі намесь­нік, дзяр­жаў­ца Кер­ноўскі i Мей­ша­голь­скі, у 1560 г. падае ў суд на Рыго­ра Асты­ка за кры­ў­ды, якія нанесь­лі яго­ныя пад­да­ныя. Нар­эш­це стаў гас­па­дар­скім мар­шал­кам. Супра­ць кня­зя Мат­э­ву­ша Бар­та­ла­ме­еві­ча Гед­рой­ца мар­шал­ка гас­па­дар­ска­га ў студ­зені 1562 г. зямяні­нам гас­па­дар­скім Янам Рад­зім­скім i яго­най жон­кай Ядзь­ві­гай Бар­та­ла­ме­еў­най была рас­па­ча­тая спра­ва аб два­ры ў Віль­ні за Віліяй, што застаў­ся ў спад­чы­ну пась­ля Яна Мле­ку­са, які, з памя­нё­най Ядзь­ві­гай, сва­ёй сяст­рой, не хацеў дзя­лі­ць. Князь Мат­э­вуш давёў, што ў 1547 г. яго­ны дзед нябож­чык Ян Міц­кевіч Мле­кус адпі­саў яму гэты двор, i вый­граў пра­ц­эс. Той жа мар­ша­лак гас­па­дар­скі князь Мат­э­вуш Бар­та­ла­ме­евіч Гед­ройц у траўні 1547 г. набыў у Яна Стані­сла­ваві­ча Мін­гай­лы Гед­рой­ца зям­лю ў Від­зеніскім маёнт­ку. Памёр у кан­цы 1562 г. аль­бо напа­чат­ку 1563 г., таму што ўжо ў ліпе­ні 1563 г. у дакум­эн­тах фігу­руе толь­кі мар­шал­ка­ва гас­па­дар­ская пані Мату­ша­ва Вар­та­ла­ме­еві­ча­ва Гед­рой­ца­ва Соф’я Пят­ро­у­на Нар­бу­таў­на. У рада­вод­зе ўзга­д­ва­ец­ца, што яны мелі чаты­рох сыноў: Мель­хіё­ра, Кац­пра, Зыг­мун­та, Мар­ці­на i дач­ку Рэгі­ну, аб якой няма зьве­стак.

З сыноў Мат­э­ву­ша: князь Маль­хер Мату­ш­э­віч Гед­ройц нарад­зіў­ся каля 1536 г. Як князь Маль­хер Мату­ш­э­віч Гед­ройц быў пас­лом ад Вілен­ска­га краю на Ўнію 1569 г. Потым пры­няў духоў­ны сан, а ў 1574 г. кароль Генрых прызна­чыў яго Жмудзкім біску­пам, што было пацьвер­джа­на Папам Рым­скім 16 студ­зе­ня 1576 г. Памёр у 1609 г.

Князь Кац­пэр Мату­ш­э­віч, як князь Кац­пэр Гед­ройц, быў пас­лом на Ўнію 1569 г. У 1581 г. узга­д­ва­ец­ца як Ковен­скі пад­ка­мо­ры. Памёр у 1601 аль­бо Ў 1602 г., пра што давед­ва­ем­ся з пацьвяр­дж­э­нь­ня кара­леўска­га ліста камі­са­ру, дзе паве­дам­ля­ец­ца, што памер­ла­га Ковен­ска­га пад­ка­мо­ра­га кня­зя Кац­пэ­ра Мату­ш­э­ві­ча Даў­мон­та Гед­рой­ца зьмяніў на пасад­зе Ковен­скі зем­скі суд­зьд­зя. Яго­най жон­кай была Ган­на Юр’еўна, зь якой, павод­ле попі­су шлях­ты Вілен­ска­га паве­ту ад 1613 г., меў трох сыноў: Вой­це­ха, Бар­та­ла­мея, Мат­э­ву­ша i дач­ку Альж­бе­ту.

Князь Вой­цех Кац­про­віч Гед­ройц

i яго­ная жон­ка Вар­ба­ра Пят­коў­на мелі ў 1604 г. судо­вую спра­ву з Гале­еўскім.

Бар­та­ла­мей Кац­про­віч вало­даў Від­зініш­ка­мі; быў баць­кам Фаб­ія­на, нашчад­кі яко­га жыву­ць да сёняш­ня­га дня.

Трэці сын Мат­э­ву­ша Зыг­мунт заў­час­на памёр.

Жон­кай яго­най была кня­зёў­на Фядо­ра Сан­гуш­каў­на Ковель­ская, якая пась­ля сьмер­ці кня­зя Жыгі­мон­та фігу­руе ў дакум­эн­тах ад 1586 г. побач ca сваім дру­гім мужам, Пятром Ста­броўскім, Трай­дан­скім ста­рас­там.

Мар­цін Мату­ш­э­віч, самы малод­шы з чаты­рох сыноў Мат­э­ву­ша. Як князь Мар­цін Даў­монт Гед­ройц назва­ны 15 ліпе­ня 1586 г. Абель­скім ста­рас­там, а 17 люта­га 1589 г. — Віль­ка­мір­скім ста­рас­там. Гэты ж Мар­цін Мату­ш­э­віч Гед­ройц атрым­лі­вае ў 1610 г. даз­вол на Віль­ка­мір­скае ста­ра­етва; у 1616 г. князь Мар­цін Гед­ройц на Від­зініш­ках, Віль­ка­мір­скі ста­рас­та, дзяр­жаў­ца Бель­скі, выклі­ка­ны ў суд за пагро­зу Андр­эю Лаўры­но­ві­чу Гед­рой­цу, які не пры­быў на суд i быў пака­ра­ны выгна­нь­нем.

Нар­эш­це 19 чэрве­ня 1617 г. прызна­чы­лі Мсь­ціслаўскім ваяво­дам. Ен быў адзі­ным сьвец­кім сэна­та­рам у гэтым родзе. Памёр у 1621 г. Пры­вілей на Віль­ка­мір­скае ста­раства пась­ля сьмер­ці Мар­ці­на на Від­зініш­ках Гед­рой­ца, Мсь­ціслаўска­га ваяво­ды, атры­маў 27 ліпе­ня 1621 г. Міко­ла Кіш­ка, Дэрпц­кі ваяво­да. У 1618 г. Мсь­ціслаўскі ваяво­да фун­да­ваў на кля­штар XX Аўгу­сты­я­наў у Від­зініш­ках част­ку Від­зініш­каў на рацэ Цэс­ар­цы з фаль­вар­ка­мі Чыжыш­кі, Басту­ны, Інкет­ры i Скя­мя­ны. Меў дзь­вюх жонак: пер­шая — Ган­на Алях­ноў­на Кры­ў­цоў­на, уда­ва кня­зя Ежы Масаль­ска­га, якая ўзга­д­ва­ец­ца ў дакум­эн­тах 1607 г.; дру­гая — Юсты­на Ясін­ская, дач­ка Міко­лы Ясін­ска­га, піса­ра ВКЛ i Сапе­жан­кі. Меў сына Маўры­цыя i дач­ку Ядзь­ві­гу, што была за Кры­шта­фам Бела­зо­рам, Упіц­кім мар­шал­кам.

Маўры­цы Казі­мір Гед­ройц, Мсь­ціслаўскі ваявод­зіч. У 1622 г. зацьверд­зіў фун­да­цыю свай­го баць­кі — част­кі Від­зіні­шак на кля­штар. У 1630. г. разам з жон­кай Кацяры­най Плят­эн­берг пакі­нуў рэшту Від­зіні­шак Фрац­кеві­чам. Тэс­там­эн­там ад 26 верась­ня 1632 г. спад­чы­ну Від­зініш­каў Маўры­цы-Казі­мір запі­саў на сваю дач­ку Ган­ну, якая праз час пабра­ла­ся шлю­бам з Ежы Бут­ле­рам. Ежы i Ган­на Бут­ле­ры, а так­са­ма Ян i Людвіка з Бут­ле­раў Гаве­на­вы пацьверд­зілі ў 1679 г. свае пра­вы на Від­зініш­кі, выпла­ціў­шы доўг заклад­ніку Каса­коўс­ка­му. А ў 1688 г. гэтая ж Ган­на з кня­зёў Гед­рой­цаў Бут­ле­ра­ва, разам з мужам i сва­ёй дач­кой Людві­кай з Бут­ле­раў Гаве­на­вай, пра­дае спад­чын­ны маён­так Від­зініш­кі свай­му сыну Мель­хіё­ру i Кацярыне з Даў­мон­таў Бут­ле­рам. Нар­эш­це ў 1692 г. гэтая самая Ган­на з кня­зёў Гед­рой­цаў Бут­ле­ра­ва i яе сын Мель­хіёр i дач­ка Гаве­на­ва кан­чат­ко­ва пра­далі Від­зініш­кі Міха­лу Даў­мон­ту Сясіц­ка­му, Менска­му ваяво­ду.

з Гед­рой­цаў, якія сустра­ка­юц­ца перад дру­гой пало­вай XVII ст. засталі­ся не зьвя­за­ны­мі з анія­кі­мі рода­мі:

Князь Яраш Гед­ройц, слу­га Кіры­лы Тар­лец­ка­га, Луц­ка­га біску­па ў 1590 г.

Князь Ян Эліяш Клі­мун­то­віч Гед­ройц, у 1599 г. меў скар­гу ад Валан­ска­га за тое, што пабіў яго.

Князь Шчас­ны Міка­ла­евіч Гед­ройц у 1601 г. быў пака­ра­ны за абра­зу Труш­коўскіх тур­эм­ным зьня­во­лень­нем.

Андр­эй Лаўры­навіч Гед­ройц у 1616 г. меў судо­вую спра­ву з кня­зем Мар­ці­нам на Від­зініш­ках Гед­рой­цам за пагро­зы.

Кароль Гед­ройц быў жана­ты з Ган­най Фёда­раў­най Есма­наў­най, уда­вой Пят­ра Воля­на, якая ў 1641 г. суд­зіла­ся з Брас­тоўскім за Аляш­кевічы.

Пред­став­ля­е­мая ветвь пер­во­на­чаль­но была при­зна­на в пра­вах древ­не­го дво­рян­ства опр. Моги­лев­ско­го Д.Д.С. в 1832 и Вилен­ско­го Д.Д.С. в 1834. Опр. Д.Г. Пра­вит. Сена­та от 24.11.1865 кн. Г. были при­зна­ны в кня­же­ском Рос­сий­ской Импе­рии досто­ин­стве. По опр. Пра­вит. Сена­та от 14.2.1878 кн. Анто­ну Фран­це­ви­чу Г. было выда­но сви­де­тель­ство № 114 от 24.3.1878 на кня­же­ское досто­ин­ство, а в Вилен­ское Д.Д.С. отправ­лен указ от 6.4.1878 за № … [РГИА, ф. 1102, оп. 1, д. 1097; РГА ВМФ, ф. 432, оп. 1, д. 3945 и оп. 5, д. 9532].
Герб: Hippocentaurus (Гип­по­цен­тавр); О.Г. XIII, 3 (Высоч. утв. 3.10.1880). Парал­лель­но Г. поль­зо­ва­лись так­же гер­бом Poraj (Порай). Родо­вой девиз «Vitam impendere vero» в Высоч. утв. вер­сию гер­ба не вошел.

XV коле­но от Гедру­са

Франц Фад­де­е­вич (Фран­ти­шек сын Таде­уша). * ……, †……,
= ……
[указ. соч., с. 100–101, таб. 30а: № 37 Фран­ти­шек сын № 33 Таде­уша, а не № 34 Бони­фа­ция (в указ. соч. опе­чат­ка)].
сыно­вья:
1. Ста­ни­слав (сын Фран­ти­ше­ка). * … 1815, †… 1891. Шт.-ротм.
= ……

дети:

1) Бро­ни­слав-Август (сын Ста­ни­сла­ва). *……, †……
2) Кон­стан­тин (сын Ста­ни­сла­ва). *… 1885, †……
3) Петр (сын Ста­ни­сла­ва). *… 1890, †……

2. Анто­ний-Иосиф (Антон Фран­це­вич). *… 19.7.1817, † Нико­ла­ев Хер­сон­ской губ. 1.5.1887,  Все­свят­ское кладб. Отст. под­полк.
= …… Сте­фа­ни­да Арта­мо­нов­на Чер­но­поль­ская. * ……, †……, дочь ……

сыно­вья:

1) Евге­ний Анто­но­вич. * … 7.10.1851, † Нико­ла­ев (?) Хер­сон­ской губ. … не ранее 1918. Отст. кап. 2-го р. (4.9.1893), кав. орд. Ста­ни­сла­ва 3 ст.
= ….. Алек­сандра Алек­се­ев­на Кор­зин­ки­на. * ……, † Сест­ро­рецк под Пет­ро­гра­дом 4.7.1915, дочь потом­ствен­но­го поч. граж­да­ни­на Алек­сея Ива­но­ви­ча К. и ……

дети:

(1) Евге­ний Евге­нье­вич. * Нико­ла­ев Хер­сон­ской губ. 20.11.1887, † Бел­град 15.1.1923 [Новое Вре­мя]. Пор. л.-гв. Кон­но­го п. (1916), участ­ник Бело­го Дви­же­ния.
= С. Петер­бург 5.2.1914 (раз­вод: … 1920) Ксе­ния Нико­ла­ев­на Фур­ман. *… 1893, †… 1921 (про­па­ла без вести в Кры­му), дочь ген.-м. Нико­лая Михай­ло­ви­ча Ф. (†1919) и Зины Михай­лов­ны, ур. Бори­сен­ко (1870–1935). Во 2-м бра­ке за юри­стом Вик­то­ром Геор­ги­е­ви­чем При­ходь­ко (†1945).

дочь:

a. Ири­на Евге­ньев­на . * Пет­ро­град 21.5/3.6.1915. Пре­по­да­ва­тель био­ло­гии, член прав­ле­ния С. Петер­бург­ско­го «Мемо­ри­а­ла» и
С. Петер­бург­ско­го Дво­рян­ско­го Собра­ния (1994–1997).
= Ленин­град 28.4.1937 Юрий Бори­со­вич Л ю б а. * Пет­ро­град 2.11.1914, †С. Петер­бург 22.1.1992, сын арт. пор. Бори­са Вла­ди­ми­ро­ви­ча Л. (1892–1938) и Надеж­ды Яко­влев­ны, ур. Руд­не­вой (1894–1942). Ст. дорож­ный инж. управ­ле­ния Ленин­град­ско­го тор­го­во­го пор­та.

(2) Алек­сей Евге­нье­вич. * Нико­ла­ев Хер­сон­ской губ. 19.12.1888, † … не ранее 1893 (в дет­стве).
(3) Лидия Евге­ньев­на. * Нико­ла­ев Хер­сон­ской губ. 25.9.1890, † … не ранее 1893 (в дет­стве).

2) Нико­лай Анто­но­вич. *…… 1.5.1853, † Харь­ков 30.12.1933. Осно­ва­тель кар­тин­ной гале­реи в Нико­ла­е­ве. После рево­лю­ции, до 1926, рабо­тал в рестав­ра­ци­он­ной мастер­ской музея им. Арте­ма.
= ……

сын:

(1) Борис Нико­ла­е­вич. *……, † ……

3) Вик­тор Анто­но­вич. *… 26.8.1856, † …… В нач. XX в. жил в Одес­се.

3. Арка­дий-Анто­ний (сын Фран­ти­ше­ка). * … 1818, † ……
4. Нико­лай Петр (сын Фран­ти­ше­ка). * … 1820, † ……
5. Иван Фран­це­вич (Ян Таде­уш, сын Фран­ти­ше­ка). * … 1824, † …… Под­полк.
= …… Ека­те­ри­на …* ……, † ……, дочь ……

сын:

1) Алек­сандр Ива­но­вич. * … 1878, † ……
= …… Мария ……* ……, †……, дочь ……

сыно­вья:

(1) Вик­тор (сын Алек­сандра). * … 1910.
(2) Алек­сандр (сын Алек­сандра). * … 1913.
(3) Ежи (сын Алек­сандра). * … 1916.

6. Миха­ил Фран­це­вич. * … 20.3.1830, †…… Инж. Меже­во­го кор­пу­са, кол. сов. (1874).
= ……

сыно­вья:

1) Миха­ил Михай­ло­вич. * … 18.7.1856, † ……
2) Гри­го­рий Михай­ло­вич. *… 9.9.1862, † ……

МИХА­ИЛ (БЛА­ГО­СЛО­ВЕН­НЫЙ) (ок. 1425 — 4.05.1485, Кра­ков),

сын кн. Юрия Гед­рой­ца, монах-авгу­сти­нец, блж. като­лич. Церк­ви (пам. 4 мая). Из-за физи­че­ских недо­стат­ков (неболь­шо­го роста и хро­мо­ты) Г. отка­зал­ся от свет­ской карье­ры и всту­пил в мона­ше­ский орден авгу­стин­цев в Быст­ри­це Вилен­ско­го пове­та Литов­ско­го вели­ко­го кня­же­ства. На его при­ме­ча­тель­ные спо­соб­но­сти и исклю­чи­тель­ное поло­же­ние в ордене ука­зы­ва­ет тот факт, что сам гене­раль­ный насто­я­тель орде­на ока­зы­вал Г. покро­ви­тель­ство и забрал его с собой из Лит­вы в сто­ли­цу Поль­ши. В Кра­ко­ве Г. был послуш­ни­ком при мон-ре св. Мар­ка и через нек-рое вре­мя начал обу­че­ние в Кра­ков­ском ун-те. В 1465 г. он полу­чил сте­пень бака­лав­ра фило­со­фии, одна­ко свя­щен­ни­че­ский сан не при­нял. По мне­нию литов. иссле­до­ва­те­ля Э. Гуда­ви­ч­ю­са, Г. пре­по­да­вал в Кра­ков­ском ун-те, что, одна­ко, не под­твер­жда­ет­ся др. источ­ни­ка­ми (по-види­мо­му, име­ет место оши­боч­ное отож­деств­ле­ние 2 уни­вер­си­тет­ских бака­лав­ров — Г. и Нико­лая Гед­рой­ца).

Г. про­дол­жил слу­же­ние при косте­ле мон-ря во имя св. Мар­ка, посе­лив­шись в келье, рас­по­ло­жен­ной вбли­зи от две­рей косте­ла. Он сдру­жил­ся с насто­я­те­лем мон-ря абба­том Свя­то­сла­вом, в оби­те­ли к-рого посе­лил­ся чеш. про­вин­ци­ал авгу­стин­ско­го орде­на, изгнан­ный из Чехии гуси­та­ми. Соглас­но све­де­ни­ям рек­то­ра Кра­ков­ско­го ун-та польск. исто­ри­ка Мат­вея Мехов­ско­го (1456/57-1523), смерть Г. сопро­вож­да­лась рядом чудес, а впо­сл. сбы­лись его пред­ска­за­ния о пожа­рах в мон-ре св. Мар­ка в Кра­ко­ве. Г. полу­чил про­зва­ние Бла­го­сло­вен­ный вви­ду его бла­го­че­сти­во­го харак­те­ра и аске­ти­че­ско­го обра­за жиз­ни. Совре­мен­ни­ки счи­та­ли его пред­ска­за­те­лем и чудо­твор­цем.

В 1544 г. мон. Иоанн Арун­ди­ненс из Тшцян соста­вил Житие Г. с опи­са­ни­ем совер­шен­ных им чудес (Vita beati Michaelis). Оно при­об­ре­ло попу­ляр­ность на рубе­же XVI-XVII вв. Впер­вые Житие Г. было изда­но на лат. язы­ке в 1605 г., а в пере­во­де на польск.- в 1615 г.

В кон. XVI в. при под­держ­ке литов. маг­нат­ской фами­лии Гед­рой­цев мест­ное почи­та­ние Г. полу­чи­ло рас­про­стра­не­ние. Пред­ста­ви­те­ли кня­же­ской вет­ви (гер­ба Порай), с XVI в. неод­но­крат­но зани­мав­шие епи­скоп­скую кафед­ру в Жямай­тии, виде­ли в Г. одно­го из сво­их пред­ков (под­твер­жде­но польск. иссле­до­ва­те­лем Я. Фяле­ком). В 1624 г. мощи Г. были пере­не­се­ны на левую сто­ро­ну глав­но­го алта­ря косте­ла св. Мар­ка, где они нахо­дят­ся и в наст. вре­мя. Над гро­бом поме­ще­на ико­на с изоб­ра­же­ни­ем Г., в клей­мах пред­став­ле­ны эпи­зо­ды его жиз­ни и чуде­са.

Ист.: Przeworski K. Vita beati Michaelis Ordinis S. Mariae de Metro de Poenitentia. Cracovie, 1605; Jan z Trzciany. Vita beati Michaelis. Cracovie, 1605; idem. Żywot Błogosławionego Michała Gedroycia. 1615.
Лит.: Aubert R. Gedroyc (Michel) // DHGE. Vol. 20. Col. 239-240; Morawski K. Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kraków, 1900; Zachorska A. Ilustrowane Zywoty Swiętych Polskich. Warsz., 1937; Malej W. Giedroic, Michele // BiblSS. T. 6. P. 446-447; Strzelecka A. Giedroyć Michał // Polski słownik biograficzny. Kraków, 1949-1958. T. 7/5. Zesz. 35. S. 431-432; Думин С. В. Кня­зья Гед­ройц // Дво­рян­ские роды Рос­сий­ской импе­рии. СПб., 1995. Т. 2: Кня­зья. С. 99-106; Гуда­ви­ч­юс Э. Исто­рия Лит­вы / Пер. с лит. М., 2005. Т. 1: С древ­ней­ших вре­мен до 1569 г. (по указ.); Пазд­ня­коў В. [С.] Гед­рой­цы // Вялi­кае княст­ва Лiтоўс­кае: Энцы­кл. ў 2 т. Мiнск, 2005. Т. 1: А-К. С. 521.

НИКО­ЛАЙ АНТО­НО­ВИЧ ГЕД­РОЙЦ
В 1919 г. уро­же­нец Санкт-Петер­бур­га 73-лет­ний Нико­лай Анто­но­вич Гед­ройц из Нико­ла­е­ва, где он тогда жил, пере­ез­жа­ет в Харь­ков. Здесь жил его тро­ю­род­ный брат Оттон Тео­до­ро­вич, кото­рый и подо­брал ему дом по ул. Херсонской,7/12 в рай­оне Пав­лов­ки.

Выпуск­ник Санкт-Петер­бург­ской ака­де­мии худо­жеств Нико­лай Анто­но­вич в Харь­ко­ве ста­но­вит­ся сотруд­ни­ком худо­же­ствен­но-исто­ри­че­ско­го музея, инструк­то­ром музей­ной сек­ции Харь­ков­ско­го губерн­ско­го коми­те­та по охране памят­ни­ков искус­ства и ста­ри­ны (10). Сорат­ник проф. Д.И. Бага­лея, худож­ни­ков-искус­ство­ве­дов Бори­са и Еле­ны Порай-Кошиц он зани­ма­ет­ся вопро­са­ми сохра­не­ния куль­тур­но-исто­ри­че­ских цен­но­стей Сло­бод­ско­го края. Страсть к кол­лек­ци­о­ни­ро­ва­нию, любовь к изоб­ра­зи­тель­но­му искус­ству, пони­ма­ние, глу­бо­кое убеж­де­ние в необ­хо­ди­мо­сти его про­па­ган­ды, а так­же при­су­щие ему энер­гия, настой­чи­вость спо­соб­ство­ва­ли тому, что в 1910-1920-е годы на Укра­ине в горо­дах Нико­ла­е­ве (11), Ека­те­ри­но­сла­ве (12), Сумах (13.14), Хер­соне Нико­лай Анто­но­вич орга­ни­зо­вы­ва­ет кар­тин­ные гале­реи.

К сожа­ле­нию, на дан­ном эта­пе рабо­ты инфор­ма­ция о харь­ков­ском пери­о­де жиз­ни и дея­тель­но­сти кня­зя Н.А. Гед­рой­ца еще окон­ча­тель­но не систе­ма­ти­зи­ро­ва­на. Есть боль­шие вре­мен­ные про­бе­лы. Тре­бу­ет глу­бо­ко­го ана­ли­за его пере­пис­ка с ака­де­ми­ком Д.И. Явор­ниц­ким. Тща­тель­но­му изу­че­нию под­ле­жат лич­ные архи­вы ака­де­ми­ка Кон­стан­ти­на Каэта­но­ви­ча Гед­рой­ца в архи­ве Рос­сий­ской ака­де­мии наук, фон­ды учеб­ных заве­де­ний в Цен­траль­ном госу­дар­ствен­ном архи­ве выс­ших орга­нов вла­сти и управ­ле­ния Укра­и­ны, где по всей види­мо­сти, нахо­дят­ся доку­мен­ты, име­ю­щие отно­ше­ние к Вере Игна­тьевне Гед­ройц – пер­вой в исто­рии Рос­сии жен­щине-хирур­гу, про­фес­со­ру Киев­ско­го меди­цин­ско­го инсти­ту­та. Пред­сто­ит встре­ча в Санкт-Петер­бур­ге с вну­ча­той пле­мян­ни­цей Нико­лая Анто­но­ви­ча, боль­шая рабо­та по вос­ста­нов­ле­нию судь­бы сына Нико­лая Анто­но­ви­ча – Бори­са, а так­же уже упо­ми­нав­ше­го­ся Отто­на Тео­до­ро­ви­ча Гед­рой­ца, открыв­ше­го в сло­бо­де Мере­фа Обще­ствен­ное собра­ние (15), а при нем шко­лу, кото­рая суще­ству­ет и поныне. Это ли не при­мер бла­го­род­но­го подвиж­ни­че­ства, слу­же­ния сво­е­му наро­ду!

Род кня­зей Гед­ройц оста­вил замет­ный след в исто­рии Лит­вы, Поль­ши, Рос­сии, Укра­и­ны. Пред­сто­ит сов­мест­ны­ми уси­ли­я­ми худо­же­ствен­ных музеев Нико­ла­е­ва, Хер­со­на, Дне­про­пет­ров­ска, Сум, наде­юсь, Харь­ков­ско­го худо­же­ствен­но­го и исто­ри­че­ско­го музеев, а так­же архи­вов, биб­лио­тек создать Неза­ви­си­мый меж­ду­на­род­ный вне­го­су­дар­ствен­ный фонд кня­же­ско­го рода Гед­ройц под эги­дой кото­ро­го вести даль­ней­шую поис­ко­вую рабо­ту.

Лите­ра­ту­ра и источ­ни­ки

1. Аль­бом Нико­ла­ев­ско­го Худо­же­ствен­но­го музея им. В.В. Вере­ща­ги­на. – Н., 1980.

2. Н. Карам­зин. Исто­рия госу­дар­ства Рос­сий­ско­го. – М., – Т. 3., – Гл. 6.

3. Н. Карам­зин. Исто­рия госу­дар­ства Рос­сий­ско­го. – М., – Т. 3, прим. 190.

4. Дво­рян­ские роды Рос­сий­ской импе­рии. – СПб., 1995, – Т. 2. С. 9.

5. М. Гру­шев­ский. Исто­рия Укра­и­ны-Руси. – К., – С. 11.

6. В. Анто­но­вич. Очерк исто­рии Вели­ко­го кня­же­ства Литов­ско­го. – СПб., 1912. – С. 31.

7. П. Дол­го­ру­ков. Рос­сий­ская родо­слов­ная кни­га. – 1890, Ч. 3, С. 16-17.

8. А. Лаки­ер. Рус­ская гераль­ди­ка. – М., 1990. – С. 243, 264, 290.

9. Энцик­ло­пе­ди­че­ский сло­варь Брок­гау­за и Ефро­на. – Т. 15. – С. 233, 234.

10. ГАХО. ф.Р – 4365, Оп. 1, Д. 45, Л. 1об.

11. ГАХО. ф.Р – 4365, Оп. 1, Д. 45, Л. 1об.

12. Пись­мо дирек­то­ра Дне­про­пет­ров­ско­го худо­же­ствен­но­го музея Л.В. Твер­ско от 11.02.98.

13. ГАХО. ф.Р – 4365, Оп. 1, Д. 32, Л. 129.

14. ГАХО. ф.Р – 4365, Оп. 1, Д. 32, Л. 129.

15. ГАХО. ф. – 3, ОП. 283, Д. 521, Л. 14.

Print Friendly, PDF & Email
  1. Гедрус // Вялі­кае Княст­ва Літоўс­кае. Энцы­кла­де­дыя у 3 т. Минск: Бел­Эн, 2010. Т. 3:
    Дад­а­так А – Я. С. 165. []
  2. Stryjkowski, «Kron.», I, С. 312. []